I OSK 1542/24

I OSK 1542/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1365/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-01-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1365/23 w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 12 czerwca 2023 r. nr SKO-NP-4115-165/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 29 marca 2023 r. znak: GOPS.5222-17/23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. na rzecz K. O. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r. sygn. III SA/Kr 1365/23 oddalił skargę K.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa, skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, z uwagi na niespełnienie przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz wobec istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga także ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku zwrócono uwagę, że skarżący ma brata, a zatem mogą i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji.
Skargę kasacyjną od wyroku wywiódł K.O. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.
a) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 – dalej również: "u.ś.r.") poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615– dalej również: "u.ś.r.") poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalając skargę, uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie spełnienia warunku istnienia bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką, wskazując, że opieka mogłaby być zapewniona wspólnie przez braci, bez konieczności całkowitego zaprzestania pracy zarobkowej przez skarżącego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego nie wymagają całodobowej dyspozycyjności i są to czynności typowe dla osób pracujących zawodowo i opiekujących się osobami chorymi. Dodatkowo, Sąd pierwszej instancji argumentował, że skarżący ma brata, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki, i fakt ten wyklucza konieczność rezygnacji z zatrudnienia, gdyż obowiązki opiekuńcze mogą być podzielone lub brat może świadczyć wsparcie finansowe.
Takie rozumowanie jest jednak błędne i nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy ani w prawidłowej wykładni przepisów prawa.
Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, jest trafny. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego jakkolwiek rejestruje fakt, że skarżącemu K.O. decyzją z dnia 9 grudnia 2022 r. przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, to jednocześnie całkowicie go ignoruje. Tymczasem, przesłanką zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Jeśli organ pierwszej instancji uznał, że wymagane ustawowo przesłanki w zakresie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały spełnione, oznacza to, że stwierdzono istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez niego nad matką opieką a rezygnacją z zatrudnienia. Odmienna ocena tych samych okoliczności faktycznych w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu świadczeń rodzinnych, jest niedopuszczalna i narusza zasadę zaufania do władzy publicznej. W obrocie prawnym nie powinny funkcjonować akty administracyjne, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił przyczyn takiej rozbieżności, co dowodzi że doszło do zaaprobowania wadliwego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Zasadnie również skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia z uwagi na fakt istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji. Sąd pierwszej instancji oparł swoje stanowisko na zasadzie subsydiarności pomocy społecznej i obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców, argumentując, że Państwo powinno pomagać tylko wtedy, gdy jednostka (rodzina) nie może sobie poradzić sama. Zaznaczył, że na bracie skarżącego również ciąży obowiązek alimentacyjny, co oznacza, że nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. Jednakże, jak słusznie podnosi skarga kasacyjna, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje przesłanki negatywnej w postaci istnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji, jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Organy administracji i sądy nie są uprawnione do wprowadzania dodatkowych, niewyrażonych w ustawie, negatywnych przesłanek przyznania świadczenia. Skarżący ma prawo wyboru, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki, rezygnując z zatrudnienia, czy też zapewni jej opiekę w inny sposób. W niniejszej sprawie skarżący podjął decyzję o osobistym sprawowaniu opieki, rezygnując z aktywności zawodowej, co jest w pełni zgodne z duchem i celem ustawy. Zaakcentować trzeba, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. koncentruje się na osobie faktycznie sprawującej opiekę i jej niemożności podjęcia zatrudnienia, a nie na potencjalnych możliwościach innych osób zobowiązanych do alimentacji, które nie realizują obowiązku opieki w formie osobistej. W sytuacji, gdy skarżący, jako jedyny spośród dzieci, faktycznie sprawuje całodobową i kompleksową opiekę nad matką, a ta opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, brak jest podstaw prawnych do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji.
Podsumowując powyższe, zarzuty skargi kasacyjnej okazały się trafne i uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i - uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a., rozpoznając skargę. Wobec tego, wydane w sprawie decyzje organu I i II instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).