I OSK 1576/19

Naczelny Sąd Administracyjny2022-10-11
NSAAdministracyjneŚredniansa
Fundusz Pracypożyczkaumorzenie należnościzatrudnieniepostępowanie administracyjneuznanie administracyjneegzekucjazadłużenieprawo pracyprawo cywilne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy, uznając, że nie zaszły przesłanki do umorzenia pożyczki mimo trudnej sytuacji finansowej dłużników.

Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy, obejmującej pożyczkę zaciągniętą w 1990 r. na utworzenie miejsc pracy. Dłużnicy domagali się umorzenia części pożyczki i odsetek, powołując się na trudną sytuację finansową i brak majątku. Sądy obu instancji uznały, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu, wskazując m.in. na istnienie innych zobowiązań i współwłasność gospodarstwa rolnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że umorzenie pożyczki z Funduszu Pracy ma charakter cywilnoprawny i podlega ocenie sądu powszechnego, a sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji administracyjnej w ramach uznania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy. Sprawa dotyczyła pożyczki zaciągniętej w 1990 r. na utworzenie miejsc pracy, której znaczna część wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pozostała niespłacona. Dłużnicy, powołując się na trudną sytuację życiową i finansową, w tym brak dochodów, utrzymywanie się z pomocy syna oraz bezskuteczne postępowania egzekucyjne, domagali się umorzenia pozostałej kwoty na podstawie ustawy o zatrudnieniu oraz rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności państwowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wcześniej oddalił skargę dłużników na decyzję Wojewody Mazowieckiego, który utrzymał w mocy decyzję Starosty Radomskiego odmawiającą umorzenia. Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą szczególne względy gospodarcze lub społeczne przemawiające za umorzeniem, a dłużnicy przez lata unikali spłaty i podejmowali kroki uniemożliwiające egzekucję. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Sąd podkreślił, że umowa pożyczki z Funduszu Pracy ma charakter cywilnoprawny, a kwestia jej umorzenia w części podlega ocenie sądu powszechnego, a nie sądu administracyjnego, który bada jedynie legalność decyzji administracyjnej w ramach uznania administracyjnego. NSA uznał, że organy prawidłowo oceniły brak przesłanek do umorzenia, wskazując na istnienie innych zobowiązań (kredyt konsolidacyjny) oraz współwłasność gospodarstwa rolnego, co wykluczało pozbawienie dłużników niezbędnych środków utrzymania w wyniku egzekucji lub brak majątku. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego przez Sąd I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny nie jest właściwy do oceny zasadności umorzenia pożyczki z Funduszu Pracy, ponieważ umowa ta ma charakter cywilnoprawny. Sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji administracyjnej w ramach uznania administracyjnego.

Uzasadnienie

Umowa pożyczki z Funduszu Pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym regulowanym przepisami prawa cywilnego. Działania pożyczkodawcy dotyczące postępowania egzekucyjnego, sposobu zaliczania wpłat czy weryfikacji możliwości umorzenia należności nie należą do spraw z zakresu administracji publicznej, a sądem właściwym do rozpoznawania takich spraw jest sąd powszechny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (4)

Główne

u.o.z. art. 13 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu

Przepis ten stanowił podstawę do umorzenia 50% pożyczki pod warunkiem zatrudnienia bezrobotnego przez 24 miesiące lub prowadzenia działalności gospodarczej przez 24 miesiące. Sąd uznał, że kwestia umorzenia pożyczki ma charakter cywilnoprawny i nie podlega kognicji sądu administracyjnego.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 września 1982 r. w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych art. 3 § ust. 1 pkt 1 i 2

Przepisy określające przesłanki umorzenia należności państwowych, w tym brak majątku dłużnika lub pozbawienie niezbędnych środków utrzymania w wyniku egzekucji. Sąd uznał, że przesłanki te nie zostały spełnione.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Zarzucono naruszenie poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia dowodów. Zarzucono naruszenie poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa pożyczki z Funduszu Pracy ma charakter cywilnoprawny i nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w rozporządzeniu. Dłużnicy posiadają majątek i inne zobowiązania, co wyklucza zastosowanie przesłanek umorzenia. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a decyzja nie nosi cech dowolności.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 13 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu poprzez niezastosowanie i odmowę umorzenia pożyczki. Naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Naruszenie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i uznanie, że nie zachodzi pozbawienie niezbędnych środków utrzymania. Naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i uznanie, że dłużnik posiada majątek, z którego można dochodzić należności.

