I OSK 1546/21

I OSK 1546/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 840/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-05-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 840/20 w sprawie ze skargi H.O. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 25 września 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.102.2020.DL w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy ze skargi H.O. na decyzję Wojewody Pomorskiego z 25 września 2020 r., nr NSP-VIII.7581.1.102.2020.DL, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wyrokiem z 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 840/20, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.). w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. poprzez pominięcie przepisu art. 1 i art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dziennik Ustaw NR 25, poz. 151) zmienionego dekretem z dnia 11 kwietnia 1947 r. o zmianie dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 32, poz. 144), co skutkowało uznaniem za obowiązujący wpis prawa własności przedmiotowej działki na rzecz Gminy Miasta Gdynia dokonany w dniu 17 czerwca 1942 r., w sytuacji gdy z mocy powołanego dekretu art. 1 i art. 8 ust. 1 wszelkie wpisy hipoteczne na rzecz państwa niemieckiego, jego zrzeszeń publicznoprawnych ulegają wykreśleniu w każdym czasie z urzędu lub na wniosek osób interesowanych z uwagi na fakt, iż wyroki i inne orzeczenia wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie są nieważne i pozbawione skutków prawnych, co skutkowało odmową uznania prawa skarżącego do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z niewłaściwym zastosowaniem przepisu § 873 BGB polegające na pominięciu zgody zobowiązanego do powzdania nabywanej nieruchomości na rzecz kupującego zawartej w § 5 Aktu notarialnego z dnia 20 listopada 1937 r. ([...]) sporządzonego przez notariusza E.H., co skutkowałoby możliwością złożenia oświadczenia woli przez kupującego po wejściu w życie dekretu z 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe, a w razie braku zbywcy nieruchomości bądź jego następców prawnych z możliwością wystąpienia do Sądu z żądaniem oświadczenia woli określonej treści;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 protokołu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na pominięciu przez Sąd ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej prawa własności sformułowanej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, przy czym zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego ekspektatywa maksymalnie sformułowana oznacza, że istnieje pewna prawnie relewantna sytuacja cechująca się istnieniem wyraźnych zawiązków przyszłego prawa gdzie dopiero w przyszłości mają nastąpić okoliczności, od których uzależnione jest powstanie prawa podmiotowego a w konsekwencji jego realizacja przyjmująca w przedmiotowej sprawie możliwość samodzielnego złożenia oświadczenia o powzdaniu przez nabywcę przedmiotowej nieruchomości wobec zgody na powzdanie wyrażonej przez sprzedającego w akcie notarialnym, co doprowadziłoby do skutecznego nabycia przedmiotowej nieruchomości przez J.O.;
4) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z przepisem art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. polegające na dokonaniu ustaleń faktycznych sprzecznych z sytuacją prawną poprzedników prawnych skarżącego z rażącym naruszeniem słusznego interesu skarżącego, polegającym na przyjęciu, iż zarówno poprzednicy prawni skarżącego jak i skarżący nie stali się właścicielami przedmiotowych nieruchomości, w związku z czym brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego, w sytuacji gdy prawidłowa ocena stanu prawnego wynikającego z zawartych w okresie międzywojennym aktu nabycia nieruchomości oraz zapłaty całości kwoty za nabywana nieruchomości spowodowało, że prawa poprzedników skarżącego stanowią kategorię prawa potencjalnego w znaczeniu ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, która podlega ochronie na zasadzie Konstytucji RP i konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności na równi z prawem własności;
5) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z art. 105 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy istniały pełne przesłanki do jego prowadzenia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi skarżącego poprzez jej uwzględnienie w całości. W przypadku nieprzychylenia się do ww. wniosku wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Ponadto wniesiono o zasądzenie podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania są ze sobą powiązane, dlatego zostaną rozpoznane łącznie.
Przypomnieć należy, że H.O. reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W toku postępowania ustalono, że w dniu 20 listopada 1937 r. została zawarta w formie aktu notarialnego pomiędzy H.R., działającym w imieniu H.K. i J.O. umowa kupna-sprzedaży parcel nr [...]1 i [...]2. W § 5 ww. umowy H.K. zobowiązał się do udzielenia nabywcy J.O. przewłaszczenia po zapłaceniu całej reszty ceny kupna.
