I OSK 1546/24

III SA/Łd 259/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Katarzyna Ceglarska-Piłat /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 248
art. 620 ust.1, art. 628 ust. 1, art. 630 ust. 1 i 5
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 30 lipca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 28 lutego 2025 roku nr ZK-II.654.25.2024 w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 lutego 2025 r., ZK-II.654.25.2024, Wojewoda Łódzki (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Koluszek z 27 listopada 2024 r., OC.5566.9.2024-4, w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
11 października 2024 r. do Urzędu Miejskiego w Koluszkach wpłynął wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Ł. z 8 października 2024 r., nr 4538/2024, informujący o konieczności przeznaczenia rzeczy ruchomych w ramach świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na oddaniu w używanie na potrzeby 11. Pułku Logistycznego stacjonującego w [...] [...]Ż. rzeczy ruchomych, będących w posiadaniu P. J. P., ul. N. 3, [...] K., tj.:
1. Cysterna paliwowa na samochodzie SCANIA, nr rej. [...];
2. Przyczepa paliwowa na przyczepie SCANIA, nr rej. [...];
3. Cysterna paliwowa na samochodzie MERCEDES-BENZ, nr rej. [...];
4. Przyczepa paliwowa na przyczepie STOKOTA, nr rej. [...];
5. Cysterna paliwowa na samochodzie MERCEDES-BENZ, nr rej. [...];
6. Przyczepa paliwowa na przyczepie STOKOTA, nr rej. [...];
7. Cysterna paliwowa na samochodzie VOLVO, nr rej. [...];
8. Przyczepa paliwowa na przyczepie STOKOTA, nr rej. [...];
9. Cysterna paliwowa na samochodzie VOLVO, nr rej. [...];
10. Przyczepa paliwowa na przyczepie STOKOTA, nr rej. [...].
Pismem z 21 października 2024 r. zawiadomiono P. J. P. o wszczęciu postępowania administracyjnego.
4 listopada 2024 r. do Urzędu Miejskiego w Koluszkach wpłynęła odpowiedź P. J. P. na zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz na zawiadomienie o zebraniu materiału dowodowego w sprawie, wraz z wnioskiem o przedstawienie dowodów świadczących o zachowaniu przez organ zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania w postępowaniu administracyjnym. Strona poinformowała, iż nie wyraża zgody na wykorzystanie pojazdów wskazanych w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego ze względu na ich dużą wartość finansową i konieczność posiadania wyspecjalizowanej wiedzy do ich obsługi, konieczność wywiązywania się z zawartych umów, jak również spełnienie obowiązku wobec kraju przez stworzenie wielu miejsc pracy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Pismem z 24 listopada 2024 r., 5180/2024, Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Ł. poinformował Burmistrza Koluszek, iż zgodnie z art. 628 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248, dalej: "u.o.O.") nie widzi przeciwskazań do nałożenia na firmę P. J. P. obowiązku świadczeń rzeczowych.
Decyzją z 27 listopada 2024 r., nr OC.5566.9.2024-4 Burmistrz Koluszek na podstawie art. 628 ust. 1 i art. 630 u.o.O. w ramach świadczeń rzeczowych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, przeznaczył będące w posiadaniu firmy P. J. P. cysterny paliwowe na samochodzie oraz przyczepy paliwowe na przyczepach do oddania w używanie na rzecz 11. Pułku Logistycznego, do czasu ustania potrzeby jego użytkowania.
12 grudnia 2024 r. strona wniosła odwołanie od przedmiotowej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj.:
1. art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania;
2. art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez brak wskazania w uzasadnieniu formalnym decyzji kryteriów, jakimi kierował się organ dokonując wyboru konkretnych pojazdów;
3. § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju przez nałożenie na terenie Koluszek obowiązku świadczenia rzeczowego tylko na jednego z przedsiębiorców branży paliwowej;
4. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. przez brak dokonania pełnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego.
