I OSK 1552/24

I OSK 1552/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 543/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-03-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 czerwca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 543/23 w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 marca 2024 r. IV SA/Wr 543/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.M. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (Kolegium) z [...] lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w zakresie ustalającym wysokość opłaty za okres od 28 czerwca do 31 lipca 2013 r., za okres od 13 do 30 września 2013 r. oraz za okres od 1 do 17 października 2013 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie administracyjne (pkt I wyroku), oddalił skargę dalej idącą (punkt II wyroku) i zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w części to jest w zakresie punktu II oddalającego skargę, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a.:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1 art 145 §1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z 77 §1 k.p,a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie dostrzeżenie przez WSA, iż zarówno organy I i II instancji dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej, bowiem organy nie zebrały w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego w sprawie, ponadto poprzez nie rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, błędną ocenę materiału dowodowego oraz błędne ustalenie, iż Skarżąca otrzymała dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, ponadto iż dochód ten należy uwzględnić w dochodzie Skarżącej w okresie od listopada 2013 r. do kwietnia 2022 r., w przypadku gdy Skarżąca nie otrzymywała dochodu we wskazanych wyżej miesiącach, ponadto błędne ustalenie przez WSA, iż Skarżąca otrzymała dodatkowy dochód w wysokości 9 793,50 zł za miesiące od listopada 2013 r. do 31 października 2019 r., natomiast po tym czasie w wysokości 15 700 zł miesięcznie do miesiąca uprawomocnienia się wyroku, a twierdzenia te nie są poparte żadnym dowodem, Skarżąca nie posiada wiedzy w jaki sposób WSA dokonał powyższych ustaleń na podstawie ustaleń organu, Skarżąca stanowczo zaprzecza aby otrzymała dochód, który podlegałby uznaniu w wysokości 9 793,50 zł, a następnie 15 700 zł miesięcznie, ponadto Skarżąca nie jest w stanie ponieść takiego kosztu, nigdy nie otrzymała dochodu, który uzasadniłby naliczenie opłaty za pobyt w DPS w wysokości około 300 000 zł, jest osobą niepełnosprawną, jej jedynym dochodem jest renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym,
2. art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nie dostrzeżenie przez WSA, iż zarówno organy I i II instancji dopuściły się naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy państwowej, poprzez naliczenie opłaty za pobyt w DPS w wysokości około 300 000 zł za poprzednie 10 lat, w przypadku gdy Skarżąca nie jest w stanie ponieść takiego kosztu, nigdy nie otrzymała dochodu, który uzasadniłby naliczenie opłaty za pobyt w DPS w takiej wysokości, jest osobą niepełnosprawną, jej jedynym dochodem jest renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, natomiast żądanie od obywatela zapłaty opłaty za pobyt w DPS jawi się jako rażąco niesprawiedliwe oraz krzywdzące dla Skarżącej,
3. art. 145 §1 p.p.s.a. w zw. art. 9 k.p.a. w zw. z art. 10 §1 k.p.a. w zw. z art. 73 §1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. poprzez nie dostrzeżenie przez WSA, iż zarówno organy I i II instancji dopuściły się naruszenia obowiązku poinformowania pełnomocnika Skarżącej o zakończeniu postępowania i prawie do wglądu w akta sprawy, co skutkuje nie udowodnieniem faktów, na które powołuje się organ w treści uzasadnienia skarżonej decyzji, w szczególności, co do okoliczności otrzymania dochodu przez Skarżącą oraz jego wysokości,
4. art. 145 §1 p.p.s.a. w zw. art. 109 §1 k.p.a. poprzez nie dostrzeżenie przez WSA, iż organy II instancji dopuścił się naruszenia obowiązku doręczenia zaskarżonej decyzji na prawidłowy adres pełnomocnika Skarżącej, poprzez doręczenie decyzji na poprzedni i nieaktualny adres pełnomocnika co skutkowało przedwczesnym wezwaniem do zapłaty przez organ I instancji należności na podstawie decyzji, która nawet nie weszła do obrotu prawnego, następnie na skutek działania pełnomocnika Skarżącej decyzja została wysłana na prawidłowy adres pełnomocnika, co narusza również zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy państwowej,
5. art. 151 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi w przeważającej części, w przypadku gdy WSA winien był uwzględnić skargę w całości i uchylić decyzję organu I i II instancji w całości oraz umorzyć postępowanie w całości,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie :
1. art. 8 ust. 3, 11 oraz 12 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż zasądzone na rzecz Skarżącej odszkodowanie wraz z odsetkami za opóźnienie oraz kosztami procesu należy uznać za dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, ponadto iż dochód ten należy uwzględnić w dochodzie Skarżącej w wysokości 9 793,50 zł za miesiące od listopada 2013 r. do 31 października 2019 r., natomiast po tym czasie w wysokości 15 700 zł miesięcznie do miesiąca uprawomocnienia się wyroku, w przypadku gdy nie udowodniono okoliczności otrzymania dochodu przez Skarżącą zarówno co do zasady, jak i co do jego wysokości,