Godne uwagi sformułowania

Sąd odwoławczy podziela pogląd, że nie ulega wątpliwości, że zawarta umowa pożyczki z Funduszu Pracy miała przede wszystkim charakter stosunku zobowiązaniowego regulowanego przepisami prawa cywilnego. Wobec tego kwestia ewentualnej ważności, czy podlegania umorzeniu w wysokości 50% pożyczki wynikającej z tej umowy wbrew stanowisku wynikającym ze skargi kasacyjnej musi pozostawać poza przedmiotem dociekań sądu administracyjnego. Uznanie administracyjne daje organowi rozstrzygającemu możliwość wyboru konsekwencji prawnych. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności.

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący

Karol Kiczka

sprawozdawca

Piotr Niczyporuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Granice kognicji sądów administracyjnych w sprawach dotyczących umorzenia należności z Funduszu Pracy, charakter cywilnoprawny umów pożyczek, zasady stosowania uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami pożyczek z Funduszu Pracy zawartymi na podstawie przepisów z lat 80. i 90. XX wieku. Interpretacja przepisów k.p.a. i rozporządzenia może być odmienna w nowszych stanach prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań dotyczących należności publicznych i rozgraniczenie kompetencji sądów administracyjnych i powszechnych. Jest interesująca dla prawników procesowych i specjalistów od prawa administracyjnego.

Czy sąd administracyjny może umorzyć dług z Funduszu Pracy? NSA wyjaśnia granice swojej jurysdykcji.

