I OSK 1536/14

I OSK 1536/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2015-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-06-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Małgorzata Borowiec /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Groński
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1882/13 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-01-21
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 90 poz 593
art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 2 w zw.  z art. 73 ust. 1 pkt 9, art. 77, art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 5
Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Paweł Groński Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1882/13 w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczeń przysługujących z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1882/13 oddalił skargę M.D. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczeń przysługujących z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Szef Sztabu Generalnego WP rozkazem z dnia 7 marca 2005 r. nr [...] zwolnił [...] M.D. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 maja 2005 r. wskutek odmowy pełnienia służby na równorzędnym stanowisku służbowym.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 17 czerwca 2005 r. nr [...] uchylił w/w rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP w części dotyczącej daty zwolnienia oficera z zawodowej służby wojskowej, ustalił nową datę zwolnienia na dzień 31 lipca 2005 r., a w pozostałej części wymienioną decyzję utrzymał w mocy.
M.D. w dniu 29 lipca 2005 r., na podstawie art. 96 ust. 5 w zw. z art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z wnioskiem o wypłatę jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, za okres od dnia 1 sierpnia 2005 r. do dnia 31 lipca 2006 r. Wojskowe Biuro Emerytalne w [...] w dniu 2 sierpnia 2005 r. dokonało wypłaty przedmiotowego świadczenia pieniężnego w formie przelewu na konto bankowe wskazane przez wnioskodawcę.
Powołana decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 czerwca 2005 r. nr [...] dotycząca zwolnienia z zawodowej służby wojskowej stała się przedmiotem skargi M.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 157/05 oddalił skargę. Na skutek złożenia przez skarżącego skargi kasacyjnej sprawę rozpoznawał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 21 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1096/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1143/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz rozkaz Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 7 marca 2005 r. nr [...].
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 31 października 2007 r. nr [...] zwolnił M.D. z zajmowanego stanowiska służbowego i z dniem uprawomocnienia w/w wyroku, tj. 10 listopada 2007 r. wyznaczył na stanowisko służbowe [...] na okres kadencji od dnia 10 listopada 2007 r. do dnia 9 listopada 2010 r. Zgodnie z rozkazem dziennym z dnia 21 grudnia 2007 r. nr [...], M.D. w dniu 21 grudnia 2007 r. objął obowiązki służbowe na tym stanowisku służbowym. O powyższym fakcie M.D. w dniu 27 listopada 2007 r. poinformował wojskowy organ emerytalny w [...].
Następnie Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 8 stycznia 2010 r. nr [...] zwolnił [...] M.D. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez żołnierza zawodowego. Zwolnienie następowało po upływie skróconego okresu wypowiedzenia z dniem 31 stycznia 2010 r.
M.D. w dniu 1 marca 2010 r. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z wnioskiem o wypłatę dwunastomiesięcznego świadczenia pieniężnego, jednorazowo z góry, zgodnie z art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych za okres od dnia 1 lutego 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego, wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby.
Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] decyzją z dnia 12 marca 2010 r. nr [...] przyznał M.D. świadczenie pieniężne w kwocie 73.320,00 zł brutto, pomniejszone o wypłaconą w dniu 2 sierpnia 2005 r. kwotę 36.433,80 zł świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Na skutek wniesienia przez M.D. od powyższej decyzji, w części dotyczącej pomniejszenia przyznanego świadczenia pieniężnego o kwotę 36.433,80 zł, odwołania sprawę rozpoznawał Minister Obrony Narodowej, który decyzją z dnia 2 czerwca 2010 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia 12 marca 2010 r. nr [...] i orzekł o odmowie wypłaty jednorazowo świadczenia pieniężnego w wysokości 73.320,00 zł brutto z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2010 r.
W uzasadnieniu decyzji podał, że M.D. przedmiotowe świadczenie pieniężne nie przysługuje, gdyż w ponownym okresie zawodowej służby wojskowej, tj. od dnia 10 listopada 2007 r. do dnia 31 stycznia 2010 r. nie pełnił jej przez okres 15 lat, a jedynie przez okres 2 lat 2 miesięcy i 21 dni. W okresie od dnia 1 sierpnia 2005 r. do dnia 9 listopada 2007 r. przez okres 2 lat, 3 miesięcy i 8 dni pozostawał żołnierzem rezerwy, którego nie można zaliczyć do okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej. W takim przypadku nie przysługuje mu również świadczenie uzupełniające.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1269/10 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji ze względu na rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 139 K.p.a. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarżący zaskarżył decyzję organu pierwszej instancji nie w całości, lecz jedynie w części dotyczącej pomniejszenia przyznanego świadczenia pieniężnego o kwotę 36.433,80 zł, natomiast Minister Obrony Narodowej w swoim rozstrzygnięciu wykroczył poza zakres zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej i orzekając na niekorzyść skarżącego naruszył zakaz reformationis in peius.