2. art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieponiesienie przez gminę odpłatności z tytułu pobytu Skarżącej w DPS, w przypadku gdy ponoszenie odpłatności z tytułu pobytu Skarżącej w DPS należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym,
3. art. 61 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprawidłowe naliczenie opłaty za pobyt Skarżącej w DPS,
4. art, 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zmianę decyzji ustalającej wysokość w przypadku gdy nie została spełniona przesłanka zmiany sytuacji dochodowej Skarżącej,
5. art. 21 ust. 1 pkt 3b oraz pkt 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez ich błędną wykładnie, w przypadku gdy są wolne od podatku dochodowego, bowiem nie stanowią one dochodu w rozumieniu prawa podatkowego oraz administracyjnego, odszkodowania w postaci renty przyznane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, otrzymane przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo którego potrzeby zwiększyły się lub widoki powodzenia na przyszłość zmniejszyły, oraz odszkodowania w postaci renty przyznane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie spowodowania śmierci poszkodowanego, otrzymane przez osoby uprawnione, o których mowa w art, 446 § 2 k.c.
Wobec tak postawionych zarzutów Skarżąca wniosła:
- na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 §1 p.p.s.a. o uchylenie pkt II zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu,
- na mocy art. 200 p.p.s.a, w zw. z art 203 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości decyzji zmieniającej Skarżącej wysokość opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej za okres od 28 czerwca 2013 r. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było ustalenie, że w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 lutego 2021 r. Skarżąca uzyskała dochód za okres objęty wcześniejszymi decyzjami ustalającymi ową opłatę.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów były przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej : "u.p.s.").
Ustalenia faktyczne organów jak i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Sąd Wojewódzki oddalając skargę w zakresie wskazanym w punkcie II wyroku.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, zatem co do zasady Sąd kasacyjny winien ustosunkować się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie podstawową kwestią jest wykładnia przepisów prawa materialnego wskazanych w punkcie II.1 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzutów dotyczących naruszenia art. 8 ust. 3, ust. 11 i ust 12 u.p.s.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślała, że odszkodowanie wypłacone beneficjentowi pomocy społecznej z tytułu doznanego przez niego ciężkiego uszczerbku majątkowego pozostaje bez wpływu na wielkość dochodu, o jakim mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., przywołując w tym zakresie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 28 lutego 2011 r. IV SA/Wr 18/11. Skarżąca uzasadniając powyższe stanowisko przywoływała również przepisy prawa podatkowego, to jest wskazany w punkcie II.5 petitum skargi kasacyjnej art. 21 ust. 1 pkt 3b oraz pkt 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Skarżąca w skardze kasacyjnej nie podała publikatorów przywoływanych przez siebie aktów prawnych. Sąd kasacyjny odwoływać się będzie w dalszej części uzasadnienia do ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu wynikającym ze wskazanego wyżej dziennika ustaw, zaś w zakresie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych do brzmienia wynikającego z tekstu jednolitego opublikowanego w Dz. U. z 2022 r. poz. 2647 ze zmianami (dalej "u.p.d.o.f.), to jest do brzmienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Argumentacja Skarżącej zmierza do wykazania, że do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. nie mogą być zaliczone kwoty zwolnione z opodatkowania w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazywała również że zasądzone na jej odszkodowanie zwolnione było z podatku dochodowego od osób fizycznych.
Wyjaśnić zatem należy, że Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organów, iż dochód Skarżącej będący podstawą ustalenia wysokości opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej uległ zmianie. Jednak podstawą faktyczną tego ustalenia nie był fakt uzyskania przez Skarżącą odszkodowania ale renty z tytułu zwiększenia się jej potrzeb życiowych. Rzeczywiście, wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 13 stycznia 2020 r. I C 1406/14 zasądzone zostało na rzecz Skarżącej odszkodowanie w kwocie wskazanej w punkcie II. Jednak odszkodowanie to nie zostało uwzględnione przy ustalaniu dochodu Skarżącej za okres od 2013 r. Ustalając wysokość dochodu Skarżącej za okres od 2013 r. organy uwzględniły kwotę przyznanej jej renty z tytułu zwiększenia się potrzeb życiowych od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2019 r. w wysokości 9.793,50 złotych miesięcznie oraz po 15.700 złotych miesięcznie poczynając od 1 listopada 2019 r. (punkt III wyroku Sądu Okręgowego w związku z punktem I.2 wyroku Sądu Apelacyjnego).