Dane finansowe

WPS: 61 289,85 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1576/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6336 Pożyczki   na   sfinansowanie kosztów szkolenia, zorganizowanie   dodatkowych   miejsc  pracy oraz   podjęcie   działaln
Hasła tematyczne
Zatrudnienie
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 848/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-02-13
Skarżony organ
Wojewoda~Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 75 poz 446
art. 13 ust. 3
Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1982 nr 30 poz 211
§ 3 ust. 1 pkt 1 i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 września 1982 r. w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 848/18 w sprawie ze skargi [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 września 2018 r. nr 1561/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 848/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 września 2018 r. nr 1561/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z Funduszu Pracy.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu I instancji decyzją Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Starosty Radomskiego z dnia 16 lipca 2018 r., orzekającą o odmowie umorzenia pozostałej części należności w kwocie 61 289,85 zł, którą to kwotę stanowią: 12 026,11 zł kwota należności głównej, 45 486,64 zł odsetki ustawowe oraz 3 777,10 zł koszty egzekucyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 7 listopada 1990 r. pomiędzy Rejonowym Biurem Pracy w Radomiu – którego następcą prawnym jest Powiatowy Urząd Pracy w Radomiu – a [...], ówcześnie prowadzącym sklep z artykułami spożywczymi i mięsnymi w Radomiu, zawarto umowę pożyczki w kwocie 70 000 000 starych zł (po denominacji 7 000 zł), celem utworzenia pięciu stanowisk pracy. Z uwagi na niespłacanie pożyczki zgodnie z planem spłat, umowa została wypowiedziana przez Rejonowy Urząd Pracy w Radomiu, a sprawa skierowana na drogę postępowania sądowego. Skarżący kilkukrotnie składali wniosek o rozłożenie spłaty na raty, a ostatecznie wniosek o umorzenie w całości niespłaconej części pożyczki z Funduszu Pracy z mocy prawa na podstawie art. 13 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz. U. z 1989 r., Nr 75, poz. 446 ze zm.), ponieważ [...] spełnił przesłanki warunkujące umorzenie pożyczki. Ponadto wskazano, że łączna suma zobowiązań wynosi ponad 2 350 000 zł z tytułu m. in. zaciąganych kredytów bankowych na rozwój prowadzonego gospodarstwa rolnego, zobowiązań wobec Funduszu Pracy i niepłaconych alimentów, oraz inne zadłużenia objęte hipotekami ujawnionymi w księgach wieczystych nieruchomości należących do wnioskodawców i jego syna [...]. W zakresie sytuacji życiowej Skarżących wskazano, że małżonkowie nie pracują, oboje pozostają na utrzymaniu syna Jacka, pomagając w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, które notuje straty. Egzekucja z nieruchomości stanowiących gospodarstwo rolne pozostaje bezskuteczna, a spłata żądanej przez Starostę Radomskiego należności pozbawiłaby Strony podstawowych środków utrzymania. Do wniosku dołączono kopie m.in. umów kredytowych, orzeczeń sądowych wydanych wobec wnioskodawców i postanowień komorników o umorzeniu postępowań egzekucyjnych jako bezskutecznych. Wskazano, że z treści złożonych oświadczeń majątkowych wynika, że Skarżący nie posiadają mienia ruchomego ani nieruchomego, nie korzystają z pomocy społecznej i pozostają bezrobotni. Oświadczenia zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jednocześnie z wydruku odpisu KW nr KI 10/00028871/8 wynikało, że Skarżący są współwłaścicielami nieruchomości na zasadzie współwłasności ustawowej łącznej. Pełnomocnik Skarżących wyjaśnił, że wniosek o umorzenie z dnia 5 marca 2018 r. sporządził zgodnie z informacjami podanymi przez wnioskodawców. Potwierdził dokonanie darowizny udziału w nieruchomości przez [...] na rzecz syna [...], co było warunkiem niezbędnym do uzyskania pomocy z ARiMR-u. Ponadto pełnomocnik poinformowała, że Skarżący planował przeniesienie swojego udziału w nieruchomości na syna darowizną, co nie doszło do skutku. Wojewoda wskazał wobec powyższego, że decyzje wydawane w tym przedmiocie wydawane są na zasadzie uznania administracyjnego, którego praktyczne zastosowanie jest jednak dopuszczalne w razie zaistnienia chociażby jednej z przesłanek prawnych, określonych w rozporządzeniu. Analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawny sprawy pomimo, że wnioskodawcy w toku postępowania składali nieprawdziwe lub niekompletne informacje. Organ odwoławczy podzielił pogląd Starosty Radomskiego, że w przypadku Skarżących nie występują w chwili obecnej przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 września 1982 r. w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych (Dz. U. Nr 30, poz. 211).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Wbrew stanowisku skarżących Sąd podzielił pogląd organów orzekających w sprawie wskazując, że w badanej sprawie nie zachodziły żadne szczególne względy gospodarcze lub społeczne. Dłużnicy przez wiele lat unikali spłaty należności, a kroki podjęte przez nich celem restrukturyzacji zadłużenia powinny być także skierowane do Powiatowego Urzędu Pracy – instytucji finansów publicznych, która musi wobec tego przywiązywać szczególną wagę do należnych mu pieniędzy. Należy też zgodzić się z oceną, że dłużnicy podejmują kroki zmierzające do całkowitego uniemożliwienia egzekucji, nie deklarują także spłat zadłużenia w ratach. Dodatkowo uwzględniając fakt, iż w interesie społecznym leży udzielanie pożyczek bezrobotnym na podjęcie działalności gospodarczej czy zakładom pracy na zorganizowanie dodatkowych miejsc pracy z Funduszu Pracy i ich racjonalne wykorzystanie, ale również czuwanie przez organ nad odzyskiwaniem tych funduszy w celu ich racjonalnego wykorzystania przez innych bezrobotnych, czy inne zakłady pracy należy stwierdzić, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie istnieją przesłanki do zastosowania cyt. wyżej przepisu rozporządzenia.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie prawa materialnego, a to art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 29 grudnia