Minister Obrony Narodowej po ponownym rozpoznaniu odwołania M.D. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia 12 marca 2010 r. nr [...] – decyzją z dnia 9 lutego 2011 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 K.p.a. oraz art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 5 i ust. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wypłaty jednorazowo świadczenia pieniężnego w wysokości 73.320,00 zł brutto z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2010 r.
M.D. pismem z dnia 15 czerwca 2012 r. zwrócił się do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 lutego 2011 r. nr [...].
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 24 lipca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 157 § 1 i 2 w związku z art. 158 § 1 K.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Następnie Minister Obrony Narodowej, po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 6 września 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1912/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 lipca 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku, wskazując na treść art. 153, art. 170 i art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1269/10 podał, że w/w prawomocny wyrok ma w przedmiocie rozstrzygnięcia powagę rzeczy osądzonej, a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w jego uzasadnieniu są dla organu wiążące. Podkreślił, iż w wyroku tym przyjęto, że procedowanie organu należy kwalifikować w kategoriach rażącego naruszenia prawa, gdyż wykazuje ono cechy działania organu z urzędu, skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako że niezaskarżona część decyzji z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania staje się ostateczna i korzysta z ochrony na podstawie art. 16 § 1 K.p.a. Uchylenie decyzji ostatecznej w zwykłym trybie zaskarżenia jest niedopuszczalne i stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa, tym samym niedopuszczalnym jest również merytoryczne orzekanie przez organ odwoławczy wskutek takiego uchylenia, nawet jeżeli organ ten działałby w celu wyeliminowania kwalifikowanych wad decyzji, będąc w pełnym przekonaniu o zasadności stosowania art. 139 K.p.a. Organ odwoławczy nie może w zwykłym toku instancji z urzędu wykraczać poza granice wniesionego odwołania, w sposób dowolny rozszerzając zakres zaskarżenia, choćby w niezaskarżonej części decyzji dostrzegał kwalifikowane wady prawne, wszak te mogą być usuwane jedynie w sytuacji, gdy zakres wniesionego odwołania na to pozwala, jeśli zaś odwołanie ich nie obejmuje, wówczas właściwym trybem procedowania jest tryb stwierdzenia nieważności, jako tryb nadzwyczajny. Natomiast w przypadku istnienia wątpliwości co do tego, jaki zakres decyzji pierwszoinstancyjnej został objęty odwołaniem lub gdy strona błądzi w sferze swych zamierzeń, wówczas istnieją wszelkie podstawy ku temu, by wezwać ją do sprecyzowania odwołania, pouczając jednocześnie, stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, o jej prawach i obowiązkach oraz o skutkach jej czynności i konsekwencjach ewentualnych zaniedbań (art. 9 K.p.a.).
Minister Obrony Narodowej, w wykonaniu powyższego wyroku, decyzją z dnia 13 czerwca 2013 r. nr [...] stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia 9 lutego 2011 r. nr [...].
Następnie Minister Obrony Narodowej, po rozpoznaniu odwołania M.D. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia 12 marca 2010 r. nr [...] w części dotyczącej pomniejszenia świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, decyzją z dnia 29 lipca 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną część w/w decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...].
W uzasadnieniu decyzji podał, że określone w art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uprawnienie żołnierza zawodowego zwolnionego z zawodowej służby wojskowej do pobrania jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby za okres jednego roku, jest obwarowane zastrzeżeniem jednorazowości (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 451/09). Nie ma możliwości wypłaty żołnierzowi z tytułu zwolnienia dwóch należności. Ograniczenie to wynika wprost z treści art. 72 ust. 2 cyt. ustawy. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] spełnił żądanie M.D. wynikające z obowiązujących przepisów prawa. Przyznał i wypłacił mu świadczenie pomniejszone o wypłaconą w 2005 r. z tego samego tytułu kwotę świadczenia.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił, iż została wydana w warunkach nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.), gdyż wydał ją (zamiast Ministra Obrony Narodowej) podmiot nienależycie umocowany (tj. z obrazą art. 127 § 2 w zw. z art. 17 K.p.a.) sekretarz stanu Czesław Mroczek oraz z naruszeniem art. 24 § 3 K.p.a. Natomiast decyzji organu pierwszej instancji zarzucił nieuprawnione zastosowanie pozaustawowej "instytucji pomniejszenia świadczenia". Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia 12 marca 2010r. nr [...] w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania.
Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku w pierwszej kolejności odniósł się do zarzutu wydania zaskarżonej decyzji przez organ nieuprawniony. Stwierdził, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, zarzut podpisania zaskarżonej decyzji przez osobę do tego nieupoważnioną przez Ministra Obrony Narodowej jest niezasadny. W przedmiotowej sprawie decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 lipca 2013 r. nr [...] została wydana przez działającego z jego upoważnienia Sekretarza Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej – Czesława Mroczka. Umocowanie do jej podpisania przez wyżej wymienionego w imieniu Ministra Obrony Narodowej wynika z wydanego przez Ministra, na podstawie art. 268a K.p.a., upoważnienia do wydawania decyzji, postanowień, zaświadczeń oraz pism procesowych w sprawach świadczenia pieniężnego przysługującego żołnierzowi zawodowemu przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej (pkt 1a upoważnienia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 sierpnia 2011 r. nr 36/MON, opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Obrony Narodowej Nr 17, poz.251). Przedmiotowe upoważnienie posiada walor dokumentu urzędowego i stanowi dowód na to, co zostało w nim stwierdzone. Jako dokument publiczny korzysta z domniemania prawdziwości do czasu obalenia jego wartości dowodowej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
W ocenie Sądu pierwszej instancji niezasadny jest również zarzut naruszenia w sprawie art. 24 § 3 K.p.a., poprzez niewyłączenie z urzędu Sekretarza Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej. Ogólnikowe zarzuty wskazujące, że postępowanie nie było prowadzone obiektywnie nie uzasadnia zastosowania instytucji wyłączenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 347/10). Sama subiektywna ocena skarżącego, wynikająca z negatywnej dla niego decyzji administracyjnej, nie może stanowić potwierdzenia zarzutu braku bezstronności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołując treść art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wskazał, że w niniejszej sprawie jej istota sprowadza się do oceny, czy żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, a następnie przywróconemu do służby i ponownie zwolnionemu, świadczenie określone w tym przepisie przysługuje jednorazowo, czy też wielokrotnie. W sprawie jest niesporne, że skarżącemu w 2005 r. wypłacono przedmiotowe świadczenie w związku ze zwolnieniem go z zawodowej służby wojskowej. Następnie na skutek uchylenia decyzji o zwolnieniu z tej służby został do niej przywrócony i po pewnym okresie ponownie z niej zwolniony.
Zgodnie z art. 77 cyt. ustawy uposażenie i inne należności, o których mowa w art.73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi. Przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewidują zwrotu świadczenia pobranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i w stosunku do skarżącego taka decyzja nie została wydana. W niniejszej sprawie wojskowy organ emerytalny zaliczył (a nie potrącił) wypłaconą skarżącemu wcześniej kwotę na poczet świadczenia pieniężnego z tytułu kolejnego zwolnienia ze służby.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, treść art. 95 pkt 1 i dopełniającego go art. 96 ustawy o służbie wojskowej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza zawodowego przedmiotowego świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia ze służby. Uznanie, że przysługuje ono w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia nie znajduje oparcia w obowiązującym stanie prawnym.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego – ponownej wypłaty pełnego świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowe, lecz jedynie w wysokości 36.886,20 zł.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.D., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego, tj:
- art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.), poprzez przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że ograniczenie zawarte w art. 72 ust. 2 dotyczy świadczeń, o których mowa w art. 73 ust. 1 pkt 9 w sytuacji, kiedy art. 71 ust. 1 expresis verbis wskazuje, że żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie, a art. 72 ust. 2 tej ustawy traktuje tylko o uposażeniu, a nie dotyczy innych należności pieniężnych, o których mowa w art. 73 ust. 1.
- art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie art. 77 cyt. ustawy w sytuacji, kiedy organ, pomniejszając świadczenie należne żołnierzowi w dniu zwolnienia ze służby, faktycznie dokonuje zwrotu świadczenia pobranego uprzednio przez żołnierza zawodowego, co narusza również wskazaną normę konstytucyjną,
- art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pieniężne wypłacane co miesiąc przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, o którym mowa w art. 95 ust. 1 cyt. ustawy, ma charakter jednorazowości, w sytuacji kiedy z przepisu tego wniosku takiego wyprowadzić nie można,
- art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 87 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie treści art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i uznanie, że istnieje podstawa pomniejszania wypłaconej żołnierzowi kwoty z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w sytuacji, kiedy zgodnie z tym przepisem z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, a przepisy prawa pracy nie przewidują potrąceń (zwanych przez Sąd pierwszej instancji "zaliczeniem"), jak w zaskarżonych decyzjach,
II. przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji RP, wobec jego niezastosowania w stosunku do zaskarżonej decyzji i nieuwzględnieniu skargi, mimo naruszenia prawa materialnego, poprzez przyjęcie, że w sprawie zaszły okoliczności dające organowi podstawę do pomniejszenia należnego skarżącemu świadczenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w sytuacji, kiedy przepisy wojskowej ustawy pragmatycznej, regulując w sposób zupełny możliwość dokonywania potrąceń z uposażenia i innych należności wypłacanych na podstawie ustawy, pomniejszenia wynagrodzenia, jak w zaskarżonych decyzjach, nie przewidują.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, powiększonych o obowiązującą stawkę podatku VAT.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.