Odnosząc się do głównego argumentu Skarżącej, w świetle którego kwoty zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych nie mogą być uznane za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Sąd kasacyjny wyjaśnia, że brak jest podstaw do odczytywania pojęcia "dochodu", jakim posługuje się ustawa o pomocy społecznej, przez pryzmat przepisów innych ustaw, w szczególności ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zakres tego pojęcia w rozumieniu wymienionych regulacji prawnych nie jest tożsamy, a oba te akty prawne nie są ze sobą wzajemnie powiązane. Ustawa o pomocy społecznej stanowi regulację kompleksową i zupełną w odniesieniu do rodzajów, form oraz trybu udzielania pomocy społecznej. Z uwagi na cele jakim mają służyć instytucje prawne uregulowane w tej ustawie wprowadza ona autonomiczny, niezależny od regulacji podatkowych sposób obliczania dochodu i nie odsyła w tym zakresie do uregulowań zawartych w innych aktach prawnych, zwłaszcza w ustawach z zakresu prawa podatkowego. Przychód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., nie jest przychodem w znaczeniu podatkowym, jaki po odliczeniu kosztów jego uzyskania, stanowi dochód do opodatkowania. Jest on przysporzeniem, które po pomniejszeniu o obciążenia wyliczone w art. 8 ust. 3 ustawy, ma wpływ na kryterium dochodowe będące przesłanką przyznania prawa do świadczeń z pomocy społecznej, czy determinujące wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W konsekwencji zwolnienie określonego przychodu od podatku dochodowego od osób fizycznych nie oznacza, że przychód ten nie podlega zaliczeniu na poczet dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2025 I OSK 380/24 i przywołane w nim orzecznictwo).
Sąd kasacyjny zwraca dodatkowo uwagę na odmienne uregluowanie pojęcia dochodu w różnych ustawach regulujących pomoc udzielaną przez państwo obywatelom. W ustawie o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
W świetle ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji wynikającym z t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) dochodem są co do zasady przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 ust. 1 lit. a) jak również inne świadczenia enumeratywnie wyliczone w dalszej części przepisu.
Oznacza to, że ustawodawca w różnych ustawach pomocowych różnie definiuje pojęcie dochodu a co za tym idzie brak jest podstaw do stanowiska, że sam fakt użycia w art. 8 ust. 3 u.p.s. określenia "dochód" oznacza odesłanie do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na tym zaś założeniu opiera się argumentacja przedstawiona w przywołanym przez Skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 28 lutego 2011 r. IV SA/Wr 18/11.
Przywoływany przez Skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2017 r. SK 48/15 pozostaje bez związku z rozpatrywaną sprawą. Analizowana sprawa nie dotyczy bowiem obciążeń o charakterze podatkowym ale ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Co istotne, Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w jaki sposób stanowisko Sądu Konstytucyjnego dotyczące wykładni przepisów prawa daninowego może wpłynąć na rozumienie przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Skarżąca zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 8 ust 11 i ust. 12 u.p.s., przy czym sposób sformułowania zarzutu wskazuje, że w jej ocenie nie wykazano faktu uzyskania przez nią powyższego dochodu ani co do zasady ani co do jego wysokości. Tak sformułowany zarzut wskazuje, że Skarżąca kwestionuje nie tyle wykładnię przepisów dokonaną przez Sąd Wojewódzki ile ustalenia faktyczne, które dokonane zostały przez organy i zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji. Przypomnieć zatem należy, że nie jest możliwe zakwestionowanie ustaleń faktycznych poprzez postawienie zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Tym niemniej uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że w ocenie Skarżącej brak było podstaw do uznania, że kwoty zasądzone na jej wyrokami sądów powszechnych mogą być uznane za zwiększające dochód osiągnięty przez nią od 2013 r.
Sąd kasacyjny przypomina, że stosownie do art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.
Sąd Wojewódzki uznał, że z przepisu powyższego wynika expressis verbis, że w dochodzie należy uwzględnić także świadczenia okresowe wypłacone jednorazowo, z tym zastrzeżeniem, że uwzględnia się je "przez okres, za który uzyskano ten dochód". Wyjaśnił następnie, że w okolicznościach sprawy nie ulega wątpliwości, że na rzecz Skarżącej zasądzono prawomocnie świadczenia rentowe o oznaczonych wysokościach określając przy tym dokładnie okresy, za które przysługują.