Powołaną na wstępie decyzją z 28 lutego 2025 r. Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Koluszek z 27 listopada 2024 r. w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony. Materialnoprawną podstawę wydanej decyzji stanowił art. 628 ust. 1 u.o.O. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1387, dalej: "rozporządzenie").
Organ II instancji wskazał, że art. 85 Konstytucji RP zobowiązuje każdego obywatela do obrony Ojczyzny. Powinność ta bezpośrednio wiąże się z art. 82 Konstytucji RP, który kładzie nacisk na wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troskę o dobro wspólne. Obowiązek obrony Ojczyzny – poza wzięciem bezpośredniego udziału w działaniach zbrojnych, spełniany jest przez obywateli, również przez wykonywanie obowiązków wynikających z nadanych przydziałów kryzysowych i przydziałów mobilizacyjnych, świadczenie pracy w ramach pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych, pełnienie służby w obronie cywilnej, odbywanie edukacji dla bezpieczeństwa, uczestniczenie w samoobronie ludności, odbywanie ćwiczeń w jednostkach przewidzianych do militaryzacji i pełnienie służby w jednostkach zmilitaryzowanych oraz wykonywanie świadczeń na rzecz obrony. Organ zwrócił uwagę, że obrona Ojczyzny mając charakter powszechny ma być realizowana zarówno w czasie konfliktu zbrojnego oraz związku z koniecznością umacniania obronności – również w czasie pokoju i wiązać może się z ograniczeniem indywidualnych praw i wolności obywateli czy innych podmiotów, w szczególności w przypadku konieczności ochrony bezpieczeństwa. Niedopuszczenie do zaskoczenia kraju agresją zbrojną oraz zapobieganie kryzysom i szybkie rozwiązywanie sytuacji z nich wynikających wiąże się z utrzymaniem w gotowości Sił Zbrojnych i przystosowaniem bazy mobilizacyjnej do zabezpieczenia zadań realizowanych przez układ militarny i siły układu pozamilitarnego. Świadczenia rzeczowe są elementem gotowości obronnej państwa stanowiąc istotną składową planowania i organizowania działań na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa kraju, w czasie mobilizacji lub wojny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. organ II instancji wyjaśnił, że sens zasady proporcjonalności jest taki, że organy administracji powinny podejmować wyłącznie takie działania, które są proporcjonalne do celu postępowania, a jednocześnie używane środki powinny być dla stron jak najmniej uciążliwe, nie należy stosować środków, które są nadmierne obciążające i dolegliwe, tj. takich w przypadku których nie jest utrzymana właściwa relacja między celem działania a ciężarem i dolegliwościami. Organ zwrócił uwagę, iż Burmistrz Koluszek nie jest ani organem wnioskującym o nałożenie świadczeń na konkretne podmioty, nie ma również kompetencji do badania zasadności ich nakładania a jedynie przeprowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby na jego podstawie możliwe było stwierdzenie, czy możliwe jest zrealizowanie danych świadczeń przez stronę i czy nałożenie obowiązku jest zgodne z przepisami prawa. Mimo że z informacji Urzędu Miejskiego w Koluszkach z 13 lutego 2025 r. wynika, iż w 2024 r. nie nałożono obowiązku przeznaczenia rzeczy ruchomych w ramach świadczeń rzeczowych na uzupełnienie etatowych potrzeb planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na przedsiębiorców z branży paliwowej z terenu gminy Koluszki innych niż strona skarżąca, to nie wyklucza to tego, iż obowiązki takie zostaną nałożone w przyszłości. Proporcjonalne i równe nakładanie zadań obronnych z zakresu świadczeń rzeczowych rozpatrywane jest w sposób komplementarny, uwzględniający interesy strony, na którą obowiązek ma zostać nałożony, jak również interes Wojskowego Centrum Rekrutacji w Ł., i idący za tym, równolegle, interes wszystkich obywateli zamieszkujących województwo. Na skarżącą nie nałożono wcześniej innych obowiązków obronnych, a nałożenie świadczeń rzeczowych na wyszczególnione w decyzji pojazdy, w przypadku jego realizacji, nie będzie stanowić obciążenia uniemożliwiającego prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż strona posiada dodatkowy tabor, który może zostać do tego wykorzystany. Organ wskazał, że zadania obronne mające na celu obronę Ojczyzny mają priorytet przed interesem indywidualnym a wsparcie Sił Zbrojnych ma bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo i możliwość godnego życia, w tym prowadzenia działalności gospodarczej, wszystkich obywateli RP.
