I OSK 1577/21

I OSK 1577/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Maria Grzymisławska-Cybulska
Zygmunt Zgierski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1565/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-11-27
Skarżony organ
Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 7 ust. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
art. 41, art. 42
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
Dz.U. 1946 nr 57 poz 321
art. XXXIX § 1 i § 2
Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych.
Dz.U. 1946 nr 57 poz 319
art. 100 § 1
Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 76, art. 77, art. 80, art.107 § 3, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15zzs4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Karol Kiczka del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1565/19 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2019 r. oddalił skargę M.K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] maja 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył uczestnik postępowania B.B. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie wraz z poprzedzającymi go decyzjami, ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279, z późn. zm.), dalej: dekret warszawski, oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP i stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego przedstawionym w wyroku z 12 maja 2015, sygn. akt P 46/13, odnośnie zastrzeżeń interpretacji art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego linii orzeczniczej opartej na uchwale pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96, ukształtowanej kilkadziesiąt lat po czasie wydania decyzji z lat 50-tych ubiegłego wieku, gdy współczesna im praktyka oraz obowiązujące i stosowane przepisy art. art. 41 i 42 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. Nr 36 poz. 341 z późn. zm.), dalej: rpa, potwierdzają odmienne rozumienie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, co stanowi naruszenie przez Sąd zasady stosowania prawa i praktyki obowiązujących w czasie wydania decyzji z 10 maja 1951 r. oraz zasady ochrony praw nabytych i ustalonej w tej materii linii orzecznictwa w zw. z art. 151 ppsa polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi;
2) art. 145 § 1 lit. a ppsa w zw. z art. XXXIX § 1 i § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57 poz. 321) w zw. z art. 100 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), zgodnie z którymi wnioski nierozpoznane do 31 października 1946, bądź złożone po tym dniu załatwiane były jak wnioski o przyznanie własności czasowej, w sytuacji, gdy z ustalonego stanu faktycznego przyjętego w skarżonym wyroku wynika, że w 1945 r. W.B. złożył wniosek o prawo użytkowania i zabudowy i niezależnie od tego, że w dniu [...] listopada 1945 r. uzyskał na to zgodę tylko na 3 lata, a obwieszczenia o objęciu terenu jeszcze nie było, to zgodnie z tymi regulacjami wniosek właściciela nieruchomości powinien być załatwiony jak wniosek o przyznanie własności czasowej, czego Sąd nie uwzględnił, uznając bezzasadnie tę okoliczność, jako "bez znaczenia", pomijając, że niezależnie od wystąpienia z wnioskiem w dniu [...] marca 1950 r., o przywrócenie terminu i przyznanie własności czasowej, W.B., na datę [...] kwietnia 1948 r. był w posiadaniu nieruchomości, a wniosku z 1945 r. który powinien być traktowany jako wniosek o własność czasową, zgodnie z powołanymi regulacjami prawa rzeczowego, nie rozpoznano w sposób zgodny z obowiązującym prawem;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 i art. 151 ppsa oraz art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 76, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, przez błędne zastosowanie, z którego wynikały naruszenia tych przepisów i brak oparcia na całości materiału zebranego w sprawie i bezzasadne oddalenie skargi, w wyniku:
a) nieuwzględnienia przez Sąd naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w decyzji z [...] maja 2019 r. przez błędne jego zastosowanie i uznanie, że obie decyzje z lat 1950 i 1951, o których stwierdzenie nieważności strona wniosła, są prawidłowe, podczas gdy właściwe zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 kpa powinno skutkować uznaniem tych orzeczeń za wydane z rażącym naruszeniem prawa tj. obowiązujących wówczas przepisów art. 41, art. 42 i art. 75 rpa, co potwierdza treść urzędowego formularza, na którym wniosek z [...] marca 1950 r. o przywrócenie terminu i przyznanie własności czasowej złożył W.B. oraz treść uzasadnienia orzeczenia z [...] listopada 1950 r. wskazująca na przyczyny odmowy przyznania praw odnoszące się do treści art. 42 rpa oraz treści samego art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego niejednoznacznego co do terminu;
b) nieuwzględnienia przez Sąd naruszeń przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa przez podzielenie przez Sąd nienależytego uzasadnienia decyzji z [...] maja 2019 r., zbyt ogólne twierdzenia i błędnie przyjęte znaczenie wyrwanych z kontekstu uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, opacznie cytowane fragmentów i bez związku z meritum rozpoznawanej sprawy, dotyczącej właśnie zachowania praw nabytych na podstawie decyzji przywracającej termin do złożenia wniosku z art. 7 dekretu warszawskiego, gdy w oparciu o art. 2 Konstytucji RP wyłączono stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co do decyzji, na której podstawie strona nabyła prawo lub jego ekspektatywę, co ewidentnie nie dotyczy innych przypadków, w szczególności decyzji negatywnych, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny;
4) art. 77 i art. 80 kpa poprzez nieuwzględnienie przez WSA że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału sprawy, pomijając całkowicie wynikającą z treści dokumentów ówczesną praktykę stosowania przepisów postępowania administracyjnego art. 41 i art. 42 rpa, skupiając się wyłącznie na jednym problemie tj. przyjętej po 1996 r. linii orzeczniczej co do charakteru prawnego terminu z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego jako bezwzględnie nieprzywracanego zawitego terminu prawa materialnego, co skutkowało bezzasadnie zbędnym wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału pod kątem przyczyn wskazanych w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...] listopada 1950 r. i utrzymującej go w mocy decyzji z [...] maja 1951 r.