Sąd kasacyjny wskazuje, że dostrzega rozbieżność w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego co do sposobu rozumienia przywołanego przepisu oraz możliwości uznania na jego podstawie, że określone świadczenie winno być uznane za zwiększające dochód w minionych okresach.
W wyroku z 18 czerwca 2020 r. I OSK 243/20 dotyczącym sposobu rozliczenia uzyskanych jednorazowo zaległych alimentów wyrażono pogląd, w świetle którego zaliczenie to powinno nastąpić na przyszłość, a nie za miesiące minione. Wskazano, że to ostatnie rozwiązanie prowadzi z jednej strony do nieadekwatnego obrazu sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o pomoc społeczną, z drugiej zaś rodzi ryzyko wszczynania postępowań dotyczących zmiany wydanych w przeszłości decyzji, opartych na ustaleniach pomijających dochód uzyskany jednorazowo w okresie późniejszym.
Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym sprawę zwraca jednak ponownie uwagę na odmienność uregulowania kwestii rozliczenia dochodów w ustawie o pomocy społecznej i w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 marca 2022 r. I OSK 1003/21, tylko w przypadku realnej wypłaty świadczenia dochodzi do rzeczywistego uzyskania dochodu, a który należy uwzględnić przy ustalaniu dochodu członka rodziny w sposób wynikający z art. 5 ust. 4a u.ś.r. Uwzględnienie wypłaty zaległych świadczeń rentowych przy ustalaniu wysokości dochodu w sposób proponowany przez autora skargi kasacyjnej (jako dochód uzyskany w okresie, za który renta została przyznana) mogłoby natomiast prowadzić do niepożądanej sytuacji, to jest takiej, w której następowałoby przekroczenie kryterium dochodowego w odniesieniu do uzyskanego wcześniej świadczenia rodzinnego, a co za tym idzie, powstałby obowiązek zwrotu takiego świadczenia, jako nienależnie pobranego.
Oznacza to, że pogląd w świetle którego świadczenie uzyskane za zaległy okres rozliczyć należy "na przyszłość" jest prawidłowe ale w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę zwraca w tym miejscu uwagę na odmienny mechanizm przyznawania świadczeń w ustawie o świadczeniach rodzinnych i w ustawie o pomocy społecznej. W ustawie o świadczeniach rodzinnych obowiązuje generalna zasad przyznawania świadczeń na okres zasiłkowy, przy czym świadczenia te mają co do zasady charakter pieniężny. Z przyznawaniem świadczeń na okresy zasiłkowe wiąże się z właśnie obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z drugiej zaś – możliwość uwzględnienia faktu uzyskania zaległego dochodu przy przyznawaniu świadczenia na dalsze okresy zasiłkowe.
Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę dostrzega, że w ustawie o pomocy społecznej również przewidziany został obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Obowiązek ten dotyczy jednak wyłącznie świadczeń o charakterze pieniężnym (art. 6 pkt 16 u.p.s.).
Pobyt w domu pomocy społecznej nie jest świadczeniem o charakterze pieniężnym, nie może więc znaleźć zastosowania do niego instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Następnie zwrócić należy uwagę, że w ustawie o pomocy społecznej w zakresie rozliczania dochodu uzyskanego jednorazowo oprócz uregulowania z art. 8 ust. 12, przewidziane zostało uregulowanie z art. 8 ust. 11 u.p.s.a W świetle tego ostatniego przepisu, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie
- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Porównując brzmienie przepisu art. 8 ust. 11 u.p.s. z brzmieniem art. 8 ust. 12 u.p.s. stwierdzić należy, że w pierwszym z analizowanych przepisów ustawodawca wprost wskazał, że kwotę uzyskanego miesiąca rozlicza się poczynając od miesiąca w którym został on uzyskany. Analogicznego zapisu brak jest w art. 8 ust. 12 u.p.s.
W konsekwencji Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko, zgodnie z którym dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczy, dolicza się do dochodu za minione miesiące. Kwotę tego dochodu należy więc uwzględnić w odpowiednich częściach w dochodzie osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia (lub rodziny) w miesiącach, za które świadczenie zostało przyznane (por. stanowisko wyrażone w wyrokach z 8 lutego 2017 r. I OSK 2071/16, 19 maja 2017 r. I OSK 484/17 i przywołane w nich orzecznictwo).
