I OSK 1574/24

I OSK 1574/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Maciej Dybowski
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 14/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-04-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 2 pkt 1 i pkt 11, art. 9 ust. 1 i 1a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 14/24 w sprawie ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 27 listopada 2023 r. znak SKO.4142.13.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi L.S. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu (dalej: SKO) z 27 listopada 2023 r., znak SKO.4142.13.23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 14/24, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:
a) art. 2 pkt 2 i pkt. 11 w zw. z art. 9 ust. 1 i 1a w zw. z art. 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.: 2023:1993) – i nadanie temu zespołowi przepisów znaczenia sprzecznego z intencją Ustawodawcy poprzez przyjęcie, że skarżącej – jako uprawnionej do alimentów w okresie do ukończenia 25 roku życia – a zatem za okres, do którego jest uprawniona ustawowo, jako kontynuująca wtedy naukę w szkole wyższej, w czasie kiedy jeszcze nie była mężatką i za okres, kiedy jej ojciec P.C. żył alimentów nie opłacając w ramach bezskuteczności egzekucji – świadczenie nie przysługuje w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia;
b) art. 2 Konstytucji RP – poprzez jego niezastosowanie na skutek przyjęcia, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mogą być wypłacane wstecznie – chociaż żadne prawo nie zabrania takich działań.
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o zmianę zaskarżonego w/w wyroku w całości i uwzględnienie odwołania skarżącej oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego, w związku z czym stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania należało uznać za prawidłowo ustalony. To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się kwestią ustalonych okoliczności faktycznych. W konsekwencji oceniając zarzuty błędnej wykładni przepisów prawa materialnego Sąd Kasacyjny musi brać pod uwagę stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku za podstawę orzekania.
W przedmiotowej sprawie kluczową kwestią była ocena, czy skarżącej przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego tytułem należnych stronie alimentów za okres do dnia ukończenia przez stronę 25 roku życia, kiedy nie była mężatką i kontynuowała naukę w szkole wyższej, a które to alimenty nie były przez zobowiązanego uiszczane, a ich egzekucja do jego śmierci była bezskuteczna.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 581 ze zm. – dalej: u.p.u.d.a.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. W przypadku ukończenia przez osobę uprawnioną szkoły wyższej w trakcie ostatniego roku studiów prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje do zakończenia tego roku studiów, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę uprawnioną 25 roku życia (art. 9 ust. 1a u.p.u.d.a.). Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od spełnienia przez rodzinę osoby uprawnionej określonego ustawowo kryterium dochodowego (art. 9 ust. 2 u.p.u.d.a.).
Oceniając zasadność przyznania ww. świadczenia z funduszu alimentacyjnego należało mieć na uwadze nie tylko przesłanki wskazane wyżej powołanych przepisach, ale także kluczowy z punktu widzenia niniejszej sprawy jak i postawionych zarzutów art. 18 ust 1 u.p.u.d.a. Zgodnie z treścią tego artykułu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu.
Z powyższego przepisu jasno zatem wynika, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się jedynie na przyszłość począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął stosowny wniosek. Przepisy te nie przewidują zatem możliwości przyznania stronie świadczenia alimentacyjnego za poprzednie okresy świadczeniowe. Co więcej, ze względu na materialnoprawny charakter terminu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet nie jest możliwe jego przywrócenie. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na dzień złożenia wniosku o wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca nie spełniała ww. przesłanek podmiotowych, warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca składając wniosek 27 czerwca 2023 r. była bowiem w przededniu osiągnięcia 30 urodzin, nie kontynuowała nauki, nie legitymowała się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rację ma również Sąd I instancji, że de facto skarżąca z ww. wnioskiem wystąpiła zbyt późno, bowiem kiedy go złożyła, przesłanki warunkujące przyznaje świadczenia alimentacyjnego już nie zachodziły.
Ponadto, w kontekście oceny, czy możliwe było wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak twierdzi skarżąca, wstecznie, należy mieć na uwadze także treść preambuły ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z nią celowi ww. ustawy przyświeca konstytucyjna zasada pomocniczości, nakładająca na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów. Niewątpliwe zatem przyznaje świadczenia alimentacyjnego osobie, która w chwili złożenia przedmiotowego wniosku ukończyła 29 lat, nie kontynuowała nauki czy nie była niepełnosprawna w stopniu znacznym, stałoby w sprzeczności z celem przedmiotowej ustawy.
Przechodząc następnie do poruszonej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestii pożytków prawa uregulowanych w art. 54 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej k.c.) i czasu ich przysługiwania (art. 55 § k.c.) wskazać należy, że zgodnie z art. 54 k.c. pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Nie sposób uznać, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego stanowi dochód wynikający z alimentów, ani też że jest pochodną ustalonego prawa do alimentów. Decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego ma bowiem charakter konstytutywny i tworzy nowy stan prawny, bowiem dopiero na jej podstawie osoba nabywa prawo do tego świadczenia. Ponadto podkreślić należy, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią formę pomocy osobom uprawnionym, której nie sposób traktować jako dochód w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.