Organ wskazał, że zarzut naruszenia § 8 ust. 2 rozporządzenia jest niezasadny, gdyż zgodnie z jego § 8 ust. 3 przepis dotyczący równego obciążenia obowiązkiem świadczeń rzeczowych nie ma zastosowania co do potrzeb etatowych, których dotyczy skarżona decyzja.
Co do zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 i 80 k.p.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. organ II instancji zauważył, iż organy administracyjne prowadzące postępowanie są zobowiązane podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia spraw mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całe kształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uzasadnienie formalne skarżonej decyzji powołuje się na fakt, iż P. J. P. jest w posiadaniu pojazdów, na które wniosek został złożony, oraz na to, iż zgodnie z art. 628 u.o.O. na urzędy i instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, i także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż uzasadnienie decyzji organu I instancji jest lakoniczne i niewyczerpujące bowiem zobowiązany był on do dokładnego wytłumaczenia zasadności nałożenia świadczenia i określenia jego celu, jednak ten sam obowiązek spoczywa na Wojewodzie Łódzkim, który wytłumaczył stronie zasadność nałożenia rozpatrywanego obowiązku przez organ I instancji wskazując, że decyzja uwzględniała całościowo zebrany materiał dowodowy a strona skarżąca nie spełniała przesłanek z art. 628 ust. 5 u.o.O. wyłączenia z obowiązku świadczeń. Organ II instancji podkreślił, że powinności wynikające z decyzji będą realizowane wyłącznie w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny - w czasie pokoju strona może bez przeszkód korzystać ze swojej własności, zatem decyzja nie wpływa na swobodę prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Jednocześnie ustawodawca zabezpieczył interesy strony udostępniającej ruchomości na cele świadczeń rzeczowych przez wprowadzenie ryczałtu za ich używanie, jak również poprzez przyznanie odszkodowania w przypadku, gdy przedmioty świadczeń nie mogą zostać zwrócone posiadaczowi ze względu na ich utratę albo zniszczenie w całości lub w części. Posiadacz, który nie zgadza się z ustaloną wysokością odszkodowania, może żądać ustalenia jego wysokości w drodze postępowania sądowego.