Wskazać końcowo należy, że na takie rozumienie powyższego przepisu wskazuje również doktryna (por. Komentarz I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 8) wyjaśniająca, że "przepis art. 8 ust. 12 u.p.s. uznać należy za lex specialis w stosunku do art. 8 ust. 11 analizowanej ustawy. Jeżeli zatem nastąpiła wypłata dochodu jednorazowego, który pięciokrotnie przekracza kryterium dochodowe, organ w pierwszej kolejności musi ustalić, czy ma do czynienia z dochodem za dany okres. Jeśli tak, rozlicza go w tym okresie, zwykle wstecz. Jeśli nie jest to dochód należny za określony czas, wówczas jest rozkładany na dwanaście równych części, poczynając od miesiąca jego wypłaty w przód. Powyższe zasady rozliczania dochodu (wstecz i w przód) są dość powszechnie akceptowane w orzecznictwie (I OSK 1050/15, II SA/Łd 322/10), niemniej można się spotkać również ze stanowiskiem odmiennym (IV SA/Gl 45/16)."
Podsumowując, zarzut naruszenia prawa materialnego objęty punktem II.1 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny. Uznanie powyższego zarzutu za niezasadny oznacza niezasadność wiążącego się z nim zarzutu objętego punktem II. 5 petitum skargi kasacjynej, to jest zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 3b i 3c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Okoliczność, że przysporzenia finansowe wskazane w tychże przepisach wolne są od opodatkowania nie ma znaczenia dla uznania, że stanowią one dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.
Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że podzielenie przedstawionej przez organy i Sąd Wojewódzki wykładni art. 8 ust. 3 u.p.s. oznacza, że niezasadny jest również w tym zakresie zarzut naruszenia prawa procesowego, objęty punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej, w którym Skarżąca zarzuca Sądowi wadliwe podzielenie stanowiska organów, iż uzyskała dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. i że dochód ten należy uwzględnić w jej dochodach poczynając od 2013 r.
Stawiając zarzut objęty punktem II. 4 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu niewłaściwe zastosowanie i zmianę decyzji ustalającej wysokość opłaty za w przypadku gdy nie została spełniona przesłanka zmiany jej sytuacji dochodowej.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu Sąd kasacyjny sygnalizuje, że to nie Sąd Wojewódzki, którego wyrok został zaskarżony, zmienił decyzję ustalającą wysokość opłaty za pobyt Skarżącej w domu pomocy społecznej, ale organ. Model polskiego sądownictwa administracyjnego to model sądownictwa kasatoryjnego, w ramach którego w razie stwierdzenia określonej wadliwości zaskarżonego aktu lub czynności sąd wojewódzki dokonuje jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Wyjątkiem od tej zasady jest uregulowanie przewidziane w art. 145 § 3 p.p.s.a., jednak zaskarżony wyrok nie został wydany w stanie faktycznym przewidzianym przez ten przepis.
Ustosunkowanie się do zarzutu objętego punktem II. 4 petitum skargi kasacyjnej, w zakresie wynikającym z jego sformułowania wymaga odniesienia się do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i przyjętych przez Sąd. Zwrócić jednak należy uwagę, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca podkreśla brak możliwości wydania decyzji wskazującej obowiązek ponoszenia wskazanych w niej opłat z datą wcześniejszą niż data decyzji, przywołując stosowne judykaty sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego (str. 5 skargi kasacyjnej).
Odnosząc się do tej argumentacji Sąd kasacyjny wskazuje, że kwestia wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej w zakresie dotyczącym odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej budziła rozbieżności w orzecznictwie, które doprowadziły do podjęcia przez skład powiększony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały z 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że zawarty w ustawie obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania, bądź w formie decyzji administracyjnej bądź w formie umowy, należy jeszcze mieć na uwadze, że upływ czasu i zmieniające się okoliczności faktyczne mogą powodować, że będzie zachodziła konieczność zmiany osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, bądź też wysokości tej opłaty. Te zmieniające się okoliczności faktyczne, które mogą mieć miejsce już po umieszczeniu osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a które mogą dotyczyć zarówno samej osoby uprawnionej (np. dochód uzyskiwany przez nią uległ obniżeniu i nie wystarcza na poniesienie opłat) jak i osób, które w świetle art. 61 ustawy należą do osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, bądź też sytuacji dochodowej tych osób, albo zwolnienia tych osób całkowicie lub częściowo z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64 powodują, że z problematyką dotyczącą ustalenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej spotykamy się nie tylko w chwili skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, ale również w późniejszym czasie w trakcie pobytu w tym domu, w związku z zmieniającymi się okolicznościami. Powyższe wskazuje, że rozważając problematykę dotyczącą zasad ustalania opłat za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej należy poszukiwać takich rozwiązań, które uwzględniałyby wskazane wyżej okoliczności, a tym samym zapewniałyby, aby sytuacja prawna osób na które ustawodawca nałożył obowiązek ponoszenia opłaty była jednoznaczna, a przez to w postępowaniu dotyczącym zwrotu poniesionych przez gminę wydatków zapewnione zostałoby pewne bezpieczeństwo prawne. Równocześnie dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.
