I OSK 1576/22

I OSK 1576/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1489/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2022-03-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 151 ppsa w zw. z art. 17 ust 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1489/21 w sprawie ze skargi E.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 września 2021 r. nr SKO.NP/4115/292/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1489/21 oddalił skargę E.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 września 2021 r. nr SKO.NP/4115/292/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – r.pr. W.D.. Zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. poprzez ich wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonych przepisów w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł, polegające na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli istnieją inne dzieci osoby wymagające opieki lub mogą one finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, podczas gdy w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rzeczonych okoliczności, ergo świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeśli pozostałe jej dzieci istnieją lub mogą sprawować bądź finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.;
b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli, co miało miejsce w niniejszej sprawie, co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:,
a) art 151 P.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzyły we właściwy sposób materiału dowodowego, w tym:
• nie poczyniły one w sposób należyty ustaleń, co do możliwości partycypowania przez rodzeństwo skarżącej w finansowaniu opieki nad ich matką - organy obu instancji nie zweryfikowały w ogóle sytuacji rodzinnej i finansowej rodzeństwa skarżącej, a w konsekwencji niewłaściwie wyjaśniły one stan faktyczny, podczas gdy sytuacja finansowa i rodzinna rodzeństwa Skarżącej uniemożliwia mu partycypowanie w finansowaniu tej opieki, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę, a gdyby organy obu instancji w sposób należyty zweryfikowały sytuację rodzinną i finansową rodzeństwa Skarżącej orzeczenie Sądu a quo mogłoby być odmienne,
• wadliwie uznały, że w realiach niniejszej sprawy nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej, gdyż rzekomo ciąży on na ojcu skarżącej, podczas gdy ojciec skarżącej z obiektywnych i usprawiedliwionych przyczyn, a to stanu zdrowia, nie jest w stanie opiekować się żoną, ergo w realiach niniejszej sprawy zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącej, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego ustalenia, iż przedmiotowe świadczenie nie przysługuje skarżącej, gdyż jej ojciec nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo nie uchylił zaskarżonego wyroku oraz wadliwie zastosował art 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę;
b) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Sąd I instancji wymogów w zakresie wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, na podstawie której stwierdził, iż świadczenie nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli istnieją inne dzieci osoby wymagające opieki lub mogą one finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, co uniemożliwiło skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez sąd kasacyjny.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji;
2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu – wyroku Sądu Rejonowego w [...]Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt [...] na okoliczność uznania jej ojca za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym.
W uzasadnieniu podniesiono, że nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, iż "... istnienie również i innych dzieci niż skarżąca, stanowi przeszkodę do przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia" oraz "oprócz skarżącej - córki - istnieją również pozostałe dzieci rodziców skarżącej, także dwie córki zobowiązane do alimentacji, które są aktywne zawodowo co jak się wydaje ma przemawiać za możliwością finansowania przez nie opieki nad matką skarżącej i zasadnością odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż "w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego." (zob. wyrok NSA z 28.01.2022 r., I OSK 925/21, LEX nr 3349701, wyrok WSA w Rzeszowie z 28.02.2022 r., II SA/Rz 118/22, LEX nr 3333828, wyrok WSA w Poznaniu z 6.05.2022 r., II SA/Po 999/21, LEX nr 3344349).). Wskazano ponadto, że ustawodawcy nie można przypisywać cech nieracjonalnych. Gdyby jego wolą było warunkowanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak w niniejszej sprawie od oceny, czy pozostałe dzieci mogą finansować lub sprawować osobiście opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, to wskazałby to wprost w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a tego nie uczynił. Warunkowanie przyznania przedmiotowego świadczenia od nieistniejących przesłanek nie sprzyja realizacji zasady praworządności (działania w granicach i na podstawie prawa) określonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym uznano, że ustalenie, czy możliwe jest spełnienie obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo skarżącej, w tym sfinansowanie lub osobiste sprawowanie przez nich opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, jest okolicznością irrelewantną w niniejszym postępowaniu. W ocenie skarżącej wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. determinowała niewłaściwe zastosowanie rzeczonych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i nie dostrzeżeniem przez Sąd zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
Skarżąca kasacyjnie podniosła ponadto, że w dacie wydania decyzji przez organ II instancji jej ojciec nie mógł zajmować się żoną, co potwierdza załączony wyrok Sądu Rejonowego w [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt [...] w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności, z którego wynika, iż znaczny stopień niepełnosprawności F.M. datowany jest na 19 lipca 2021 r. Ponadto, organy obu instancji nie zweryfikowały w ogóle sytuacji rodzinnej i finansowej rodzeństwa skarżącej, a w konsekwencji niewłaściwie wyjaśniły one stan faktyczny. W uzasadnieniach decyzji organów obu instancji próżno szukać ustaleń faktycznych o tym, że rodzeństwo skarżącej ma możliwość finansowania opieki nad matką skarżącej i stanowi to przeszkodę w przyznaniu przedmiotowego świadczenia czym naruszyły art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Mimo tego, ustalenia faktyczne organów obu instancji były wystarczające dla Sądu a quo do stwierdzenia, iż "oprócz skarżącej - córki - istnieją również pozostałe dzieci rodziców skarżącej, także dwie córki zobowiązane do alimentacji, które są aktywne zawodowo".