Przy czym na wstępie zauważyć należy, iż z uwagi na przedstawiony wyżej przebieg postępowania, przy uwzględnieniu treści art. 170, art. 171 i art. 153 p.p.s.a., w niniejszej sprawie kwestia będąca przedmiotem rozważań dotyczy jedynie zasadności zaliczenia, a w konsekwencji pomniejszenia przyznanego skarżącemu w związku z kolejnym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej świadczenia pieniężnego o wypłaconą mu uprzednio – w dniu 2 sierpnia 2005 r. – z tego samego tytułu kwotę 36.433,80 zł. Oznacza to, że aktualnie niemożliwe było dokonanie oceny, czy skarżącemu przedmiotowe świadczenie pieniężne w ogóle przysługuje.
W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, gdyż zarzut naruszenia przepisów postępowania jest procesową konsekwencją dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zakwestionowanej przez autora skargi kasacyjnej, wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły odnieść skutku zamierzonego przez jej autora.
Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy z dniem 31 lipca 2005 r. i z tego tytułu za okres od dnia 1 sierpnia 2005 r. do dnia 31 lipca 2006 r. wypłacono mu jednorazowo z góry świadczenie pieniężne przysługujące przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby w wysokości 36.433,80 zł. W okresie od dnia 1 sierpnia 2005 r. do dnia 9 listopada 2007 r. skarżący był żołnierzem rezerwy. Następnie na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1143/07 decyzji o zwolnieniu ze służby, skarżący z dniem 10 listopada 2007 r. został do niej przywrócony. Kolejne zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej nastąpiło z dniem 31 stycznia 2010 r. W związku z tym zwolnieniem przyznano mu świadczenie pieniężne za okres od dnia 1 lutego 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. w wysokości 73.320,00 zł pomniejszone o kwotę 36.433,80 zł, a więc w wysokości 36.886,20 zł.
Wyjaśnić należy, iż uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1143/07 r. decyzji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej stworzyło nową sytuację prawną, a mianowicie pozbawiło wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex nunc, tzn. przywróciło stan poprzedni, ale jednocześnie nie zniosło skutków prawnych i faktycznych z tytułu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Do takich skutków należy między innymi posiadanie przez skarżącego w w/w okresie 2 lat 3 miesięcy i 8 dni statusu żołnierza rezerwy, niewliczanego do okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz fakt wypłaty mu jednorazowo przysługującego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej świadczenia pieniężnego w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby – 36.433,80 zł.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 9 ustawy o służbie wojskowej stwierdzić należy, iż jest on niezasadny. Autor skargi kasacyjnej naruszenie powołanych przepisów upatruje w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że ograniczenie zawarte w art. 72 ust. 2 cyt. ustawy nie dotyczy świadczeń określonych w art. 73 ust. 1 pkt 9 tej ustawy.
Przepis art. 71 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że żołnierze zawodowi otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne określone w ustawie. W świetle art. 73 ust. 1 pkt 9 tej ustawy należności związane ze zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby wojskowej są innymi należnościami pieniężnymi, a więc należnościami, o których mowa w art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Z kolei z art. 72 ust. 2 cyt. ustawy wynika, że z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenie. Zauważyć należy, iż uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że w świetle przepisów ustawy o służbie wojskowej określenie "uposażenie" obejmuje uposażenie zasadnicze i dodatki do uposażenia (art. 72 ust. 1), ale również należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1, a więc świadczenie pieniężne należne przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 103 ust. 2 powołanej ustawy).
Nietrafne okazały się także zarzuty naruszenia art. 77 tej ustawy w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 103 ust. 1 cyt. ustawy w zw. z art. 87 Kodeksu pracy i w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Uzasadnienie tych zarzutów sprowadza się do stwierdzenia, że skoro przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie przewidują zwrotu przez żołnierza zawodowego świadczenia pieniężnego pobranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby, to zastosowanie przez organ w stosunku do skarżącego pomniejszenia przedmiotowego świadczenia o kwotę wypłaconą mu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2005 r. było nieuprawnione. Zdaniem skarżącego powołana ustawa oraz art. 87 Kodeksu pracy wyraźnie określają zasady i należności oraz zakres potrąceń. Brak jest podstaw do rozszerzającego traktowania tych norm.
Z art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu obowiązującym w datach orzekania przez organy i sądy w tej sprawie wynika, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo stwierdził, że organy decyzją administracyjną nie nałożyły na skarżącego obowiązku zwrotu przedmiotowego świadczenia pieniężnego wypłaconego mu w dniu 2 sierpnia 2005 r. z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Czym innym jest zaistnienie przesłanek do zwrotu określonego świadczenia, a czym innym jest żądanie oddania wypłaconej kwoty. Zaliczenie skarżącemu na poczet świadczenia pieniężnego określonego w art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wcześniej wypłaconej kwoty z tego samego tytułu nie można utożsamiać z nałożeniem obowiązku zwrotu świadczenia.
Wbrew stanowisku skarżącego, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 103 ust. 1 omawianej ustawy, gdyż przepis ten nie był w niej stosowany. W związku z powyższym jedynie ubocznie wyjaśnić należy, iż użyte w tym przepisie sformułowanie "potrącenie" należy rozumieć w znaczeniu cywilnoprawnym. Jest ono instytucją materialnoprawną uregulowaną w Kodeksie cywilnym. W przepisie tym nie zawarto oryginalnej regulacji potrącenia, lecz odesłano do norm cywilnoprawnych, którymi są przepisy o wynagrodzeniu za pracę. W świetle art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego istotą potrącenia jest umorzenie wzajemnych wierzytelności przez zaliczenie. Granice i zasady potrącenia z wynagrodzenia za pracę są zawarte w art. 87 – 91 Kodeksu pracy. Z norm tych wynika, że "potrącenie z wynagrodzenia za pracę" oznacza zatrzymanie przez pracodawcę części należnego pracownikowi wynagrodzenia na pokrycie własnej wierzytelności wobec pracownika albo w wyniku zajęcia wynagrodzenia pracownika w sądowym lub administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (zob.: Jacek Skoczyński (w:) M. Gersdorf, K. Rączka, J. Skoczyński "Kodeks pracy. Komentarz", Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2007, s. 404). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie chodzi o dwie wierzytelności, lecz o zaliczenie kwoty wypłaconej żołnierzowi z tego samego tytułu. Oznacza to, że w sprawie brak jest podstaw do stosowania przepisów normujących potrącenie z uposażenia.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez ich błędną wykładnię uznać należy, iż jest on niezasadny. Zauważyć należy, iż po pierwsze, należy odróżnić prawo do uzyskania przedmiotowego świadczenia od kwestii wyliczenia jego wysokości, po drugie, nie sposób oderwać istoty tego świadczenia pieniężnego od zasad odnoszących się do uposażenia żołnierza zawodowego, po trzecie, przyjęcie, że przedmiotowe świadczenie pieniężne przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia z tego samego tytułu, w istocie uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze uchylenia decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Wskazać należy, iż świadczenie to nie ma charakteru odszkodowawczego, stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. W konsekwencji prowadziłoby to do naruszenia wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skoro M.D. w dacie ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej posiadał już zrealizowane wcześniej uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, to brak było podstaw do przyznania mu po raz kolejny przedmiotowego świadczenia pieniężnego w pełnej wysokości, lecz jedynie w wysokości pomniejszonej o kwotę tej należności uprzednio wypłaconej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie.
W konsekwencji nietrafny okazał się również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji RP, którego uzasadnienie stanowi odzwierciedlenie procesowej koncepcji materialnej przedstawionej przez skarżącego.
Przypomnieć należy, iż przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. jest przepisem wynikowym i warunkiem jego zastosowania w ramach kontroli kasacyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem naruszenia innych przepisów, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, jest zobowiązana bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – uchybił sąd pierwszej instancji (wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 87/10 LEX nr 672933 i z dnia 27 maja 2011r. sygn. akt I OSK 1311/10 LEX nr 1080937).
W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., powiązał naruszenie tych przepisów jedynie z art. 10 ust. 2 Konstytucji RP, co nie spełnia wskazanego warunku. Przepis art. 10 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały. W konsekwencji brak powiązania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. z konkretnymi przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania oznacza nieskuteczność przedmiotowego zarzutu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.