I OSK 1601/24

I OSK 1601/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 747/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-11-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 [kt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Dnia 9 lipca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 747/23 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO.405.ŚR.751.308.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r. (sygn. akt II SA/Rz 747/23) – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO.405.Śr.751.308.2023 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 marca 2023 r. nr ŚS.III.5211.795/2022/2023 o odmowie przyznania M.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym ciotką.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M.S. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie – na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a - naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. w związku z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 tej ustawy przez jego błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie a w szczególności przez przyjęcie, że M.S. - jako bratanica J.S. (osoby legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności oraz osoby całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji), która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ciotką - nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz swojej ciotki, będącej jej krewną w linii bocznej.
Wskazując na powyższe wnoszono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Rzeszowie na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a.; ewentualnie
2. uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 marca 2023 r. nr SKO.405.SR.751.308.2023 a także decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 marca 2023r. nr ŚS.III.5211.795/2022/2023 oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie odwołania w całości i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej od dnia złożenia wniosku tj. od dnia 24 stycznia 2023 r.;
3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym; 4. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Skarga ta została oparta jedynie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na obrazie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni
i niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (bez podania miejsca i daty publikacji).
Spór determinowany powyższym zarzutem dotyczył zaś tego, czy skarżąca M.S. - jako bratanica J.S. legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - jest osobą uprawnioną, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r."), do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ciotką.
Wypada w związku z tym przypomnieć, że z niekwestionowanych w sprawie ustaleń faktycznych wynikało, iż skarżąca stosownym wnioskiem zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ciotką - J.S. W toku postępowania ustalono, że skarżąca zamieszkuje z ciotką
i sprawuje nad nią opiekę. J.S. nigdy nie była mężatką, nie posiadała i nie posiada żadnych dzieci a rodzeństwo jej nie żyje.
Organ I instancji, decyzją z dnia 16 marca 2023 r., odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r., utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta. Kolegium podzieliło bowiem stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełniała przesłanek, warunkujących przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, albowiem nie była osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – ciążył względem J.S. - obowiązek alimentacyjny.
Pogląd ten zaakceptował również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wskazanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę M. S. na ww. decyzję Kolegium.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że jedną z przesłanek, którą musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest to, aby na osobie tej spoczywał obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: "k.r.i.o."). Warunek ten, jak podkreślał Sąd Wojewódzki, nie został w niniejszej sprawie spełniony, bowiem skarżąca, jako bratanica J.S., nie należała do kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki.
Stanowisko to podziela w pełni skład orzekający. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według natomiast art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W świetle przywołanych przepisów, nie stanowi zatem wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy moralny obowiązek opieki i dostarczania mu środków życiowych. Ustawodawca powiązał bowiem przysługiwanie prawa do tego świadczenia z obowiązkiem alimentacyjnym, uregulowanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Natomiast, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, w myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny nie występuje natomiast pomiędzy krewnymi dalszymi w linii bocznej (bratanica-ciotka). Skarżąca nie jest zatem zaliczana do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej i wymagającej opieki ciotki. W konsekwencji skarżąca, jako nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie należy do kategorii podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i dlatego też nie ma do niej zastosowania art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Odnosząc się zaś do postulowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej konieczności odstąpienia w rozpoznawanej sprawie od literalnej interpretacji przepisu art. 128 k.r.o., skład orzekający pragnie w tym miejscu podkreślić, że potrzeba ścisłej wykładni przepisów 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.o. jest jednolicie przyjmowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Także w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego nie zakwestionowano zgodności z Konstytucją RP wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego między opiekunem ubiegającym się o dane świadczenie, a jego podopiecznym. W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), wskazywano zaś, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin pozostających w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny, jako wspólnoty, nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Odesłanie do standardów określanych w ustawie określono w Konstytucji RP, poprzez upoważnienie ustawodawcy do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe są zróżnicowane. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o kryterium zobiektywizowane, nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom, które pozostają w tożsamej sytuacji faktycznej, wobec czego nie ma ono charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, a udzielanie świadczenia w konsekwencji nie jest oparte o uznanie administracyjne. Określając kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym, ustawodawca był uprawniony do skonstruowania przesłanek, które zapewnią ich konkretyzację i ograniczą sferę uznaniowości organu, co ma na celu zachowanie równości i transparentności przy udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Natomiast w kontekście przepisów prawa stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, z woli ustawodawcy kryterium wyróżniającym grupę osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi szczególna więź prawna pomiędzy osobą niepełnosprawną a jej opiekunem, nie zaś sam fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną lub rezygnacja z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Z powyższych też względów bez znaczenia dla oceny spełniania przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje okoliczność, że skarżąca jest jedyną krewną osoby wymagającej opieki i że łączą ją z ciotką szczególne więzi emocjonalne. Dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie przedmiotowym, ma znaczenie tylko to, czy wnioskodawczyni była osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył bowiem po części zakres podmiotowy ustawy, tj. wskazał, że osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Skoro więc skarżąca – zgodnie z k.r.o. - nie była obciążona względem ciotki obowiązkiem alimentacyjnym, to nie spełniała przesłanki podmiotowej wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a w konsekwencji nie miał do niej zastosowania art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Zarzut naruszenia ww. przepisów prawa materialnego był zatem bezzasadny.
W tym stanie rzeczy, uznając, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny - w oparciu o art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.