Jak wynika z postanowienia Sądu Grodzkiego w Gdyni z 11 grudnia 1946 r. nieruchomości objęte m.in. ww. księgą wieczystą [...] Wykaz L.1 zostały sprzedane i przewłaszczone na rzecz Gminy Miasta Gdyni przez spadkobierców H.K. w drodze umowy kupna sprzedaży z 21 maja 1942 r., uzupełnionej umową z 3 czerwca 1942 r.
Decyzją z 27 marca 1991 r., nr G-VI-8223/2/16/91, Wojewoda Gdański stwierdził nieodpłatne nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasta Gdyni własności m.in. ww. działek nr [...]1 i [...]2.
Pismem z 4 października 2018 r. H.O. wystąpił z wnioskiem do Prezydenta Miasta Gdyni o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w Gdyni, oznaczoną katastralnie jako parcele nr [...]1 o pow. 1075 m2 i [...]2 o pow. 935 m2, a po II wojnie światowej jako parcele nr [...]3 i [...]4, wskazując, że ww. działki przed II wojną światową zostały nabyte przez jego rodziców – M.O. i J.O..
Organy uznały, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że nieruchomość, za którą H.O. domaga się odszkodowania, nie stanowiła jego własności ani własności jego poprzedników prawnych.
Jak wskazano w decyzji organu pierwszej instancji i co potwierdzają dokonane przez ten organ ustalenia, J.O. nie był ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem przedmiotowych parcel, w konsekwencji czego powołaną umowę sprzedaży z 20 listopada 1937 r. należało traktować jedynie jako zobowiązanie zbywcy, nie zaś jako przeniesienie prawa własności. Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy zawartemu w zażaleniu z 13 grudnia 2018 r., jak również w piśmie z 17 stycznia 2020 r., rolą organu nie jest dokonywanie ustaleń w przedmiocie spełnienia przez nabywców nieruchomości wymogów wynikających z przepisów BGB. Tutejszy organ związany jest treścią wpisów zawartych w księgach wieczystych, które ponadto znajdują potwierdzenie w treści zgromadzonych dokumentów.
Dodatkowo, na marginesie organ wskazał, że nabycie przedmiotowej nieruchomości przez podmiot publicznoprawny nie nastąpiło w drodze wywłaszczenia, a tylko do takich stanów faktycznych znajduje zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca H.O. nie może być uznany za stronę niniejszego postępowania, albowiem nie posiada interesu prawnego do występowania z roszczeniem o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. W konsekwencji organ pierwszej instancji decyzją z 6 marca 2020 r. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Decyzja o umorzeniu postępowania została utrzymana w mocy przez organ drugiej instancji. Skarga na decyzję organu drugiej instancji została oddalona wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Sąd I instancji wskazał, że parcele, których dotyczy żądanie, zostały kupione przez Miasto Gdynia (w okresie okupacji Gotenhafen) od spadkobierców H.K. na mocy umowy zobowiązującej z 21 maja 1942 r., a następnie potwierdzonej aktem powzdania z 3 czerwca 1942 r. Kolejno zaś, na podstawie ww. czynności prawnych został dokonany wpis w księdze wieczystej, ujawniający Gminę Miasta Gdynia jako właściciela nieruchomości. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu I instancji, są istotne dla ustalenia stosunków własnościowych w niniejszej sprawie, a także przesądzają o niezasadności zarzutów skargi.
W stanie prawnym obowiązującym w dacie zawartej umowy kupna sprzedaży z Miastem Gdynia na ziemiach zachodnich okupowanej II Rzeczypospolitej obowiązywał kodeks cywilny niemiecki (BGB). Zgodnie z § 313 BGB umowa, którą jedna strona obowiązuje się przenieść własność gruntu, musi być stwierdzona dokumentem sądowym lub notarialnym. Umowa, zawarta bez zachowania tej formy, staje się ważną w całej swej osnowie, jeżeli nastąpią powzdanie i wpis do księgi wieczystej. Przepis § 873 BGB przewidywał, że do przeniesienia własności gruntu, do obciążenia gruntu jakiem prawem, jak też do przeniesienia lub obciążenia takiego prawa, potrzebną jest, o ile ustawa inaczej nie postanawia, zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła, tudzież aby wpisano tę zmianę w księgę wieczystą. Przed wpisaniem uczestnicy są związani zgodą tylko wtedy, gdy oświadczenia ich zostały stwierdzone dokumentem sądowym lub notarialnym, albo gdy złożono je wobec wydziału hipotecznego lub wręczono je temuż, albo gdy uprawniony wręczył drugiej stronie zezwolenie na wpis, odpowiadające przepisom ustawy o postępowaniu dotyczącym księgi wieczystej. Wedle zaś § 925 BGB zgodę zbywającego i nabywcy wymaganą wedle § 873 do przeniesienia własności gruntu (powzdanie), należy oświadczyć wobec wydziału hipotecznego, przy czym obie strony muszą być równocześnie obecne. Powzdanie dokonane warunkowo lub z oznaczeniem czasu, jest bezskuteczne.