Przywoływane przez Skarżącą judykaty wydane zostały przed podjęciem cytowanej uchwały. Po jej wydaniu nie budzi wątpliwości, że możliwe jest ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej również za okres przed wydaniem decyzji.
W konsekwencji, tym bardziej nie może budzić wątpliwości możliwość ustalenia na podstawie art. 106 ust 5 u.p.s. opłaty w wyższej kwocie za okresy poprzedzające wydanie decyzji w razie zmiany sytuacji dochodowej osoby przebywającej w domu pomocy społecznej.
Rzeczywiście, wydana na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzja zmieniająca decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza jednak o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia jaki skutek - ex tunc, czy ex nunc ma określone orzeczenie, wynika nie z samego podziału orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy też od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem danego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W konsekwencji konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną, a o temporalnej skuteczności decyzji nie przesądza jej deklaratoryjność lub konstytutywność.
Norma zawarta w art. 106 ust. 5 u.p.s. wyraźnie wiąże konieczność ingerencji w treść ukształtowanego stosunku prawnego z zajściem określonego stanu prawnego lub faktycznego, w tym w szczególności ze zmianą sytuacji dochodowej strony. Nie można zatem zgodzić się z taką wykładnią art. 106 ust. 5 u.p.s., która moment zmian sytuacji prawnej i faktycznej wskazanej w owym przepisie uznawałaby za prawnie indyferentny. Pomijanie powyższych elementów dyspozycji owego przepisu kłóciłoby się z wyrażoną w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 u.p.s. generalną zasadą, że pomoc społeczna, stanowiąc element polityki społecznej państwa, winna być stosowana wyłącznie w czasie i zakresie, w którym strona spełnia warunki jej przyznania. Zmiany sytuacji prawnej lub faktycznej mające wpływ na istnienie lub rozmiar owej pomocy winny być zatem uwzględnione od momentu ich wystąpienia. Tym samym trafne jest stanowisko, iż zmiana decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej winna wywołać skutek prawny od tych dat, w których następowały kolejne zmiany sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Okoliczność, że owe zmiany miały miejsce przed datą wydania decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., pozostaje bez znaczenia dla oceny legalności decyzji zmieniającej (por. wyrok NSA 7 listopada 2023 r. I OSK 2638/20 i przywołane w nim orzecznictwo).
Odnosząc się do argumentacji dotyczącej ustalenia odpłatności za okres blisko 10 lat poprzedzających wydanie decyzji w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. Sąd kasacyjny zwraca w pierwszej kolejności uwagę, że w odniesieniu do decyzji zmieniających ustawodawca nie wprowadził uregulowań dotyczących przedawnienia prawa do ich wydania. Jednocześnie, jak już wyżej wskazano, pomoc społeczna winna być udzielana na rzecz osób, które w danym momencie życiowym nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. W przypadku pobytów w domu pomocy społecznej pomoc ta ma na celu przede wszystkim zapewnienie pomocy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której pomocy tej nie można zapewnić w formie usług opiekuńczych. Nie można jednak zapominać, że pomoc ta ma również wymiar finansowy, bowiem osoba przebywająca w domu pomocy społecznej ponosi odpłatność za pobyt nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. Pozostałą część opłaty ponoszą osoby wskazane w 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. a w razie ich braku lub też zwolnienia z obowiązku ponoszenia tychże opłat – gmina.
Skoro pomoc społeczna opiera się na zasadzie subsydiarności, jeżeli doszło do zmiany w sytuacji dochodowej osoby korzystającej z domu pomocy społecznej wydanie decyzji nakładającej na ową osobę obowiązek poniesienia brakującej części opłaty (którą do tej pory uiszczała za nią właściwa gmina, czyli ogół społeczeństwa) nie może być uznane za naruszające poczucie sprawiedliwości.
W powyższym zakresie zarzut naruszenia art. 106 ust. 5 u.p.s. i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. (punkt II.2 petitum skargi ksaacyjnej) uznać należało za niezasadny. Rację ma Skarżąca wskazując, że ponoszenie opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej należy do zadań własnych gminy. Jednak zakres wynikającego z tego przepisu obowiązku należy odczytywać z uwzględnieniem postanowień art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s., w świetle którego gmina nie ma obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Końcowo Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że kwestionując możliwość uznania, że kwoty przyznanej jej renty mogą być uznane za dochód minionych okresów, poczynając od 2013 r. Skarżąca pomija fakt, że w wyroku z 13 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy zasądził na jej rzecz rentę miesięczną od 1 listopada 2013 r. płatną do 10 dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat. Oznacza to, że w powyższym wyroku również przyjęty został mechanizm wstecznego nałożenia na pozwanych obowiązku zrealizowania określonych płatności, przy czym uchybienie temu obowiązkowi łączy się z koniecznością zapłaty ustawowych odsetek.
