I OSK 1584/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-08
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościodszkodowaniedroga publicznapostępowanie administracyjnesyndykmasa upadłościgospodarka nieruchomościamik.p.a.k.p.c.legitymacja procesowa

NSA oddalił skargę kasacyjną syndyka, uznając, że nie posiada on legitymacji do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, mimo zajęcia wierzytelności.

Syndyk masy upadłości spółki wniósł o ustalenie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, powołując się na zajęcie wierzytelności przysługującej spółce. Organy administracji odmówiły wszczęcia postępowania, a WSA oddalił skargę syndyka. NSA utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, stwierdzając, że syndyk nie ma legitymacji procesowej do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące zajęcia wierzytelności nie mogą być stosowane w procedurze administracyjnej.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości spółki, który domagał się ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną. Syndyk powoływał się na zajęcie wierzytelności przysługującej spółce wobec Gminy Sosnowiec, zgodnie z art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). Organy administracji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmówiły wszczęcia postępowania, uznając, że syndyk nie posiada legitymacji procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2023 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne jest postępowaniem administracyjnym, a legitymację do jego wszczęcia posiadają wyłącznie właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości. Sąd wyjaśnił, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) dotyczące zajęcia wierzytelności, w tym art. 887 § 1 k.p.c. i art. 902 k.p.c., dotyczą wyłącznie procedury cywilnej i nie mogą być stosowane w postępowaniu administracyjnym. Zajęcie wierzytelności przez syndyka w postępowaniu egzekucyjnym nie oznacza wstąpienia w wszelkie prawa dłużnika, w tym prawa do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego. NSA powołał się na uchwałę NSA z dnia 22 lutego 2021 r. (sygn. I OPS 1/20), wskazując, że źródłem interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym musi być norma prawa materialnego, a w tym przypadku brak było takiej normy kwalifikującej interes syndyka. W konsekwencji, Sąd uznał, że WSA prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, a zarzuty skargi kasacyjnej były bezzasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, syndyk nie posiada legitymacji procesowej do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w tej sprawie.

Uzasadnienie

Przepisy k.p.c. dotyczące zajęcia wierzytelności i substytucji procesowej dotyczą wyłącznie procedury cywilnej i nie mogą być stosowane w postępowaniu administracyjnym. Brak jest przepisu prawa materialnego, który kwalifikowałby interes syndyka jako interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., co uniemożliwia mu bycie stroną postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (26)

Główne

u.g.n. art. 98 § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 98 § ust. 3

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 1 i § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.z.i.i.r.p. art. 28

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

u.g.n. art. 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 77 § ust. 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 17

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.c. art. 887 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 902

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 885

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 888

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 886

Kodeks postępowania cywilnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b) i c)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 3 § § 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 77 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argumentacja syndyka oparta na przepisach k.p.c. dotyczących zajęcia wierzytelności i substytucji procesowej, jako podstawy do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego. Twierdzenie, że syndyk posiada przymiot strony w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. na podstawie zajęcia wierzytelności.

Godne uwagi sformułowania

przepisy te odnoszą się wyłącznie do procedury cywilnej i nie mogą być zastosowane w procedurze administracyjnej Skutkiem zajęcia wierzytelności pieniężnej jest jedynie tzw. podstawienie wierzyciela egzekwującego w prawa dłużnika egzekwowanego, które wszak nie oznacza wstąpienia w wszelkie prawa dłużnika źródłem interesu prawnego (...) musi być norma prawa materialnego.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Joanna Skiba

sprawozdawca

Zygmunt Zgierski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że przepisy k.p.c. dotyczące zajęcia wierzytelności nie dają legitymacji do wszczęcia postępowania administracyjnego, a interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi wynikać z prawa materialnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji syndyka dochodzącego odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczową różnicę między procedurą cywilną a administracyjną oraz znaczenie legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, co jest istotne dla praktyków.