1989 roku o zatrudnieniu poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia 50% kwoty pożyczki w sytuacji spełnienia przez pożyczkobiorcę [...] wymagań uregulowanych wskazanym przepisem prawnym;
II. naruszenie art. 7 w zw. z. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego
rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i przyjęcie, że dłużnicy osiągają dochody z dzierżawy gospodarstwa rolnego, posiadają majątek o znacznej wartości i za umorzeniem nie przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne w sytuacji, gdy nie osiągają oni żadnych dochodów i są na utrzymaniu syna [...], a przeciwko nim od wielu lat toczą się liczne postępowania egzekucyjne wszczęte na wniosek wielu wierzycieli, co w konsekwencji doprowadziło do braku ustalenia faktycznej sytuacji finansowej skarżących i przekroczenia uznania administracyjnego;
III. naruszenie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 września
1982 roku w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pożyczkobiorca [...] i jego żona [...] nie wykazali, że w wyniku egzekucji z majątku oni lub osoby pozostające na ich utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania w sytuacji, gdy są osobami zadłużonymi względem wielu wierzycieli, nie osiągają żadnych dochodów, a egzekucje komornicze przeciwko nim od wielu lat są bezskuteczne;
IV. naruszenie § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 września 1982 roku w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pożyczkobiorca [...] i jego żona [...] posiadają majątek, z którego można prowadzić egzekucję w sytuacji, gdy po ponad 20 latach działań zmierzających do wyegzekwowania należności nie wyegzekwowano skutecznie żadnej kwoty pieniędzy.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 1 powołanej ustawy w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.
Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 7 lipca 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W odniesieniu do wniesionej skargi kasacyjnej (środka odwoławczego) należy przypomnieć, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające z powyższych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować (zob. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., II OSK 909/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których ten środek odwoławczy oparto (zob. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., II GSK 1253/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma on kompetencji do konkretyzowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych, bądź ich uzasadnienia, a brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez wojewódzki sąd administracyjny powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu pierwszej instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3171/12 i wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., II OSK 1426/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., II OSK 2724/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści. Skarga kasacyjna w ramach sformułowanych zarzutów winna wskazywać w szczególności, które konkretnie przepisy p.p.s.a. zostały naruszone przez Sąd I instancji, w tym przepisy p.p.s.a. w związku z innymi konkretnymi przepisami prawa stosowanymi w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiony w niniejszej sprawie środek odwoławczy nie odpowiada omówionym wyżej wymogom gdyż skarga kasacyjna m. in nie wskazuje na naruszenie żadnego przepisu p.p.s.a.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie niespłaconej części pożyczki wraz z odsetkami udzielonej z Funduszu Pracy w dniu 7 listopada 1990 r. na rzecz [...] ówcześnie prowadzącego sklep z artykułami spożywczymi i mięsnymi w Radomiu celem utworzenia pięciu stanowisk pracy. Wokół powyższego zagadnienia skupiają się zarzuty skargi kasacyjnej.
Przechodząc do rozpoznania poszczególnych zarzutów należy stwierdzić, że Sąd I instancji właściwie ustalił, że przedmiotowa pożyczka została udzielona [...] na podstawie zawartej umowy, stosowanie do art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989r. o zatrudnieniu (Dz. U. z 1989 r. Nr 75, poz. 446). Jednocześnie w/w ustawa w art. 13 ust. 3 stanowiła, że pożyczka podlega umorzeniu w 50% pod warunkiem: 1) zatrudnienia przez zakład pracy bezrobotnego przez 24 miesiące (ust.1 pkt 1); 2) prowadzenia działalności gospodarczej przez 24 miesiące (ust. 1 pkt 2). Sąd wojewódzki trafnie ustalił, że z natury jurydycznej przywoływanego unormowania wynika, że stosunek prawny łączący pożyczkobiorcę z pożyczkodawcą ma charakter stosunku zobowiązaniowego, którego źródłem jest umowa cywilnoprawna. Jest to o tyle istotne, że wszelkie działania podmiotu o statusie pożyczkodawcy, nawet występującego równolegle jako organ administracji publicznej w sprawie administracyjnej nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, bowiem stosownie do treści przepisu art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. kryterium wyznaczającym zakres sądowej kontroli jest czynność (sprawa) z zakresu administracji publicznej. Natomiast działania podmiotu o statusie pożyczkodawcy dotyczące postępowania egzekucyjnego, sposobu zaliczania wpłat, czy też weryfikacji możliwości umorzenia części należności wynikającej z zawartej umowy nie należą do wymienionej kategorii, a sądem właściwym do rozpoznawania tego rodzaju spraw jest sąd powszechny. Sąd odwoławczy podziela pogląd, że nie ulega wątpliwości, że zawarta umowa pożyczki z Funduszu Pracy miała przede wszystkim charakter stosunku zobowiązaniowego regulowanego przepisami prawa cywilnego. Wobec tego kwestia ewentualnej ważności, czy podlegania umorzeniu w wysokości 50% pożyczki wynikającej z tej umowy wbrew stanowisku wynikającym ze skargi kasacyjnej musi pozostawać poza przedmiotem dociekań sądu administracyjnego. Tym samym zarzut niniejszy nie jest usprawiedliwiony.