Organ II instancji za nieuzasadnioną uznał tezę, że podmiot wnioskujący nie posiada osób przeszkolonych do obsługi ruchomości wymienionych w decyzji. Informacje o dysponowaniu odpowiednio wykwalifikowaną kadrą ma wyłącznie Wojskowe Centrum Rekrutacji w Ł., a weryfikowanie powyższych okoliczności nie leży w gestii organów I i II instancji, jak również posiadacza ruchomości. Jakkolwiek organ I instancji wydając decyzję, powinien kierować się nie tylko uzasadnieniem prawnym, ale również faktycznym, w tym odnieść się do odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania i zebrania materiału dowodowego, które strona dostarczyła do Urzędu Miejskiego to uchybienie to nie skutkowało tym, że jakieś fakty niewzięte zostały pod rozwagę i pominięte podczas wydawania decyzji. Nawet biorąc pod uwagę wszelkie uwagi i argumenty strony, brak było w ocenie organu II instancji podstaw do wydania decyzji innej treści niż została wydana.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła powyższą decyzję w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 626 ust. 1 u.o.O. w zw. z art. 7 k.p.a. przez bezpodstawne wydanie kwestionowanej decyzji i naruszenie zasady załatwienia spraw z uwzględnieniem słusznego interesu strony i przyznanie prymatu interesowi społecznemu;
2. art. 626 ust. 1 u.o.O. – przez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do pojazdów, które nie posiadają pożądanych właściwości, w szczególności nie mogą służyć potrzebom obronności kraju;
3. art. 8 k.p.a. – przez utrzymanie w mocy decyzji naruszającej zasadę proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, gdyż na terenie Koluszek organ nałożył obowiązek świadczenia rzeczowego w postaci dziesięciu cystern paliwowych tylko na jednego z przedsiębiorców branży paliwowej tj. na skarżącą, nie obciążając obowiązkiem tym żadnego innego przedsiębiorcy z branży paliwowej na terenie gminy;
4. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. – przez utrzymanie w mocy decyzji, która wydana była w sposób dowolny bez wskazania w uzasadnieniu kryteriów decyzji, jakimi kierował się organ dokonując wyboru konkretnych pojazdów;
5. § 8 ust. 2 rozporządzenia – przez utrzymanie w mocy decyzji, która nałożyła na terenie Koluszek obowiązek świadczenia rzeczowego w postaci dziesięciu cystern paliwowych tylko na jednego z przedsiębiorców branży paliwowej, tj. na P. J. P., nie obciążając obowiązkiem tym żadnego innego przedsiębiorcy z branży paliwowej z terenu gminy;
6. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. – przez utrzymanie w mocy decyzji wydanej bez dokonania pełnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego.
W konkluzji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Koluszek z dnia 27 listopada 2024 r. Ponadto strona wniosła o zasądzenie od Wojewody Łódzkiego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Kontrolując zaskarżoną decyzję, zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć należy, że podstawą wydania kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy art. 628 ust. 1 i art. 630 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r. poz. 248) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1387).
Zgodnie z art. 82 Konstytucji RP, obowiązkiem obywatela polskiego jest wierność Rzeczypospolitej Polskiej oraz troska o dobro wspólne, art. 84 Konstytucji RP nakazuje ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie, natomiast art. 85 ust. 1 stanowi, że obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny (odsyłając w art. 85 ust. 2 do ustawy mającej określić zakres obowiązku służby wojskowej).
Zgodnie z art. 136 Konstytucji RP ustawy, w razie bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa Prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 24 ust. 1 pkt 7 u.o.O. stanowi z kolei, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, stojąc na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium, postanawia, w razie konieczności obrony państwa, na wniosek Rady Ministrów, o dniu, w którym rozpoczyna się czas wojny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz postanawia w tym samym trybie o dniu, w którym kończy się czas wojny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowienia niezwłocznie ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (art. 24 ust. 2).
W oparciu o przepis art. 628 ust. 1 u.o.O. na urzędy i instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa (...). Stosownie do art. 630 ust. 1 u.o.O. wójt (burmistrz, prezydent miasta), na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 620 ust. 1, wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Ustęp 5 tego przepisu dotyczy możliwości zobowiązania adresata decyzji do wykonania tych świadczeń bez odrębnego wezwania. Przepis art. 630 ust. 1 u.o.O. pozwala ww. organom wydać decyzję zobowiązującą do świadczeń rzeczowych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W treści uprzednio obowiązującego (na mocy uchylonej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. Nr 181, poz. 1872), które zgodnie z art. 821 ust. 1 u.o.O. utraciło moc z dniem 24 października 2023 r. wskazywano, że świadczenia rzeczowe obejmują nieruchomości i rzeczy ruchome przeznaczone:
a) na uzupełnienie etatowych potrzeb wynikających z wojennych struktur organizacyjnych jednostek wojskowych oraz jednostek zmilitaryzowanych, jako potrzeby etatowe,
b) do doraźnego wykorzystania przez jednostki wojskowe (jednostki zmilitaryzowane), bez włączania ich w struktury organizacyjne, jako potrzeby doraźne w celu: rozwinięcia elementów bazy mobilizacyjnej, ewakuacji i podjęcia zapasów, korzystania z pomieszczeń i budynków. Na uzupełnienie wojennych struktur organizacyjnych Sił Zbrojnych w ramach zabezpieczenia etatowych potrzeb mobilizacyjnych przeznacza się m.in. pojazdy samochodowe, tabor kolejowy, statki powietrzne, statki morskie, maszyny.