5) art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, co skutkowało pominięciem postępowania wszczętego z wniosku jako właściciela – W.B. w sprawie korzystania i zabudowy z sierpnia 1945 r., a w konsekwencji błędne uznanie pisma z [...] listopada 1945 r. jako "bez znaczenia" i bez związku z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, w sytuacji, gdy treść tego pisma potwierdzała złożenie wniosku w 1945 r., który został nierozpoznany w kontekście powołanych regulacji, co skutkowało nieuznaniem wydania decyzji z lat 50-tych z rażącym naruszeniem także przepisów postępowania i bezzasadnym oddaleniem skargi (art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 151 ppsa).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że sporna w sprawie nieruchomość zabudowana budynkami fabrycznymi położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], objęta została działaniem dekretu warszawskiego i w dacie jego wejścia w życie stanowiła własność W.B. vel B. Objęcie jej w posiadanie przez Gminę nastąpiło [...] kwietnia 1948 r. kiedy to opublikowano Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy nr 10 stosowne ogłoszenie. Były właściciel wnioskiem z [...] marca 1950 r. wystąpił o przyznanie mu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku.
Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z [...] czerwca 1950 r. utrzymanym w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] kwietnia 1951 r. odmówiło przywrócenia byłemu właścicielowi tego terminu. Z kolei orzeczeniem administracyjnym z [...] listopada 1950 r. Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie odmówiło przyznania mu prawa własności czasowej do gruntu, powołując się na odmowę przywrócenia terminu do złożenia w tym przedmiocie podania. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1951 r., w uzasadnieniu której powołano się na przekazanie nieruchomości na cele realizacji narodowych planów gospodarczych zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego miasta.
Wnioskiem z [...] marca 2016 r. M.K., Z.K., L.B., A.B. i B.B. wnieśli, jako następcy prawni byłego właściciela, o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1951 r. i poprzedzającego ją orzeczenia z [...] listopada 1950 r.
W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] listopada 2018 r., utrzymaną w mocy własną decyzją z [...] maja 2019 r., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń objętych wnioskiem, wskazując, że wystarczającym do ich wydania, było stwierdzenie uchybienia przez byłego właściciela, ustalonemu w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego sześciomiesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, który jest terminem prawa materialnego, niepodlegającym przywróceniu. Organ wskazał, że złożenie wniosku przez pierwotnego właściciela miało miejsce z naruszeniem terminu, który liczony był od daty objęcia nieruchomości w posiadanie, tj. [...] kwietnia 1948 r., a nie od dnia objęcia przez Skarb Państwa w posiadanie budynków na przedmiotowym gruncie, które nastąpiło [...] grudnia 1950 r. Minister stwierdził także, że bez znaczenia w sprawie pozostaje przywoływane przez strony pismo Wydziału Nadzoru i Zleceń Dzielnicy Śródmieście z [...] listopada 1945 r., w którym zezwolono byłemu właścicielowi na użytkowanie budynku przez okres 3 lat. W ocenie Ministra kwestionowane orzeczenia zostały wydane i podpisane przez właściwy organ, gdyż pomimo wydania ich na formularzach mogących wywoływać wątpliwości w zakresie organu, który je wydał, to umieszczone na nich pieczęcie i podpisy wskazują za zachowanie przepisów o właściwości.
Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że termin przewidziany w art. 7 dekretu warszawskiego ma charakter terminu materialnego, w związku z czym nie podlega przywróceniu. Uznał, że złożenie wniosku o ustanowienie własności czasowej miało miejsce z przekroczeniem terminu, gdyż termin na jego złożenie należało liczyć od daty ogłoszenia, a nie od daty protokołu zajęcia budynków znajdujących się na nieruchomości, co nastąpiło w wyniku stwierdzenia przejścia ich na rzecz Skarbu Państwa. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie bez znaczenia pozostawała uzyskana przez byłego właściciela zgoda na prowizoryczny remont budynków i ich użytkowanie przez okres 3 lat, gdyż zgoda ta została wydana w sytuacji, gdy budynki te stanowiły własność pierwotnego właściciela i została wydana bez związku z okolicznościami, z którymi dekret wiąże rozpoczęcie i bieg terminu do złożenia podania o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu. W ocenie Sądu uchybienia w zakresie sposobu sporządzenia uzasadnień orzeczeń z 1950 r. i 1951 r. nie stanowią rażącego naruszenia przepisów prawa. Sąd potwierdził także, że orzeczenia te zostały wydane przez właściwe organy administracji.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Zaznaczyć należy, że termin wskazany w tym przepisie był w przeszłości przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale pięciu sędziów z 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96, stwierdził, że wspomniany termin ma charakter terminu materialnoprawnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie analiza zawarta we wspomnianej uchwale dotyczyła możliwości zastosowania do niego przepisów Kodeksu w zakresie przywrócenia terminu, ale w ocenie składu orzekającego stanowisko zawarte w tej uchwale należy odnieść także do możliwości przywrócenia uchybionego terminu na podstawie przepisów rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem. Zauważyć bowiem należy, że o ile przepisy art. 41 i art. 42 rpa nie wskazują wprost, że dotyczą one przepisów prawa procesowego, to ich umiejscowienie w akcie prawa procesowego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nakazuje zastosowanie przewidzianych w nim rozwiązań prawnych do terminów prawa procesowego, a nie materialnego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stanowisko wynikające z odjętej uchwały wiąże skład orzekający w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 269 § 1 ppsa.
Powyższa uchwała, podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych, w tym również Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy stanów, które zaistniały w przeszłości. Zatem każde orzeczenie i zawarte w nim wyjaśnienie podstawy zastosowania określonych przepisów czy stanowisko zajęte w uchwale będzie stanowiskiem dotyczącym niejako stanu historycznego w stosunku do daty wydania orzeczenia albo uchwały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma zatem podstaw do odstąpienia od związania stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale wyłącznie z uwagi na fakt, że pomiędzy jego zajęciem a stanem faktycznym ocenianym w niniejszej sprawie upłynął znaczny czas. Brak jest też dostatecznych powodów, dla których należałoby w rozpoznawanej sprawie zaakceptować występującą w przeszłości nieprawidłową praktykę przywracania terminów prawa materialnego na podstawie art. 41 i art. 42 rpa.
Na marginesie powyższych rozważań należy odnotować, że kwestia odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego została rozstrzygnięta orzeczeniami z [...] czerwca 1950 r. i z [...] kwietnia 1951 r., które nie były przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności. Wnioskodawcy przedmiotem swojego podania uczynili bowiem stwierdzenie nieważności orzeczeń z [...] maja 1951 r. i z [...] listopada 1950 r., tj. rozstrzygnięć odmawiających przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej spornego gruntu.
