I OSK 1563/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uchylił decyzje SKO i Prezydenta Miasta Szczecin dotyczące nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Sprawa wywodziła się z wniosku M. B. o świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci. Organ I instancji przyznał świadczenie, jednak później stwierdzono, że dochód rodziny został błędnie obliczony, co skutkowało stwierdzeniem nieważności decyzji przyznającej świadczenie na pierwsze dziecko i obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranej kwoty. WSA uznał, że błąd organu I instancji w ustaleniu dochodu nie stanowił rażącego naruszenia prawa i uchylił zaskarżone decyzje. NSA uznał skargę kasacyjną za zasadną, wskazując, że WSA przekroczył granice sprawy, kontrolując decyzje, które nie były przedmiotem zaskarżenia (decyzję o stwierdzeniu nieważności i decyzję o odmowie przyznania świadczenia). NSA podkreślił, że art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowił, iż świadczenie przyznane decyzją, której następnie stwierdzono nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa, jest świadczeniem nienależnie pobranym, a przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie wymaga badania winy strony. W związku z tym NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie granic sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz bezwzględnie obowiązujący charakter przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.
Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zagadnienia prawne (3)
Czy błędne ustalenie dochodu rodziny przez organ I instancji, skutkujące przyznaniem świadczenia wychowawczego, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie?
Odpowiedź sądu
Nie, błędne ustalenie dochodu rodziny przez organ I instancji, z uwagi na sam charakter tej wady, nie może być kwalifikowane jako ciężkie naruszenie prawa materialnego, a tym bardziej rażące naruszenie prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji.
Uzasadnienie
Sąd I instancji uznał, że wadliwość w ustaleniu dochodu nie jest rażącym naruszeniem prawa, gdyż organ dysponował dowodami, a strona działała w zaufaniu do organu. Błąd organu nie powinien prowadzić do automatycznego przerzucenia konsekwencji na stronę.
Czy sąd administracyjny rozpoznając skargę na decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może badać legalność decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej świadczenie oraz decyzji odmawiającej jego przyznania, które nie były bezpośrednio zaskarżone?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd administracyjny jest związany granicami sprawy, w której wniesiono skargę. Sprawa dotycząca zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest odrębną sprawą od sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie lub o odmowę jego przyznania.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że WSA przekroczył granice sprawy, kontrolując decyzje, które nie były przedmiotem zaskarżenia. Tożsamość sprawy administracyjnej wymaga tożsamości elementów podmiotowych i przedmiotowych, a decyzje dotyczące zwrotu świadczenia, stwierdzenia nieważności i odmowy przyznania świadczenia stanowią odrębne sprawy.
Czy świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, niezależnie od winy strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi, że świadczenie jest nienależnie pobrane w takim przypadku, a przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wykluczając badanie winy strony.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy bezwarunkowo nakłada obowiązek zwrotu świadczeń pobranych na podstawie decyzji, której stwierdzono nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa. Kwestia winy strony może mieć znaczenie jedynie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności.
Przepisy (18)
Główne
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jest świadczeniem nienależnie pobranym.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, której dotyczy skarga, uchylając akty lub czynności wydane w granicach tej sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
p.p.s.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 10
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Możliwość umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 5 § ust. 3
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej przez WSA.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umorzenie postępowania administracyjnego przez WSA.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd.
k.p.a. art. 16
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji ostatecznych.
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi przez NSA.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA przekroczył granice sprawy, kontrolując decyzje niebędące przedmiotem zaskarżenia. • Art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi podstawę do uznania świadczenia za nienależnie pobrane bez badania winy strony w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie z powodu rażącego naruszenia prawa.
Odrzucone argumenty
Błąd organu I instancji w ustaleniu dochodu stanowi rażące naruszenie prawa. • Sąd I instancji miał prawo badać wszystkie decyzje wydane w ramach tej samej sprawy administracyjnej, w tym decyzję o stwierdzeniu nieważności i decyzję o odmowie przyznania świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi... • Sprawa dotycząca zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest sprawą odrębną. • Przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest przepisem bezwzględnie obowiązującym...
Skład orzekający
Małgorzata Borowiec
przewodniczący
Jolanta Rudnicka
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie granic sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz bezwzględnie obowiązujący charakter przepisów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia 500+, a jej rozstrzygnięcie opiera się na istotnych kwestiach proceduralnych dotyczących granic kontroli sądowej oraz interpretacji przepisów o nienależnie pobranych świadczeniach.
“Czy błąd urzędnika zmusza do zwrotu 500+? NSA wyjaśnia granice sprawy i odpowiedzialność.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.