Ww. rozróżnienie wydaje się celowe również na gruncie aktualnie obowiązujących regulacji.
Kontrolowana decyzja została przez organ wydana na skutek wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji o przeznaczenie rzeczy ruchomych na uzupełnienie potrzeb kadrowych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny zatem w tej sytuacji prawidłowo organy jako podstawę prawną decyzji wskazały przepisy art. 628 ust. 1 oraz art. 630 ust. 1 i 5 u.o.O.
W ocenie Sądu niezrozumiałe jest zatem podnoszenie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 626 ust. 1 u.o.O. w zw. z art. 7 k.p.a., zwłaszcza, że w treści skargi nie sprecyzowano na czym uchybienie art. 626 ust. 1 u.o.O. miałoby polegać (przepis ten określa jedynie delegację ustawową do uregulowania w rozporządzeniu całokształtu zagadnień związanych ze świadczeniami osobistymi obywateli w czasie pokoju, w oparciu o powyższą delegację zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1387). Tryb postępowania w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony uregulowany został w § 3-9 rozporządzenia. Zgodnie z art. 630 ust. 1 w zw. z art. 620 ust. 1 u.o.O. wójt (burmistrz, prezydent miasta), na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 620 ust. 1 (szefa wojskowego centrum rekrutacji, kierownika jednostki przewidzianej do militaryzacji lub kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 628 ust. 3) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Wzór wniosku określa załącznik nr 1 do rozporządzenia, w którym wyszczególnia się przedmioty świadczeń oraz dane o ich posiadaczu lub właścicielu. Po otrzymaniu takiego wniosku właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) wszczyna postępowanie i w toku tak prowadzonego postępowania organ ten może dokonywać oględzin rzeczy ruchomych które, stosownie do zgłoszonych wniosków i własnych potrzeb, mogą być przedmiotem świadczeń (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).
Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni odzwierciedla zasoby środków transportowych, jakie znajdują się w posiadaniu skarżącej, która miała zapewniony czynny udział w postępowaniu.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie przez organ art. 7 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustali on faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny. O dowolności oceny można mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2025 r., I OSK 1546/24).
Sąd w pełni podziela oparte na treści art. 77 § 1 k.p.a. stanowisko NSA (por. wyrok z dnia 5 marca 2025 r., I OSK 5519/21), że na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
W niniejszej sprawie organy w pełni zastosowały się do obowiązków wynikających z ww. przepisów, zważając, że zakres zarówno analizy wniosku Szefa Centrum Rekrutacji jak i uzasadnienia decyzji o nałożeniu świadczeń rzeczowych musiał ulec ograniczeniu z uwagi na materię sprawy dotyczącą obronności a zatem informacji niejawnych. Jawność informacji dotyczących obronności Państwa podlega z oczywistych powodów daleko idącym ograniczeniom (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych; t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 632 ze zm.), co wyklucza szczegółowe przedstawienie w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 630 ust. 1 u.o.O.