Sąd I instancji stwierdził, że przedłożona przez skarżącego umowa z 20 listopada 1937 r. stanowi dowód na zawarcie umowy zobowiązującej w zakresie sprzedaży ww. nieruchomości, której – co znajduje zresztą potwierdzenie w skardze - nie towarzyszyło zawarcie następnie aktu powzdania, a w konsekwencji – ujawnienie zmian własnościowych w księdze wieczystej. Stosownie do wymogów BGB brak jest więc podstaw do przyjęcia, że nastąpiło przejście prawa własności ww. nieruchomości na rzecz spadkodawców skarżącego.
Strona skarżąca kasacyjnie wywodzi, że wprawdzie nie doszło do powzdania w związku z umową z 20 listopada 1937 r., jednakże dokonując prawidłowej oceny stanu prawnego wynikającego z zawartych w okresie międzywojennym aktu nabycia nieruchomości oraz zapłaty całości kwoty za nabywana nieruchomości należy przyjąć, że prawa poprzedników skarżącego stanowią kategorię prawa potencjalnego w znaczeniu ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, która podlega ochronie na zasadzie Konstytucji RP i konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności na równi z prawem własności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stwierdzono, że zgodnie z umową zawartą pomiędzy H.R., działającym w imieniu H.K. i J.O., J.O. w pierwszym kwartale 1938 r. zapłacił sprzedającemu nieruchomość należną kwotę. W skardze wskazano również, że H.K. zmarł w styczniu 1939 r. Podpisanie dalszych dokumentów miało stać się niemożliwe z tego względu, że syn H.K., to jest H.K.1, był zagorzałym A.H. i zdaniem skarżącego z całą pewnością nie chciałby podejmować jakiegokolwiek dialogu z Polakiem.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło. Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy nie zawęża podstaw prawnych, na jakich może dojść do pozbawienia praw do nieruchomości, co pozwala brać pod uwagę szeroki zakres przypadków, ale nie jest jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują i przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości na cel publiczny.
Kasator wywodzi, że w rozpatrywanej sprawie wywłaszczenie nie przyjęło klasycznej postaci pozbawienia uprawnionego tytułu własności do nieruchomości, a przyjęło postać uniemożliwienia mu dokończenia procedury nabycia nieruchomości - w sytuacji, gdy do jej zakończenia wystarczyło złożenie oświadczenia o powzdaniu nieruchomości przez samego nabywcę J.O.
Należy w tym miejscu odnotować stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że zgodnie z przepisem § 873 BGB sprzedający był związany treścią § 5 aktu notarialnego i skuteczne powzdanie mogło nastąpić w oparciu o jednostronne oświadczenie woli J.O. Gdyby zaś z jakichkolwiek względów nie byłoby to możliwe, to istniała droga postępowania sądowego o nakazanie złożenia oświadczenia woli przeciwko zbywającemu bądź jego spadkobiercom. W efekcie doszłoby do skutecznego nabycia przedmiotowej nieruchomości przez J.O.
Powyższe oznacza, że kasator uważa za właściwą drogę postępowania sądowego, a nie drogę administracyjną. Skład orzekający w niniejszej sprawie również podziela stanowisko, że sprawa dokonania czynności składających się na nabycie nieruchomości w drodze umowy prawa cywilnego nie jest sprawą administracyjną. Nie mógł zatem odnieść skutku oczekiwanego przez kasatora zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z niewłaściwym zastosowaniem przepisu § 873 BGB.
Podkreślić należy, że odszkodowania za wywłaszczenie (a zatem legalne działanie administracji), bez większego błędu utożsamiać można z wyrównaniem za stratę, która powstała wskutek wywłaszczenia oraz jedną z form zadośćuczynienia za szkody wynikające z władczej i zgodnej z prawem odpowiedzialności organów administracyjnych, a więc ze stosunku administracyjnego. Nie da się na gruncie polskiego porządku prawnego stwierdzić istnienia publicznego prawa podmiotowego do odszkodowania z tytułu szkód wyrządzonych legalnym działaniem władzy publicznej, co charakter odpowiedzialności za legalne działania administracji publicznej odróżnia od prawa do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, które przybiera postać prawa podmiotowego.