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Pomimo dostrzeżonych przez skład orzekający w niniejszej sprawie błędów w uzasadnieniu Sądu I instancji, stwierdzić należy, że wydany wyrok odpowiada prawu.
W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 P.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. Ponieważ postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut dotyczący przepisu prawa materialnego.
Za niezasadny należało uznać najdalej idący zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, pomimo iż skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle natomiast brzemienia art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest to jedna z negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z art. 17 u.ś.r. przyznanie ww. świadczenia możliwe jest jedynie w razie spełnienia przesłanek pozytywnych w nim wskazanych przy jednoczesnym niespełnieniu żadnej z przesłanek negatywnych.
Zauważyć należy, że na tle art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwa poglądy co do interpretacji uregulowanej w nim negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jeden z nich polega na stosowaniu wykładni rozszerzającej w odniesieniu do przyczyn, które uzasadniają sprawowanie opieki przez innych krewnych osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Drugi natomiast z poglądów opiera się na założeniu, że skoro decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, to "przy jednoznacznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jedynym warunkiem umożliwiającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą, która pozostaje w związku małżeńskim, jest wobec tego posiadanie przez małżonka tej osoby, orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca nie pozwala zatem organowi przyznać świadczenia kierując się np. zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej małżonków". Takie stanowisko poparł Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, LEX nr 3 314 389, z 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 627/21, LEX nr 3 289 490, z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20, LEX nr 3 179 375, z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2164/20, LEX nr 3 149 088, z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, LEX nr 3 044 226, z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, LEX nr 2 798 595).
Powyższa kwestia rozstrzygnięta została uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której skład 7 sędziów tego Sądu orzekł, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
W oparciu o powyższe, uznać należy, że pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21, LEX nr 3 314 389). Za niewłaściwe uznać należy zatem twierdzenia skarżącej kasacyjnie prowadzące do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, LEX nr 3 144 625).
W niniejszej sprawie, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że skarżąca jest córką A.M., która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w [...] z dnia [...] marca 2019 r. zaliczającym ją do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do dnia 31 marca 2022 r. Przedmiotowe orzeczenie jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zakres sprawowanej opieki nad matką spowodował, że skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, na podstawie przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego ustalono, że A.M. mieszka razem z małżonkiem, F.M., który na dzień wydawania decyzji przez organy obu instancji oraz Sąd I instancji posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Powyższe oznacza zatem, że w stosunku do skarżącej została spełniona negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Słusznie więc organy odmówiły skarżącej przyznania tego świadczenia, skoro jej niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odnosząc się w tym miejscu do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt [...], z którego wynika ojca skarżącej uznano za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 19 lipca 2021 r. uznać należy, że dokument ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Wyrok powyższy został wydany po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a zatem nie mógł być podstawą orzekania w sprawie.
. Zauważyć zatem należy, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, skarżąca spełnia pozytywne przesłanki z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., zaś podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było zaistnienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Dokonana przez Sąd wojewódzki wykładnia systemowa i funkcjonalna przywołanego przepisu, która sprowadzała się do uwzględniania przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki braku możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka nad osobą niepełnosprawną doprowadziłaby do wykreowania nowej przesłanki, której ustawodawca nie przewidział. Z tych względów, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie była prawidłowa. Ponownie podkreślić należy, że art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. w sposób wyraźny wskazuje, że to od rodzaju orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki zależy, czy osobie sprawującej nad nią opiekę przyznane zostanie świadczenie pielęgnacyjne.
Zgodzić się natomiast należy ze skarżącą kasacyjnie, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisu, który uniemożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby wymagającej opieki w przypadku, gdy istnieją inne dzieci mogące tę pomoc świadczyć bądź ją finansować. Podkreślić należy, że zarówno skarżąca, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego która z takich osób winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).
W konsekwencji powyższego, nie można zgodzić się z twierdzeniami skargi kasacyjnej, iż organy administracji nie wyjaśniły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzyły we właściwy sposób materiału dowodowego, bowiem nie poczyniły w należyty sposób ustaleń co do możliwości partycypowania przez rodzeństwo skarżącej finansowania opieki nad matką. Podnieść trzeba, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, dokładny i wyczerpujący – organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tym samym, zarzut skargi kasacyjnej – naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. – nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Nie można w tej kwestii zgodzić się z Sądem I instancji, iż
W rozpoznawanej sprawie brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., aczkolwiek zgodzić się należy, że skarżącą kasacyjnie, że wyjaśnienie zajętego stanowiska przez Sąd I instancji jest niepełne. Zgodnie z powyższym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Badany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia pomimo dokonania błędnej wykładni przepisów prawa materialnego oraz braku pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Na marginesie powyższego należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może dotyczyć, jak wskazano to powyżej, sytuacji, w których sąd I instancji uchybił obowiązkowi zawarcia w uzasadnieniu wszystkich elementów wymaganych tym przepisem bądź przedstawieniu wywodów sądu w sposób niepozwalający na kontrolę instancyjną. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie służy natomiast zwalczaniu interpretacji przepisów i subsumpcji stanu faktycznego pod zrekonstruowaną normę prawną, do czego wydaje się dążyć autor skargi kasacyjnej. Kwestionowanie prawidłowości ustaleń i wyniku wykładni przepisów powinno odbywać się w ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego i materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.