W sprawach z zakresu świadczeń rzeczowych organ administracji nie ma nie tylko kompetencji ale i specjalistycznej wiedzy niezbędnej do merytorycznej oceny zasadności kierowanego do niego wniosku organu wojskowego, w szczególności tego, czy dana rzecz ruchoma, co do jej rodzaju lub posiadanych właściwości jest przydatna dla celów obrony Państwa i dlaczego, czy wojsko jest w stanie wykorzystać ją do zakładanego celu oraz jakie są potrzeby konkretnej jednostki. W tym zakresie w sprawie nie przeprowadza się postępowania dowodowego (w tym oględzin, które według strony skarżącej miałyby dostarczyć informacji o budowie i cechach mechanicznych pojazdów, ich ograniczonej przydatności w warunkach wojennych czy usterkowości) a organy nie miały obowiązku uzasadniać dlaczego akurat ta, a nie inna rzecz została wskazana przez organ wojskowy jako przedmiot świadczeń na rzecz danej jednostki wojskowej i jakie potrzeby militarne o tym przesądziły. Przedmiot tego rodzaju spraw determinuje fakt, że to organ wojskowy pozostaje najlepiej zorientowany jakiego rodzaju rzeczy ruchomych potrzebuje dla zagwarantowania gotowości do obrony kraju na wypadek mobilizacji i wojny. Organ wojskowy, w odróżnieniu od organu administracji, wie jakie posiada w tym zakresie braki, a zatem jakiego rodzaju ruchomości potrzebuje i chce objąć obowiązkiem świadczeń rzeczowych (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2024 r., III OSK 296/23).
W orzecznictwie sądów administracyjnych (odnoszącym się nie tylko do regulacji wynikających z ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny ale też uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) zwraca się uwagę, że o ile decyzja wydawana w przedmiocie nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz obrony ma charakter uznaniowy, to zakres tej uznaniowości pozostaje znacznie skrępowany przez niezwykle silną autonomię tzw. organów wojskowych, którym ustawodawca przyznał daleko idącą kompetencję w suwerennym określaniu zakresów świadczeń, które mają być przeznaczone na rzecz obronności. W przypadku świadczeń rzeczowych na rzecz obrony RP uznaje się należy, że zakres kompetencji rozpoznawczych (kognicji) zarówno organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego, został zawężony do kontroli poprawności złożenia wniosku przez legitymowany podmiot, ew. potrzeby uzupełnienia braków czy nieścisłości wniosku a w zakresie stanu faktycznego – faktu posiadania przedmiotu świadczenia przez adresata decyzji administracyjnej czy sprawności konkretnego przedmiotu świadczenia (por. wyroki NSA: z 21 lutego 2023 r., III OSK 6940/21, z 27 sierpnia 2024 r., III OSK 297/23, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 lutego 2024 r., III SA/Gd 438/23). W analizowanej sprawie tego rodzaju braki czy wątpliwości nie wystąpiły.
Jednocześnie, wbrew stanowisku Wojewody Łódzkiego wskazującemu na lakoniczność uzasadnienia organu I instancji żaden z przepisów ustawy o obronie Ojczyzny nie nakłada na organ orzekający szczególnego obowiązku uzasadnienia dlaczego konkretna rzecz ruchoma została objęta obowiązkiem świadczenia rzeczowego. W ocenie Sądu decyzja Burmistrza Koluszek z 27 listopada 2024 r. odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Zgodnie z ww. wzorem w decyzji tej określono nazwy i rodzaje przedmiotów świadczenia oraz ich numery rej. Oznacza to, że skoro strona nie zgłosiła organowi wad technicznych pojazdów i naczep objętych wnioskiem, nie zachodzą co do nich wyłączenia, o których mowa w art. 628 ust. 5 u.o.O., a wniosek pochodził od uprawnionego podmiotu, to należało wydać decyzję o przeznaczeniu ww. ruchomości do wykonywania świadczeń na rzecz obrony (nie można pominąć, że ustawodawca w art. 630 ustawy posłużył się sformułowaniem: "(...) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny" zatem decyzja w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji powinna wskazywać na zaistnienie negatywnych podstaw rozstrzygnięcia. Organy obydwu instancji w sposób prawidłowy ustaliły wszystkie istotne z punktu widzenia przepisów obowiązującego prawa okoliczności faktyczne, wydając odpowiadające obowiązującej regulacji prawnej rozstrzygnięcia. Dodatkowo decyzja organu I instancji zawiera zgodne ze wzorem (załącznik nr 2 do rozporządzenia) pouczenia i informacje dla świadczeniodawcy.
Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia § 8 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że przy wydawaniu decyzji, o której mowa w § 7 ust. 1, wójt (burmistrz, prezydent miasta) ma obowiązek uwzględnić równomierne obciążenie obowiązkiem świadczeń rzeczowych wszystkich posiadaczy zamieszkujących obszar gminy lub mających siedzibę na obszarze gminy. Stosownie do § 8 ust. 3 rozporządzenia powyższy wymóg nie dotyczy jednak przeznaczenia rzeczy ruchomych na cele potrzeb etatowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, którego to rodzaju potrzeb dotyczył wniosek z 9 października 2024 r. rozpoznany przez Burmistrza Koluszek. Przedmiotem świadczeń rzeczowych nie mogą być jedynie środki transportowe, maszyny i inny sprzęt określone w art. 628 ust. 5 ustawy.
Przepis art. 8 § 1 k.p.a. stanowi, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Również tym zasadom, zdaniem Sądu, organy administracji publicznej w analizowanej sprawie nie uchybiły. Nie ulega wątpliwości, że zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania mają chronić obywateli przed nadmierną ingerencją władzy i przed jej arbitralnością. W posługiwaniu się zasadą proporcjonalności chodzi o to, aby państwo i organy administracji publicznej ingerowały w prawa obywateli w sposób rozsądny i racjonalny i nie nadużywały przysługujących im środków i kompetencji, szkodząc w ten sposób obywatelowi. Chodzi także o to, aby były zachowane odpowiednie proporcje między celami działania administracji a ostrością używanych w tych celach środków (por. wyrok WSA w Krakowie z 17 maja 2017 r., III SA/Kr 345/17).
Subiektywne przekonanie strony o wadliwym kierunku wykładni i zastosowania prawa czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w wydanej przez organ decyzji administracyjnej, której treść nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę nie oznacza wadliwości jej uzasadnienia, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ogłoszenie mobilizacji i wojna są to wyjątkowe okoliczności, które mogą oddziaływać na obywateli w ten sposób, że ograniczane są prawa obywatelskie, w tym prawo własności czy swoboda prowadzenia działalności gospodarczej. Jakkolwiek nałożony na skarżącą, zaskarżoną decyzją, obowiązek bez wątpienia stanowi potencjalną uciążliwość i dolegliwość to będzie wykonywany jedynie w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, ma zatem charakter warunkowy. W czasie pokoju obowiązek ten nie aktualizuje się i nie może być źródłem ograniczeń dla użytkowania rzeczy ruchomej lub nieruchomej, zatem skarżąca zachowuje pełne prawo do korzystania i zbywania rzeczy, której dotyczy decyzja. Jedynie w czasie wojny i mobilizacji dojdzie do ograniczenia tych uprawnień, co usprawiedliwiają nie tylko przepisy ustawy, ale również normy konstytucyjne (przy czym nie można pominąć, że obecnie – poza ruchomościami, których dotyczyła decyzja – P. J. P. dysponuje jeszcze 4 cysternami paliwowymi, 1 cysterną gazową i 1 przyczepą gazową, które mogą zostać wykorzystane do prowadzenia przez nią działalności gospodarczej).
Kontrola Sądu w rozpoznawanej sprawie obejmowała przede wszystkim ocenę legalności zapadłego rozstrzygnięcia, i co do zasady sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Jak już podniesiono, Sąd uchyla zaskarżoną decyzję tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Istnienia takiego charakteru naruszeń w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
eg