Przechodząc do kolejnego z zarzutów, należy stwierdzić, że naruszenie przez Sąd powołanych w ramach zarzutu nr II przepisów prawa mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd wojewódzki nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny – jak wynika z analizy akt sprawy, w tym zwłaszcza zaskarżonego orzeczenia – stwierdza, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Nie sposób więc kwestionować ustaleń faktycznych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku, a wcześniej ostatecznej decyzji organu. Zakres prowadzonego przez organy postępowania dowodowego determinowany był treścią przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w tej sprawie. Postawiony zarzut zmierzał natomiast do wykazania, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy dotyczących wszystkich przesłanek uzasadniających umorzenie niespłaconej części pożyczki wraz z odsetkami udzielonej z Funduszu Pracy, w tym przekroczenia uznania administracyjnego, zaś Sąd I instancji takie postępowanie organu zaakceptował. Z zarzutem tym nie można się jednak zgodzić.
Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie te okoliczności, które były niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto w sposób wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego – w ramach uznania administracyjnego – rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo w sprawie miały zastosowanie zwłaszcza przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 września 1982 r. w sprawie zasad umarzania i udzielania ulg w spłacaniu należności państwowych (Dz. U. Nr 30, poz. 211), dalej rozporządzenie. W związku z tym, że kontrolowana przez Sąd wojewódzki decyzja organu została podjęta w warunkach wspomnianego uznania administracyjnego – wynikającego z w/w rozporządzenia – w zaskarżonym wyroku wyjaśniono, iż uznanie administracyjne polega na tym, że organ rozstrzygający spośród możliwych rozwiązań może wybrać to, które w okolicznościach danej sprawy uzna za słuszne czy celowe. Wybór ten może zatem oznaczać umorzenie w całości, w części lub odmowę umorzenia. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, uznanie administracyjne daje organowi rozstrzygającemu, możliwość wyboru konsekwencji prawnej. Stwierdzenie tego wpływa na kształt i zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny w odniesieniu do decyzji uznaniowej, która sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Jak podkreślił Sąd I instancji, w szczególności sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji także Sąd kasacyjny, a uprzednio Sąd wojewódzki nie stwierdził, aby przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone było tego rodzaju wadami, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewoda Mazowiecki zebrał i ocenił cały materiał dowodowy w stosunku do wszystkich mających zastosowanie w sprawie przesłanek zawartych w aplikowanych przepisach rozporządzenia. Ustalenia poczynione przez organ i wnioski z nich płynące, wbrew zarzutom strony skarżącej kasacyjnie nie noszą cechy dowolności i są zgodne z zasadami prawidłowego rozumowania (wnioskowania). Organ nie przekroczył w rozpoznawanej sprawie granic uznania administracyjnego. Sąd wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił także argumentację do wydanego rozstrzygnięcia. Tym samym zarzut nr II jest nieuzasadniony.
Przechodząc do rozpoznania kolejnych zarzutów (III, IV) należy, po zbadaniu akt sprawy – mając na względzie również powyższe rozważania – podzielić pogląd Sądu wojewódzkiego, że organy prawidłowo przeanalizowały w odniesieniu do wszystkich dłużników spełnienie każdej z mających zastosowanie właściwych przesłanek wynikających z przedmiotowego rozporządzenia.
Jak już zasadnie stwierdził Sąd wojewódzki, organ prawidłowo uznał, że ustalona w postępowaniu wyjaśniającym sytuacja rodzinna i materialna zobowiązanych nie daje podstaw do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 2, to jest umorzenia pożyczki z tej przyczyny, że "w wyniku egzekucji z majątku dłużnika dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania". Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku Skarżących, którzy – w szczególności – zobowiązali się spłacać raty kwartalne w wysokości ponad 16000 zł każda (aneks nr 2 do umowy kredytu konsumpcyjnego konsolidacyjnego z Bankiem Spółdzielczym w Ostrowcu Świętokrzyskim nr 1/KK/09 z 17.03.2009 r. zawarty 8.08.2015 r.) i brak danych by nie wywiązywali się z tego zobowiązania. Plan spłaty kredytu konsolidacyjnego w Banku Spółdzielczym, który dłużnicy zaciągnęli wraz z synem [...] zakłada spłatę np. w 2018 r. kwoty 106906 zł, w 2019 r. kwoty 255250zł. i brak danych że należność nie jest stopniowo spłacana. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera pogłębioną argumentację braku możliwości zastosowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w rozpoznawanej sprawie. Z kolei gdy chodzi o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia: "w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności" organ wykazał brak spełnienia tej przesłanki przez Skarżącego, który jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni ponad 22 ha, co potwierdzają oświadczenia majątkowe złożone przez Skarżących (po ich korekcie).
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego, który zapadł w rezultacie wydania przez organ decyzji administracyjnej – w warunkach uznania administracyjnego – nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani przepisów prawa materialnego.
Wobec powyższego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI