I OSK 1563/24

I OSK 1563/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1752/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-04-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 174 pkt 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1752/23 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1752/23, po rozpoznaniu skargi Z. K., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 8 sierpnia 2023 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z 10 lipca 2023 r., nr [...].
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 9 czerwca 2023 r. Z. K. (dalej – skarżąca) wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o pomoc finansową w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę wizyty u lekarza kardiologa w kwocie 180 zł.
Prezydent Miasta [...] decyzją z 10 lipca 2023 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego.
Od powyższej decyzji skarżąca w dniu 27 lipca 2023 r. wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu decyzją z 8 sierpnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie z tej przyczyny, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Decyzja ta podjęta w ramach uznania administracyjnego nie cechuje się dowolnością.
W zakresie milczącego załatwienia sprawy, Kolegium wskazało, że zgodnie z dyspozycją art. 122a § 1 k.p.a. sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. W tej sprawie brak jest takiego umocowania, a dodatkowo organ wydał decyzję z zachowaniem terminów k.p.a. i dokonał doręczenia poprzez pocztę zgodnie z przepisami procedury administracyjnej na adres zamieszkania wnioskodawczyni.
Kolegium wskazało, że sprawa dotyczy zasiłku celowego przyznawanego na podstawie art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej – u.p.s). Zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przy czym w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień – mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Złożenie wniosku o przyznanie pomocy nakłada obowiązki nie tylko na organ pomocy społecznej, ale również na wnioskodawcę. Ponadto, przyznanie zasiłku celowego opiera się na zasadzie uznania administracyjnego.
Z ustaleń organu I instancji, w tym z przeprowadzonego telefonicznie w dniu 20 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego, wynika, że skarżąca urodziła się w 1953 r., zamieszkuje samotnie i nie jest zobowiązana do alimentacji. Na jej dochód składa się zasiłek stały w wysokości 538,44 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 238,57 zł. Łączny dochód z miesiąca marca wyniósł 777,01 zł i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 776 zł. Skarżąca korzysta z pomocy społecznej i jej sytuacja znana jest organowi. W czerwcu 2023 r. skarżącej został przyznany zasiłek celowy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłków lub żywności w kwocie 200 zł. Także w lipca 2023 r. przyznane zostało skarżącej takie samo świadczenie w kwocie 200 zł. Organ I instancji dokonał również oceny wniosku skarżącej pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w art. 41 u.p.s., który można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. W ocenie organu I instancji przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku celowego na wnioskowane cele nie jest uzasadnione tym bardziej, iż wizyta u lekarza kardiologa jest świadczeniem opieki zdrowotnej dostępnym w ramach NFZ – zatem bezpłatnym.
Kolegium wskazało, że złożenie wniosku o przyznanie pomocy nakłada obowiązki nie tylko na organ pomocy społecznej, ale również wnioskodawcę. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie dochowała tego obowiązku. Nie przedstawiła skierowania do specjalisty kardiologa, które są dodatkowo płatne.
Kolegium zaznaczyło, że skarżąca była w ostatnich miesiącach wielokrotnie obejmowana pomocą społeczną w postaci zasiłków. Nie jest zatem jej pozbawiona.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1752/23, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 8 sierpnia 2023 r., i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z 10 lipca 2023 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że okolicznością bezsporną w sprawie jest kwestia ustalenia dochodu skarżącej w kwocie 777,01 zł, na który składa się zasiłek stały w kwocie 538,44 zł i dodatek mieszkaniowy w wysokości 238,57 zł. Dochód skarżącej przekracza o 0,99 gr kryterium dochodowe dla udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd nie kwestionował tej okoliczności, gdyż kryterium dochodowe jest parametrem, które nie podlega wartościowaniu.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że nie wszystkie istotne elementy stanu faktycznego zostały uwzględnione przy ocenie spełnienia przesłanki "szczególnego przypadku", o którym stanowi art. 41 pkt 2 u.p.s. Błędnie też została zinterpretowana przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności dla przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Sąd wskazał, że z części IV – aktualizacja wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca ukończyła 71 lat życia, mieszka sama, nie pracuje zawodowo, nie pobiera świadczeń z ZUS, pozostaje pod stałą kontrolą poradni onkologicznej i kardiologicznej, wymaga stałego leczenia, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Ponadto, skarżąca zobowiązała się do przedłożenia zaświadczenia z wizyty u kardiologa, która miała się odbyć w listopadzie 2023 r.
Kolegium stwierdziło, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego na wnioskowany cel nie jest uzasadnione, tym bardziej, że wizyta u kardiologa jest świadczeniem opieki zdrowotnej dostępnym w ramach NFZ – zatem bezpłatnym. Jednak w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wydruk z poradni kardiologicznych na terenie [...], z którego wynika, że czas oczekiwania na wizytę u kardiologa dla dorosłych wynosi od 190 do 240 dni.
Sąd wskazał także, że organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, która w przypadku oceny uprawnienia do specjalnego zasiłku celowego, powinna abstrahować od kwestii wysokości dochodu uzyskiwanego przez tę osobę. Nie ulega wątpliwości, że świadczenia unormowane w art. 41 u.p.s. powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Celem bytowym jest również taki stan zdrowia, który osobom chorym pozwala osiągnąć stan zdrowia przy istniejących schorzeniach adekwatny do poziomu dobrostanu.
Sąd wskazał również, że z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku (ust. 3 art. 68 Konstytucji RP). Konstytucja statuuje podmiotowe prawo do ochrony zdrowia, które jest prawem socjalnym, rodzącym po stronie władz publicznych obowiązek jego ochrony i zapewnienia możliwości jego realizacji (zob. TK – K 2/98). Prawo do ochrony zdrowia stanowi podmiotowe prawo jednostki rodzącym po stronie władz publicznych obowiązek jego ochrony i zapewnienia możliwości realizacji. ochrona zdrowia i życia (art. 38 Konstytucji RP) jest publicznym pawiem podmiotowym, a formą realizacji jest zapewnienie dostępu do leczenia, ale w rozsądnych terminach zwłaszcza w stosunku do osób z chorobą nowotworową i niepełnosprawnością. Nie jest pomocą zdrowotną dla takiej osoby oczekiwanie na wizytę u specjalisty co najmniej 190 dni, co zaistniało w rozpoznawanej sprawie.
Sąd, przenosząc powyższe na zakres u.p.s., stwierdził, że wyrażenie szczególnie uzasadniony przypadek wynika z okoliczności, w których dany podmiot się znalazł, a okoliczności te są uzasadnione. Stosowanie tej przesłanki nie uprawnia do stopniowania szczególnego przypadku, a do przeprowadzenia rzetelnego postępowania wyjaśniającego i jego oceny, zgodnie z art. 80 k.p.a.
Sąd wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest beneficjentką pomocy społecznej i jest to jedyne źródło finansowania (zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy) dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja życiowa spowodowała, że skarżąca korzysta z pomocy społecznej. Niewyjaśnione, a przynajmniej nie wynika to z akt administracyjnych, jakie były przyczyny rezygnacji ze świadczeń z ZUS i dlaczego skarżąca nie pobiera świadczenia 500+, co mogłoby mieć wpływ na poprawę sytuacji życiowej i finansowej. Sytuacja finansowa skarżącej ze względu na wiek i stan zdrowia nie może ulec poprawie poprzez własne starania skarżącej, tym bardziej, że jest zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a to wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy, a status skarżącej to całkowita niezdolność do pracy zgodnie z art. 6 pkt 1 i 7 u.p.s. Okoliczności podnoszone przez skarżącą znajdują potwierdzenie w aktach sprawy.
W ocenie Sądu, skoro zadania publiczne w zakresie realizowania usług medycznych, mogą być realizowane przez podmioty prywatne przez system stosownych kontraktów, to w przypadku długiego oczekiwania na wizytę w ramach NFZ, należało skarżącej udzielić wsparcia finansowego na wizytę u lekarza specjalisty we wcześniejszym terminie. Skarżąca sama zadeklarowała, że potwierdzi odbytą wizytę stosownym zaświadczeniem, ale sprawa została już rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją 8 sierpnia 2023 r., a wizyta miała odbyć się w listopadzie 2023 r.
Sąd oceniając wszystkie te okoliczności uznał, że wyczerpane zostały przesłanki z art. 41 ust. 1 u.p.s. i pozostają one w sprzeczności z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o tym, że pomoc społeczna nie ma charakteru stałego i nie może prowadzić do prostego rozdawnictwa świadczeń. Stan faktyczny sprawy i materiał dowodowy przeczą roszczeniowej postawie skarżącej.
W ocenie Sądu, z naprowadzonych uwag i oceny stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca spełnia przesłankę do przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdyż okoliczności sprawy są szczególnie uzasadnionym przypadkiem.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zastępowane przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na postawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.). Sądowi I instancji naruszenie:
1) art. 41 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że opłacanie prywatnych wizyt lekarskich u kardiologa wobec możliwości skorzystania z publicznej opieki zdrowotnej, a także wobec nawet niewykazania przez stronę, że zarejestrowała się do lekarza kardiologa w publicznej służbie zdrowia stanowi przesłankę do przyznania specjalnego zasiłku celowego czyli, że stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" i stanowi trudności, których strona nie może sama przezwyciężyć ;
2) przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez dokonanie kontroli sądowej decyzji uznaniowej w przedmiocie pomocy społecznej - specjalnego zasiłku celowego – sięgającej ponad okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej;
3) przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 41 pkt 1 u.p.s. wydanie wyroku z naruszeniem art. 41 pkt 1 u.p.s poprzez narzucenie organom rozstrzygnięcia przy uznaniu, iż materiał dowody został zebrany prawidłowo, podczas gdy decyzja o przyznanie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznana administracyjnego, co daje organom swobodę orzekania z uwzględnianiem sytuacji strony oraz możliwości finansowych organu, jak również interesu społecznego;
4) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę przez Sąd materiału dowodowego skutkujące uznaniem, że sytuacja strony uzasadnia przyznanie żądanej pomocy przy zastosowaniu szczególnego trybu jakim jest specjalny zasiłek celowy skierowany do osób dotkniętych szczególnym zdarzeniami losowymi;
5) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...], mimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez te organy przepisu prawa materialnego, jak i procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy;
6) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia skarżonego wyroku z wytycznymi dla organów administracyjnych o niejasnym charakterze i bez wskazania podstawy prawnej do ich wykonania i narzucenie rozstrzygnięcia wobec prawnego umocowania do działania w oparciu o uznanie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Kolegium, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca, nie zgadzając się ze skargą kasacyjną, wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu zrzekł się rozprawy, a skarżąca w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tej sytuacji zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w rozpoznawanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego. Dlatego też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do przyznania specjalnego zasiłku celowego na opłacenie wizyty u lekarza kardiologa.
Na wstępie przypomnieć należy, iż zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.).
Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. prawo do zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Definicja kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej sformułowana w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stanowi, że do świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie przekracza kwoty 776 zł.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, łączny dochód wynosi 777,01 zł, na który składa się zasiłek stały w kwocie 538,44 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 238,57 zł. Skoro ustalenia te wskazują na to, że z powodu przekroczenia kryterium dochodowego o 1,01 zł nie było możliwe przyznanie na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłku celowego, to zachodziła konieczność rozważenia możliwości udzielenia specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s.
W sytuacji przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego, organy administracji zbadały możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 41 u.p.s. Przepis ten wskazuje na wyjątkowy charakter przyznawanych na jego podstawie świadczeń, bowiem zgodnie z treścią tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (pkt 1) lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (pkt 2). Tym kryterium odróżniającym od innych świadczeń jest okoliczność zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", który nie jest tożsamy z niezbędną potrzebą bytową i równocześnie nie jest uzależniony od wymogu zachowania kryterium dochodowego. Ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej nie zdefiniował określenia "szczególnie uzasadnionych przypadków", pozostawiając w tym zakresie ocenę organowi wydającemu decyzję. O uprawnieniu do świadczeń z art. 41 u.p.s. nie decyduje więc dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1840/21).
Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, na które składają się jedynie: protokoły z przyjęcia wniosków o zasiłek celowy na opłatę wizyty u lekarza kardiologa i na zakup odkurzacza, pisma skarżącej kierowane do organów obu instancji, w tym oświadczenie z 30 czerwca 2023 r. o jej sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz przeprowadzony w dniu 20 czerwca 2023 r. wywiad środowiskowy, wynika wprost, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, pozostaje pod stałą kontrolą lekarską z powodu schorzeń przewlekłych, leczy się onkologicznie. Wymaga długotrwałego leczenia, stosowania diety. W wywiadzie środowiskowym pracownik organu odnotował, że skarżąca zobowiązała się dostarczyć po wizycie u lekarza kardiologa zaświadczenie o stanie zdrowia. Ponadto w piśmie z 27 lipca 2023 r. skarżąca podała, że jest po dwóch operacjach nowotworowych płuc, zaś do pisma z 25 sierpnia 2008 r., które zostało złożone do Kolegium już po wydaniu zaskarżonej decyzji z 8 sierpnia 2023 r., dołączyła wydruki z poradni kardiologicznych z terenu [...], z których wynika, że czas oczekiwania na wizytę wynosi od 190 do 240 dni.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozważając powyższe ustalenia poczynione przez organy obu instancji odnośnie sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącej, w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku, należy zgodzić się Sądem I instancji, że w tej konkretnej sprawie zachodzą przesłanki z art. 41 ust. 1 u.p.s. do udzielenia wnioskowanej pomocy finansowej.
W uzupełnieniu stanowiska Sądu I instancji należy podkreślić, iż świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 u.p.s., co prawda nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, to jednak organ zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, czy udzielić, czy też nie udzielić, wnioskodawcy pomocy finansowej, ma obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej podjęte przez organ ustalenia muszą znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu albo odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza pełnej dowolności i nie może prowadzić do rozstrzygnięć arbitralnych nie poddających się weryfikacji i kontroli. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenie powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy obu instancji nie sprostały obowiązkom wynikającym z prowadzonego postępowania w ramach uznania administracyjnego, albowiem nie przeprowadzono wnikliwego postępowania wyjaśniającego co do stanu majątkowego i zdrowotnego skarżącej. Przede wszystkim organy w toku postępowania zarzuciły skarżącej, że występując z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej nie przedstawiła dowodu w postaci skierowania do lekarza kardiologa. Takie postępowanie obu instancji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej i obowiązkiem wszechstronnego zebrania materiału dowodowego i rozważenia materiału dowodowego, o czym stanowią art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Analiza decyzji organów obu instancji wskazuje na to, że ich uzasadnienia nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 k.p.a., bowiem brak w nich rozważań co do sytuacji zdrowotnej skarżącej w kontekście skutków wynikających z oczekiwania wielomiesięcznego na wizytę u lekarza kardiologa w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, jak również w aspekcie możliwości samodzielnego pokrycia przez nią wydatku wizyty u lekarza kardiologa w sytuacji odmowy udzielenia jej wnioskowanej pomocy finansowej. To wszystko wskazuje na dowolność (arbitralność) rozstrzygnięć podjętych przez organy obu instancji.
Podkreślenia wymaga, że w przypadku gdy prawo materialne, w tym przypadku art. 41 u.p.s., pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, a więc umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem jego jest załatwić sprawę, po dokładnym wyważeniu interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony. Tymczasem, jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji, niedostatecznie rozpatrzono sytuację zdrowotną, finansową i życiową skarżącej w odniesieniu do zgłoszonej potrzeby sfinansowania wizyty u lekarza kardiologa, która dla zdrowia skarżącej miała o tyle istotne znaczenie, że długie oczekiwanie na bezpłatną wizytę w ramach NFZ mogło mieć negatywne skutki dla jej zdrowia i życia. Z decyzji organów obu instancji wynika, że te aspekty sprawy nie były w ogóle rozważane, a wręcz arbitralnie organy uznały, że skarżąca może skorzystać z bezpłatnej wizyty u lekarza kardiologa w ramach NFZ i ta okoliczność stanowiła dla organów obu instancji za podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy.
W świetle powyższych rozważań sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jaki i prawa procesowego, okazały się pozbawione uzasadnionych podstaw.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.