Wprawdzie ustawodawca zrównał z wywłaszczeniem umowy zawierane w sytuacji zagrożenia wywłaszczeniem, jednakże dotyczy to wyłącznie umów zawieranych na podstawie przepisów wskazanych w ustawie (zob. np. art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz.U. z 2024 r., poz. 1145). Przepisy BGB o zawieraniu umów sprzedaży nieruchomości nie zostały uznane za tego rodzaju umowy.
W tym kontekście należy ocenić jako nieskuteczny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 protokołu Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Przepisy prawa administracyjnego dotyczące odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie mogą być wykorzystywane w celu uzyskania odszkodowania z tytułu nieuzyskania prawa własności w trybie określonym przez prawo cywilne.
Zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z przepisem art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. jest o tyle niezrozumiały, że kasator zarzuca błędne przyjęcie, że zarówno poprzednicy prawni skarżącego jak i skarżący nie stali się właścicielami przedmiotowych nieruchomości, natomiast już w opisie tego zarzutu w punkcie 4 petitum skargi kasacyjnej wskazano, że prawa poprzedników skarżącego stanowią nie własność nieruchomości, ale kategorię prawa potencjalnego w znaczeniu ekspektatywy maksymalnie ukształtowanej, która podlega ochronie na zasadzie Konstytucji RP i konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności na równi z prawem własności. Kasator potwierdza w ten sposób prawidłowość oceny organów, zaakceptowaną przez Sąd I instancji, że poprzednicy prawni skarżącego nie stali się właścicielami przedmiotowych nieruchomości.
Nie mógł zostać uwzględniony również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. poprzez pominięcie przepisu art. 1 i art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dziennik Ustaw NR 25, poz. 151). Wprawdzie art. 1 ust. 1 tego dekretu stanowi, że wyroki i inne orzeczenia, wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie, są nieważne i pozbawione skutków prawnych, jednak przepis ten stosuje się do orzeczeń, nakazujących w postępowaniu hipotecznym i rejestrowym wniesienie wszelkiego rodzaju wpisów w księgach hipotecznych, rejestrze handlowym i innych rejestrach publicznych tylko wówczas, jeżeli orzeczenia te zostały oparte na przepisach, skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego (ust. 2). Na obszarze mocy obowiązującej kodeksu cywilnego niemieckiego za orzeczenie nakazujące wniesienie wpisu w księdze gruntowej, uważa się sam wpis (ust. 4).
Kasator nie wskazuje, że przepisy BGB należy uznać za przepisy skierowane przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom. Nie wskazuje również, że wpis w księdze gruntowej prawa własności przedmiotowej działki na rzecz Gminy Miasta Gdynia, dokonany w dniu 17 czerwca 1942 r., jest nieważny czy też sprzeczny z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego.
Artykuł 8 ust. 1 ww. dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stanowił, że wszelkie wpisy hipoteczne i rejestrowe na rzecz państwa niemieckiego, jego zrzeszeń publiczno-prawnych, obywateli niemieckich i osób narodowości niemieckiej ulegają wykreśleniu w każdym czasie z urzędu lub na wniosek osób interesowanych. Dodać należy, że zgodnie z art. 8 ust. 2 tego dekretu wpisy hipoteczne i rejestrowe, dokonane na rzecz innych osób, mogą być w ciągu dwu lat od daty przejścia Państwa na stopę pokojową wykreślone na wniosek osób interesowanych, jeżeli nastąpiły na skutek specjalnego ustawodawstwa, skierowanego przeciwko obywatelom polskim, po tej zaś dacie w trybie postępowania spornego. Zauważyć również należy, że art. 8 ww. dekretu został skreślony przez art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 11 kwietnia 1947 r. (Dz.U. z 1947 r., Nr 32, poz. 144) zmieniającego ww. dekret z dniem 16 kwietnia 1947 r. Kasator nie wyjaśnia, dlaczego art. 8 ust. 1 ww. dekretu powinien być nadal stosowany pomimo skreślenia z dniem 16 kwietnia 1947 r.
Skoro z powyższych rozważań wynika, że istniały podstawy do umorzenia postępowania, to zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a w związku z art. 105 k.p.a. należało uznać za niezasadny.
Z przedstawionych powyżej powodów, skoro zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.