Sposób sformułowania zarzutu objętego punktem II.3 petitum skargi kasacyjnej uniemożliwia odniesienie się do niego przez Sąd kasacyjny. Skarżąca jako wzorce kontroli powołała w nim art. 61 ust. 1-3 u.p.s. Oznacza to, że Skarżąca przywołała jako wzorce kontroli łącznie 9 ustępów artykułu 61 u.p.s. (z których część dzieli się jeszcze na dalsze jednostki redakcyjne) o różnej treści normatywnej.
Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że Sąd Wojewódzki dokonał prawidłowej wykładni art. 8 ust. 3, ust. 11 i ust. 12 u.p.s. w związku z art. 106 ust. 5 ustawy uznając, że uzyskanie przez Skarżącą dochodu w postaci miesięcznej renty zasądzonej za okres od 2013 r. oznacza zmianę jej sytuacji dochodowej w rozumieniu art. 106 ust. 5 u.p.s. a co za tym idzie, konieczność wydania decyzji zmieniającej decyzję ustalającą wysokość opłaty ponoszonej przez Skarżącą za pobyt w domu pomocy społecznej.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd kasacyjny wskazuje na wstępie na wadliwość ich sformułowania. Skarżąca zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. powiązała – co do zasady trafnie – z przepisami p.p.s.a. Przywoła jednak jako wzorzec kontroli art. 145 § 1 p.p.s.a, który dzieli się na dalsze jednostki redakcyjnej o różnej treści normatywnej. Niezależnie od tej oceny, tak sformułowane zarzuty wymagają jednak wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie przywołanej za ich pomocą argumentacji (por.: uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09).
W zarzucie objętym punktem I.1 petitum skarg kasacyjnej Skarżąca zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu niedostrzeżenie, że organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § i 80 k.p.a. bowiem nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób całego materiału dowodowego i błędnie ustaliły, że otrzymała dochód w wysokości 9.793,50 złotych w okresie od listopada 2013 r. do 31 października 2019 r. a po tej dacie w kwocie 15.700 złotych.
Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki, fakt zasądzenia na rzecz Skarżącej powyższych kwot wynika z prawomocnych wyroków sądów powszechnych. Co istotne, Skarżąca również na etapie skargi kasacyjnej z jednej strony zarzuca wadliwe ustalenie, że otrzymała powyższy dochód a z drugiej strony wskazuje, że "środki pieniężne zostały wypłacone dopiero w 2021 r. i w całości spożytkowane na rehabilitację świadczoną w prywatnym ośrodku".
Następnie wskazać należy, że organ pierwszej instancji kilkakrotnie zwracał się do Skarżącej o wskazanie jaki miesięczny dochód uzyskała w okresie od 28 czerwca 2012 r. do 30 listopada 2021 r. i z jakiego tytułu. Informował ją również, że jest w posiadaniu wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 13 stycznia 2020 r. I C 1406/14 i Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 lutego 2021 r. I Aca 655/20 (por. pisma z 20 grudnia 2021 r. i 11 stycznia 2022 r.). Okoliczność, że Skarżąca uznawała wyjaśnienia przedstawione przez organy za wadliwie (por. pismo z 11 stycznia 2022 r.) stając na stanowisku, że uzyskane przez nią kwoty nie stanowią dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej nie zmienia faktu, że wbrew dyspozycji art. 109 u.p.s. nie poinformowała organu, który ustalił odpłatność, o zmianie w swojej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiązała się z podstawą do ponoszenia odpłatności.
Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji skierował do Skarżącej pismo informujące ją możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W piśmie tym wskazano również, że, że nie przedstawiła potwierdzeń przelewów z tytułu uzyskania dochodu rozumianego zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, o które była proszona w piśmie z 20 grudnia 2021 r., co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem (pismo z 2 listopada 2022 r.).