Czy zajęcie wierzytelności przez syndyka otwiera drzwi do odszkodowania administracyjnego? NSA odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1584/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1623/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-04-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 735
art. 28, art. 61a §1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 344
art. 98
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 45 ust. 1, art. 2, art. 77 ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U.UE.C 2007 nr 303 poz 1 art. 41 ust. 1
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Joanna Skiba (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1623/21 w sprawie ze skargi S[...] na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 26 października 2021 r. nr NWXIV.7581.2.18.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (WSA) wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1623/21, oddalił skargę S[...] (Syndyk) na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 26 października 2021 r. nr NWXIV.7581.2.18.2021.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Wnioskiem z dnia 2 marca 2021 r. Syndyk wniósł o ustalenie odszkodowania za nieruchomość drogową, która przeszła na własność Gminy Sosnowiec.
Prezydent Miasta Sosnowca, działając na podstawie art. 61a k.p.a., postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2021 r. odmówił Syndykowi wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Sosnowcu przy ul. K[...], oznaczonej jako. działka nr [...]. W jego motywach wyjaśniono, że w dniu 28 sierpnia 2015 r. działka ta przeszła z mocy prawa na własność Gminy. Ponadto zaznaczono, że prowadzone są negocjacje z byłym właścicielem działki, tj. [...] w kwestii wysokości odszkodowania za jej przejęcie. Powołując się natomiast na art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz.U. z 2020 r. poz.1990 z późń. zm., dalej u.g.n.) stwierdzono, że jedynie na wniosek byłego właściciela nieruchomości może organ wszcząć postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wspomniany grunt.
Wojewoda Śląski, po rozpoznaniu złożonego zażalenia, postanowieniem z dnia 26 października 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Według organu odwoławczego, Syndyk nie może wywodzić na podstawie art. 887 § 1 w zw. z art. 902 k.p.c. indywidualnego interesu w sprawie wydania decyzji administracyjnej dotyczącej ustalenia odszkodowania w trybie art. 98 u.g.n. za nieruchomość stanowiącą w przeszłości własność spółki [...]. Podkreślił bowiem, że przepisy k.p.c. nie stanowią podstawy dla ustalenia interesu prawnego Syndyka w postępowaniu administracyjnym.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę wniesioną na postanowienie organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że o ile samo roszczenie o odszkodowanie jest prawem majątkowym, mającym cechy cywilnoprawne, o tyle podstawą ustalenia owego odszkodowania jest przepis materialnego prawa administracyjnego, który znajduje się w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Odszkodowanie to - jak stanowi art. 98 ust. 3 zd. 3 u.g.n. - w przypadku, którego dotyczy wniosek Skarżącego, jest ustalane w formie decyzji, w toku postępowania administracyjnego przeprowadzonego na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Następnie decyzja wydana na podstawie art. 98 ust. u.g.n. podlega kontroli instancyjnej, a więc jest rozpatrywana przez organ administracyjny wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a., a w dalszej kolejności może być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. Z tych też przyczyn WSA wyraził stanowisko, że ustalenie odszkodowania na podstawie art. 98 ust. 3 zd. 3 u.g.n. jest sprawą z zakresu prawa administracyjnego. Pozwala to więc na stwierdzenie, że nie znajdują w niej zastosowania uregulowania prawa cywilnego, jak chociażby art. 887 § 1 w zw. z art. 902 k.p.c. Dlatego też z faktu zajęcia przez Komornika Sądowego wierzytelności należnej spółce [...] nie można wywodzić uprawnienia Syndyka do wstąpienia w prawa i obowiązki jego dłużnika (art. 887 § 1 w związku z art. 902 k.p.c.), a więc i prawa do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania w trybie art. 98 ust. 3 zd.3 u.g.n.
Syndyk[....] wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając go w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 137 ze zm. dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody Śląskiego z dnia 26 października 2021 r. (sygn. akt: NWXIV.7581.2.18. 2021) oraz postanowienia Prezydenta Miasta Sosnowiec z dnia 15 kwietnia 2021 r. (sygn. akt: WGN.II.6833.6.1.2021.SM), a tym samym odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego - w trybie art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość usytuowaną w [...] przy ul. [...], ozn. nr [....] o pow.[...] m2, obręb [...] - w związku ze złożonym przez stronę skarżącą wnioskiem, w sytuacji, gdy okoliczność rzekomego braku przymiotu strony u Skarżącego nie ma charakteru oczywistego i ustalenie tej okoliczności wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego;
2) zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 98 u.g.n. w zw. z art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c. oraz art. 1 k.p.c. poprzez uznanie, iż Skarżącemu nie przysługuje status strony postępowania, a tym samym uznanie, że Skarżący nie ma uprawnienia do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 98 u.g.n. dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość usytuowaną w [...] przy ul. [...], ozn. nr [...]o pow. [...]m2, obręb 10;
3) zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 98 u.g.n. w zw. z art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c. oraz art. 1 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 14 ust. 1 zdanie 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych w zw. z art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej z 7 grudnia 2000 r. poprzez uznanie, iż zajęcie wierzytelności należnej spółce OPUS Development oraz wstąpienie w jej prawa i obowiązki tej spółki nie daje Skarżącemu prawa do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie art. 98 u.g.n., dotyczącego ustalenia odszkodowania za nieruchomość usytuowaną w [...] przy ul. [...], ozn. nr [...]o pow. [...] m2, obręb. [...].
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, a także zrzekł się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Odpowiedź na skargę nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom, tzn. powinna zawierać prócz innych wymogów, m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie.
Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia. Zarzuty kasacyjne nie odpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych oraz ich uzasadniać (por. np. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., o sygn. akt II FSK 861/10, ten wyrok i pozostałe przywołane niżej orzecznictwo publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia. nsa.gov.pl). W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów, które rzekomo miał naruszyć Sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (por. np. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2017 r., o sygn. akt I GSK 1769/15).
Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej, pomimo swojej obszerności, w znacznej mierze sprowadza się do przytoczenia orzecznictwa sądów administracyjnych oraz stanowiska doktryny, dotyczących regulacji zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Uzasadnienie nie zostało jednak zindywidualizowane w odniesieniu do realiów niniejszej sprawy i ogranicza się w istocie do wskazania, że WSA niezasadnie odmówił Skarżącemu kasacyjnie wszczęcia postępowania administracyjnego.
Powyższe uwagi ogólne były konieczne, z uwagi na sposób sformułowania podniesionych w skardze zarzutów i uzasadnienia na ich poparcie. Powyższe nieprawidłowości nie stanowią jednak błędów uniemożliwiających rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na stanowisko wyrażone w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. Analiza przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala odnieść się do najbardziej artykułowanych w skardze kasacyjnej kwestii, tj. naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 61a § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a.
I tak, przedmiotem oceny legalności dokonywanej przez Sąd pierwszej instancji było ostateczne postanowienie Wojewody Śląskiego, odmawiające na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. wszczęcia postępowania administracyjnego, na wniosek Syndyka Masy Upadłości GPW Dystrybucja Sp. z.o.o. w upadłości likwidacyjnej, w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną.
Stosownie do ww. art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie o wszczęcie postępowania administracyjnego (o którym mowa w art. 61), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Ustawodawca wprowadził w art. 61 a § 1 k.p.a. dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Co do zasady należy się zgodzić ze stanowiskiem przedstawionym w skardze, że przepis ten może mieć zastosowanie wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Sąd podziela w tym zakresie pogląd, zgodnie z którym w zakresie podmiotowej przeszkody wszczęcia postępowania, art. 61a § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji, gdy okoliczności wskazywane przez podmiot występujący z żądaniem przeprowadzenia postępowania administracyjnego, określające jego legitymację do złożenia wniosku, w sposób oczywisty przeczą tezie o istnieniu po jego stronie interesu prawnego. Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że oczywistość braku przymiotu strony musi wynikać tylko z podania, a organ administracji, do którego wpływa żądanie wszczęcia postępowania, nie może w oparciu o akta sprawy poczynić jakichkolwiek ustaleń w zakresie interesu prawnego podmiotu żądającego wszczęcia postępowania. W sytuacji, gdy proste zestawienia treści podania z informacjami możliwymi do ustalenia na podstawie akt sprawy pozwala stwierdzić, że osoba wnosząca podanie nie ma interesu prawnego w sprawie, to organ administracji zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania (zob. wyrok z 19 lutego 2021 r., sygn. II OSK 2968/20). W konsekwencji fakt, że po wpływie wniosku Skarżącego, organ ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci: decyzji podziałowej z 16 czerwca 2016 r., map geodezyjnych, odpisu z księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości oraz wypisu i wyrysu z Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego nie oznacza, że prowadził on postępowanie wyjaśniające, które nie pozwalałoby na wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