W świetle powyższych wywodów za niezasadne należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 7 ust 1 dekretu warszawskiego oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP, a także związany z nim zarzut naruszenia art. 77 i art. 80 kpa.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej związanych z nieprzyznaniem byłemu właścicielowi prawa własności czasowej na podstawie jego wniosku z sierpnia 1945 r., wskazać należy, że wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej wniosku tego nie można uznać za wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Jak wskazuje data jego złożenia, podanie to zostało wniesione przed uchwaleniem dekretu warszawskiego, co miało miejsce w dniu 26 października 1945 r., tj. ok. 2 miesiące po złożeniu wniosku o prawo użytkowania i zabudowy. Porównanie dat złożenia wniosku i uchwalenia oraz wejścia w życie dekretu warszawskiego wskazuje, że podanie to nie zostało złożone na podstawie przepisów wspomnianego dekretu, w tym w szczególności jego art. 7 ust. 1. Tym samym wniosek ten nie miał wpływu na możliwość przyznania pierwotnemu właścicielowi prawa własności czasowej i jak słusznie uznał to Sąd pierwszej instancji, pozostaje bez wpływu na rozpoznawaną sprawę. W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 lit. a ppsa w zw. z art. XXXIX § 1 i § 2 dekretu – przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych w zw. z art. 100 § 1 dekretu – Prawo rzeczowe oraz związanego z nimi zarzutu naruszenia art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Na marginesie tej części rozważań zaznaczyć także należy, że zarówno z treści art. XXXIX § 1 i § 2 dekretu – przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych ani z art. 100 § 1 dekretu – Prawo rzeczowe nie wynika, jak chce tego autor skargi kasacyjnej, że wnioski nierozpoznane do 31 października 1946, bądź złożone po tym dniu załatwiane były jak wnioski o przyznanie własności czasowej. Przepisy te regulują bowiem możliwość ustanowienia prawa własności czasowej oraz zamiany dzierżawy wieczystej w prawo własności czasowej. Przepisy te jako zawarte w aktach normatywnych należących do innej gałęzi prawa nie dotyczą zatem ściśle kwestii związanych z rozpoznawaniem wniosków o przyznanie prawa dzierżawy wieczystej czy własności czasowej.
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 i art. 151 ppsa oraz art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 76, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, stwierdzić należy, że opiera się on na zarzutach nieuznania, że nieprzywrócenie terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, oraz błędy w sposobie redakcji uzasadnień decyzji odmawiających przyznania pierwotnemu właścicielowi spornej nieruchomości prawa własności czasowej nie przesądzają o rażącym charakterze naruszenia przepisów prawa oraz zarzucie niewłaściwego stosowania wytycznych wynikających z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
Jak wskazano powyżej, termin przewidziany w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego, w związku z czym nie ma możliwości jego przywrócenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ani art. 41 i art. 42 rpa. Ponownie podkreślenia wymaga, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczeń z 1950 r. i 1951 r. dotyczył orzeczeń odmawiających przyznania pierwotnemu właścicielowi prawa własności czasowej spornej nieruchomości, a nie orzeczeń odmawiających przywrócenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Ewentualne zatem stwierdzenie nieważności orzeczeń objętych wnioskiem z [...] marca 2016 r. spowodowałoby konieczność ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby orzeczenia odmawiające przywrócenia terminu na złożenie tego wniosku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było również podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczeń odmawiających przyznania pierwotnemu właścicielowi prawa własności czasowej spornej nieruchomości z uwagi na sformułowanie uzasadnień tych orzeczeń w sposób nieodpowiadający oczekiwanym standardom dekodowanym na podstawie obowiązujących ówcześnie norm prawnych. Zauważyć bowiem należy, że o rażącym naruszeniu przepisów prawa można mówić w sytuacji, gdy wystąpią łącznie przesłanki oczywistości naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutków, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo. Przy tym chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, tj. gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 3503/18). W rozpoznawanej sprawie naruszenie standardów sporządzania uzasadnień orzeczeń organów administracji o ile narusza powszechnie obowiązujący przepis prawa przewidujący określony sposób sporządzania uzasadnień, to w wyniku tego naruszenia nie powstały skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Błędy w sposobie zredagowania uzasadnień analizowanych orzeczeń nie miały bowiem wpływu na wynik tego postępowania i nie skutkowały nieprawidłowym jego kierunkiem, niezgodnym z obowiązującymi przepisami.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonej decyzji również wolne było od wad skutkujących koniecznością jej uchylenia. Organy prawidłowo wskazały, powołując się m.in. na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, że procedura w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego jest postępowaniem, które stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Powoduje to, że akt administracyjny może zostać uznany za nieważny wyłącznie w wyjątkowych, określonych przez prawo okolicznościach, których istnienia nie można domniemywać. Zaistnienie tych okoliczności musi zatem zostać jednoznacznie wykazane w toku postępowania o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego.
Zaznaczyć także należy, że w rozpoznawanej sprawie brak było możliwości bezpośredniego zastosowania stanowiska wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, w którym stwierdzono m.in., że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W rozpoznawanej sprawie kontrolowane w postępowaniu nadzwyczajnym orzeczenia administracyjne z 1950 r i 1951 r. nie doszło do wydania orzeczenia, na którego podstawie doszło do nabycia prawa lub ekspektatywy.
W świetle powyższych wywodów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 133 § 1 i art. 151 ppsa oraz art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 76, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa w zw. z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.