Sąd kasacyjny podkreśla w tym miejscu, że również na etapie postępowania sądowoadministacyjnego Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że nie otrzymała kwot zasądzonych prawomocnymi wyrokami, lub też, że otrzymała środki finansowe w kwocie niższej, niż przyjęta przez organy. Skarżąca nie wskazała bowiem by – przykładowo – kierowała do pozwanych wezwania do zapłaty, które nie zostały zrealizowane lub też by wszczęła postępowanie egzekucyjne, które okazało się bezskuteczne. Podnoszone w skardze kasacyjnej argumenty dotyczące wydatkowania wszystkich kwot na rehabilitację również pozostają bez znaczenia na etapie postępowania mającego na celu ustalenie wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Ustawodawca obowiązek odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wiąże wyłącznie z kryterium dochodowym nie zaś z kryterium dodatkowych potrzeb czy wydatków osoby przebywającej w tymże domu. Ta ostatnia okoliczność przesądza również o niezasadności zarzutu objętego punktem I. 2 petitm skargi kasacyjnej, w którym Skarżąca zarzuca WSA niedostrzeżenie faktu, że organ obu instancji dopuściły się naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy państwowej poprzez naliczenie opłaty za pobyt w DPS w wysokości około 300.000 złotych za poprzednie 10 lat.
Jak już wyżej wskazano, organy dokonując ustalenia powyższej opłaty działały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w konsekwencji nie można im postawić zarzutu naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej
Zarzut objęty punktem I.3 petitum skargi kasacyjnej jest oczywiście niezasadny. Skarżąca zarzuca w nim Sądowi Wojewódzkiemu niedostrzeżenie, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia obowiązków informacyjnych, to jest nie poinformowały jej pełnomocnika o zakończeniu postępowania i prawie wglądu do akt sprawy.
Sąd kasacyjny przypomina, że Skarżąca poinformowana została przez organ pierwszej instancji o zakończeniu postępowania i prawie wglądu do akt sprawy (przywołane już pismo z 2 listopada 2022 r.). To organ drugiej instancji nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a.
Jak jednak zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki "uwzględnienie tego rodzaju zarzutu jako podstawy do uchylenia decyzji byłoby możliwe pod warunkiem wykazania w skardze istotnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. W skardze nie wykazano tego rodzaju wpływu. Wszystkie zaś istotne okoliczności w sprawie były Skarżącej znane. Dotyczy to w takim samym stopniu poprzednich decyzji w sprawie ustalenia wysokości opłaty, wyroków sądów powszechnych zasądzających na rzecz Skarżącej świadczenia rentowe, jak i kolejnych zarządzeń prezydenta określających wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej (zarządzenia w tej materii mają charakter prawa miejscowego i podlegają publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym)."
Skarżąca również na etapie postępowania kasacyjnego nie wskazała, jakie okoliczności mogłaby przywołać oraz jakie wnioski dowodowe przedstawić gdyby organ drugiej instancji prawidłowo wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku informacyjnego.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła jaki jest związek "nieudowodnienia przez organy faktów na które powołuje się on w uzasadnieniu decyzji" z zaniechaniem wypełnienia przezeń obowiązków o których mowa w art. 10 § 1 k.p.a.
Powołując się na naruszenie przez organy art. 73 § 1 k.p.a., którego to naruszenia nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji Skarżąca nie wyjaśnia kiedy i w jaki sposób organy odmówiły jej dostępu do akt. Sąd kasacyjny przypomina, że odmowa udostępnienia stronie akt wymaga wydania postanowienia. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by Skarżącej (lub jej pełnomocnikowi) odmówiono dostępu do akt, co więcej nie wynika z nich by kiedykolwiek Skarżąca (lub jej pełnomocnik) zwróciła się do organu o udostępnienie jej akt. Zwrócić należy w tym miejscu uwagę, że Skarżąca jak i ustanowiony przez nią pełnomocnik mieli wiedzę o toczącym się postępowaniu, zatem Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika mogła w każdej chwili skorzystać z przysługujących jej uprawnień.
Oczywiście niezasadny był zarzut objęty punktem I.4 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut doręczenia decyzja na nieprawidłowy adres pełnomocnika. Rzeczywiście, z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja doręczona została na poprzedni adres pełnomocnika Skarżącej. Jak jednak podnosi sam pełnomocnik Skarżącej, na skutek jego interwencji decyzja została mu doręczona na prawidłowy adres, następnie w terminie liczonym od tego doręczenia pełnomocnik wniósł skargę do WSA, która została rozpoznana. Oznacza to, że decyzja weszła do obrotu prawnego a strona skorzystała z możliwości jej zaskarżenia do sądu administracyjnego. Sąd kasacyjny nie dostrzega żadnego wpływu doręczenia decyzji na poprzedni adres pełnomocnika Skarżącej na wynik sprawy, wpływu tego nie wykazuje również sama Skarżąca.
W konsekwencji Sąd Wojewódzki prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. oddalając skargę w zakresie objętym punktem II wyroku.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.