W przedmiotowej sprawie zasadnicze zatem znaczenie dla oceny legalności podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć o charakterze procesowym ma ustalenie, czy Skarżący kasacyjnie ma przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi, poprzednio stanowiące własność Opus Development Sp. z.o.o., której to Spółki Skarżący jest wierzycielem i prowadzi przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. W trakcie tego postępowania, w dniu 30 września 2019 r. wierzyciel (Skarżący kasacyjnie) dokonał zajęcia roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 98 u.g.n., przysługującego dłużnikowi ([...]) w stosunku do Gminy Sosnowiec
Zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n., za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, których własność w związku z tym z mocy prawa przeszła odpowiednio na rzecz gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Z powyższego przepisu wynika, że podmiotami legitymowanymi do wszczęcia takiego postępowania są właściciel lub użytkownik wieczysty. Przedmiotowe prawo do odszkodowania uregulowane jest w przepisach materialnych prawa administracyjnego (w ustawie o gospodarce nieruchomościami). Zdarzeniem powodującym powstanie prawa do odszkodowania jest czynność publicznoprawna - decyzja organu administracji zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości. Prawo do odszkodowania zawiera więc uprawnienie do żądania od właściwego organu administracji podjęcia czynności - wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania decyzji. Spory między właścicielem nieruchomości a gminą co do ustalenia odszkodowania nie zostały przekazane do rozpatrzenia w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, a są rozstrzygane w trybie postępowania administracyjnego. Wobec powyższego procedura ustalenia odszkodowania (w sytuacji fiaska pierwszego etapu uzgodnieniowego) jest niewątpliwie realizowana w postępowaniu administracyjnym.
Skarżący kasacyjnie jako podstawę swojego interesu prawnego do wszczęcia postępowania administracyjnego wskazuje art. 902 k.p.c. i art. 887 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 902 k.p.c. do skutków zajęcia wierzytelności stosuje się odpowiednio art. 885 k.p.c., art. 887 k.p.c. i art. 888 k.p.c., a do skutków niezastosowania się do wezwań Komornika oraz do obowiązków wynikających z zajęcia – art. 886 k.p.c. Przepis art. 887 § 1 k.p.c. stanowi, że z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Zachodzi w tym wypadku substytucja procesowa, której następstwem jest podstawienie wierzyciela egzekwującego w miejsce jego dłużnika, będącego wierzycielem dłużników egzekwowanych, bez zmiany legitymacji materialnoprawnej (uchwała SN z dnia 15 września 2017 r. sygn. III CZP 40/17 OSNC 2018/6/64). Jednak przepisy te odnoszą się wyłącznie do procedury cywilnej i nie mogą być zastosowane w procedurze administracyjnej. Skutkiem zajęcia wierzytelności pieniężnej jest jedynie tzw. podstawienie wierzyciela egzekwującego w prawa dłużnika egzekwowanego, które wszak nie oznacza wstąpienia w wszelkie prawa dłużnika, przysługujące mu w ramach różnych regulacji prawnych. Należy podkreślić autonomiczny charakter dwóch procedur (cywilnej oraz administarcyjnej). Skarżący może zatem wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika w oparciu o art. 887 § 1 k.p.c. w zw. z art. 902 k.p.c., lecz w postępowaniu cywilnym, do której to procedury ten przepis się odnosi. Dlatego też, w świetle obowiązujących przepisów, brak jest podstaw, aby można było uwzględnić stanowisko skarżącego w zakresie możliwości wszczęcia przez niego wnioskowanego postępowania administracyjnego.
W tym miejscu należy też odnieść się pomocniczo do uchwały NSA z 22 lutego 2021r., sygn. I OPS 1/20. Została ona podjęta na wniosek Prezesa NSA w związku z powstałą w orzecznictwie rozbieżnością, co do kwestii dopuszczalności ustalania odszkodowania za wywłaszczenie dokonane pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. u.g.n. na rzecz spadkobiercy właściciela nieruchomości (pkt 1) oraz na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (pkt 2). Jednakże poglądy wyrażone w tej uchwale mają także abstrakcyjny charakter i w ograniczonym zakresie będą miały zastosowanie w niniejszej sprawie. W uchwale tej NSA wskazał, że "utrwalony i niebudzący wątpliwości w doktrynie i judykaturze jest pogląd, zgodnie z którym źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.) - dalej: k.p.a., musi być norma prawa materialnego."
Z treści tej uchwały wynika zatem pogląd, że o ile nie występuje z wnioskiem o odszkodowanie były właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca, to w każdym innym przypadku wniosek taki będzie niedopuszczalny. A taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Brak interesu prawnego, tj. brak istnienia przepisu prawa materialnego, który kwalifikowałby interes Skarżącego jako interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., oznacza z kolei, że nie może być stroną, a zatem nie jest uprawniony do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego stosownie do art. 61 k.p.a. W tej sytuacji Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. należało odmówić wnioskującemu Syndykowi wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania, a wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty należy uznać za bezzasadne.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., z którego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI