I OSK 1531/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-15
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościuwłaszczenieprawo użytkowania wieczystegozarząd nieruchomościągospodarka nieruchomościamiksięgi wieczysteNSAskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne w sprawie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu, uznając wpis w księdze wieczystej za wystarczający dowód prawa zarządu.

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu przez spółkę S. S.A., która była następcą prawnym Kopalni Węgla Kamiennego. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy poprzednik prawny skarżącej posiadał prawo zarządu gruntem w dniu 5 grudnia 1990 r. Organy administracji i WSA uznały, że przedłożone dokumenty, w tym umowa sprzedaży z 1970 r. i wpis w księdze wieczystej, nie potwierdzają prawa zarządu. NSA uchylił zaskarżone orzeczenia, uznając, że wpis w księdze wieczystej, dokonany na podstawie umowy sprzedaży z 1970 r., jest wystarczającym dowodem prawa zarządu zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego.

Skarżąca spółka S. S.A. domagała się stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu, który w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa. Spółka wywodziła swoje prawa od Kopalni Węgla Kamiennego, która miała posiadać sporny grunt w zarządzie. Wojewoda Śląski oraz Minister Rozwoju i Technologii odmówili stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego, uznając, że brak jest dowodów na istnienie prawa zarządu w kluczowej dacie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji. Sąd pierwszej instancji uznał, że umowa sprzedaży z 1970 r., na podstawie której Skarb Państwa nabył grunt, nie dowodzi istnienia prawa zarządu po stronie poprzednika prawnego skarżącej, a wpis w księdze wieczystej, dokonany na podstawie tej umowy, nie jest wystarczającym dowodem. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd kasacyjny uznał, że wpis w księdze wieczystej, stwierdzający prawo zarządu i użytkowania przez poprzednika prawnego skarżącej, jest wystarczającym dowodem na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Sąd podkreślił, że wpis ten został dokonany przez właściwy organ na podstawie umowy sprzedaży z 1970 r., co spełnia wymogi rozporządzenia, mimo że sama umowa sprzedaży z tego okresu nie kreowała prawa zarządu w rozumieniu przepisów ustawowych. NSA zwrócił uwagę na rozbieżność między przepisami ustawowymi a wykonawczymi w kwestii dowodzenia prawa zarządu, ale uznał, że w tym przypadku wpis w księdze wieczystej jest wystarczający. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organom administracji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wpis w księdze wieczystej stwierdzający prawo zarządu i użytkowania nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej, dokonany na podstawie umowy sprzedaży z 1970 r., jest wystarczającym dowodem na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego, nawet jeśli sama umowa sprzedaży nie kreowała prawa zarządu w rozumieniu przepisów ustawowych obowiązujących w dacie jej zawarcia.

Uzasadnienie

NSA uznał, że § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego pozwala na stwierdzenie prawa zarządu na podstawie odpisu z księgi wieczystej stwierdzającego prawo zarządu lub użytkowania. Sąd podkreślił, że wpis w księdze wieczystej z 1970 r. został dokonany przez właściwy organ na podstawie umowy sprzedaży, co spełnia wymogi rozporządzenia, mimo rozbieżności z przepisami ustawowymi dotyczącymi sposobu powstawania prawa zarządu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 200 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Stwierdzenie nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały grunty w zarządzie na dzień 5 grudnia 1990 r.

rozp. RM z 10.02.1998 r. art. 4 § ust. 1 pkt 5

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu

Odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości jest dowodem istnienia prawa zarządu.

Pomocnicze

u.g.g.i.w. art. 38 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.t.w.o. art. 10

Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.z.t.w.n. art. 6

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny art. 128

Ustawa z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych art. 3 § ust. 1

Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych art. 56

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego art. X § § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wpis w księdze wieczystej stwierdzający prawo zarządu i użytkowania nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej jest wystarczającym dowodem na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego.

Odrzucone argumenty

Umowa sprzedaży z 1970 r. nie dowodzi istnienia prawa zarządu w rozumieniu przepisów ustawowych obowiązujących w 1990 r. Sam fakt faktycznego władania nieruchomością nie kreuje prawa zarządu. Wpis w księdze wieczystej dokonany na podstawie umowy sprzedaży z 1970 r. nie może stanowić dowodu prawa zarządu, gdyż nie opiera się na indywidualnym akcie prawo kreującym.

Godne uwagi sformułowania

istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać istotne jest jedynie przedstawienie dokumentów wymienionych w Rozporządzeniu zachodzi zatem rozbieżność pomiędzy regulacjami ustawowymi wskazującymi na sposób powstawania prawa zarządu a regulacjami zawartymi w akcie niższego rzędu, to jest w rozporządzeniu, dotyczącymi dokumentów, na podstawie których owo prawo zarządu może być wykazane.

Skład orzekający

Anna Wesołowska

sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Iwona Bogucka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów wykonawczych do ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie dowodzenia prawa zarządu na potrzeby uwłaszczenia, zwłaszcza w kontekście historycznych umów sprzedaży i wpisów w księgach wieczystych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z uwłaszczeniem państwowych osób prawnych na podstawie przepisów obowiązujących w 1990 r. i interpretacji przepisów wykonawczych z 1998 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego uwłaszczenia i interpretacji przepisów wykonawczych, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym. Pokazuje, jak przepisy wykonawcze mogą wpływać na interpretację przepisów ustawowych.

Księga wieczysta ważniejsza niż ustawa? NSA o uwłaszczeniu gruntów państwowych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1531/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2492/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-20
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 15 kwietnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S.A. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2492/22 w sprawie ze skargi S. S.A. w B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z [...] maja 2022 r. [...], 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz S. S.A. w B. kwotę 1137 (tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 stycznia 2023 r. I SA/Wa 2492/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. S.A. w B. (Skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (Minister) z [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.
Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Decyzją z [...] maja 2022 r. Wojewoda Śląski (Wojewoda), działając na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię Węgla Kamiennego "[...]" w L. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w L., obręb [...], obejmującego działki nr [...] o pow. 587 m2 i nr [...] o pow. 2591 m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] lipca 2022 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...]maja 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i podniósł, że Skarżąca jest następcą prawnym Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L., a zatem posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Nie budziło również wątpliwości Ministra ustalenie organu pierwszej instancji, dokonane na podstawie treści księgi wieczystej nr [...], że przedmiotowy grunt oznaczony jako działki nr [...] i nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r., Rep. A Nr [...].
Minister wskazał natomiast, że spór w sprawie dotyczył tego, czy przedmiotowy grunt znajdował się w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L. (poprzednika prawnego skarżącej)
Organ przywołał treść art. 38 ust. 2 i art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i wskazał, że zarząd nieruchomością był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać.
Minister podniósł, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Wyjaśnił, że prawo zarządu do działek nr [...] i nr [...] Skarżąca wywodzi z przedłożonej do akt sprawy zawartej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży z [...] października 1970 r., Rep. A Nr [...] oraz odpisu księgi wieczystej nr [...]. Jednakże, zdaniem organu, powyższa umowa nie dowodzi istnienia 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu do spornej nieruchomości. Z jej treści wynika, że przedmiotowe działki zostały nabyte przez Skarb Państwa od osób fizycznych w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie organu, skutkiem zawarcia powyższej umowy było zatem jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu.
Minister podniósł, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży zagadnienie władania mieniem Skarbu Państwa przez jednostki państwowe na terenie miast i osiedli regulowały przepisy obowiązującej wówczas ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm., następnie Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Organ przywołał treść art. 10 tej ustawy i wskazał, że uzyskanie przez państwowe jednostki organizacyjne jakiegokolwiek tytułu prawnego do nieruchomości w dacie zawarcia ww. umowy sprzedaży, w tym użytkowania, mogło nastąpić jedynie w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r., a więc poprzez oddanie właściwej jednostce państwowej nieruchomości w użytkowanie w drodze decyzji administracyjnej. Sam natomiast fakt nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego, przeznaczonej na potrzeby przedsiębiorstwa, jak również późniejsze faktyczne władanie tą nieruchomością przez przedsiębiorstwo, nie mogło wywołać skutku w postaci nabycia przez przedsiębiorstwo prawa użytkowania tej nieruchomości. Takiego skutku nie przewidywała bowiem obowiązująca ustawa z 14 lipca 1961 r.
Możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w odniesieniu do nieruchomości państwowych w drodze umowy sprzedaży nieruchomości wprowadził dopiero art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Tym samym, zdaniem organu, nie można przyjąć, że państwowe jednostki organizacyjne, które przed dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. nabyły nieruchomość w drodze umowy zawartej na rzecz Skarbu Państwa uzyskały z mocy prawa zarząd. Na poparcie powyższego organ przywołał wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 691/21, Lex nr 3309786).
Minister podniósł, że umowa sprzedaży z [...] października 1970 r. została zawarta jeszcze przed wejściem w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r., tj. przed 1 sierpnia 1985 r. Tym samym brak jest podstaw do zastosowania powyższych przepisów w odniesieniu do tej umowy.
Wobec powyższego, zdaniem organu, również odpis z księgi wieczystej nr [...] nie może stanowić dowodu potwierdzającego prawo zarządu do spornej nieruchomości. Wpis w dziale II powyższej księgi o treści: "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L. " został bowiem ujawniony na podstawie powyższego aktu notarialnego z [...] października 1970 r., który dotyczył jednak wyłącznie nabycia własności gruntu przez Skarb Państwa.
Minister dodał, że w toku postępowania Skarżąca nie nadesłała żadnych innych dokumentów świadczących o istnieniu prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r.
Na marginesie Minister podniósł, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Wojewoda ustalił, że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła część pasa drogowego drogi publicznej, co potwierdza pismo Burmistrza Miasta L. z [...] listopada 2014 r. oraz Starosty B. z [...] listopada 2014 r.
Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
a) art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię Węgla Kamiennego "[...]" w L. prawa użytkowania wieczystego gruntu,
b) błędną wykładnię § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. i odmowę uznania mocy dowodowej umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem [...] lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa oraz odpisowi z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomością,
c) art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z 14 lipca 1961 r. oraz art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie, że grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd tych jednostek, w sytuacji gdy właściwe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu,
d) art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (w pierwotnym brzmieniu), poprzez ich błędną wykładnię objawiającą się uznaniem, że poprzednik prawny skarżącej nie uzyskał z mocy ustawy prawa zarządu w stosunku do spornych nieruchomości na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego, co w dalszej kolejności skutkowało odmową stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego gruntów na mocy art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że poprzednik prawny skarżącej uzyskał prawo zarządu nabytymi nieruchomościami najpóźniej w dniu wejścia w życie powyższej ustawy, tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r.,
2) przepisów postępowania, to jest:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
b) wybiórczą i dowolną ocenę dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i błędne przyjęcie, że umowa sprzedaży z [...] października 1970 r. nie może stanowić dowodu na potwierdzenie istnienia prawa zarządu względem spornych nieruchomości, co doprowadziło do błędnego uznania, że sporne nieruchomości nie znajdowały się pod zarządem KWK "[...]" w L.,
c) bezzasadne pominięcie okoliczności wskazanych w treści księgi wieczystej nr [...], które jednoznacznie wskazują na istnienie zarządu po stronie KWK "[...]" w L.,
d) art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca nie udowodniła, ze jej poprzednik prawny posiadał prawo zarządu spornej nieruchomości,
e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w sposób wyczerpujący przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom zaoferowanym przez skarżącą i niewskazanie faktów pozwalających na przyjęcie odmiennego stanowiska niż to, na które wskazuje skarżąca
Powołując się na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania.
Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. S. wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a, wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121, dalej "ustawa z 21 sierpnia 1997 r."). Zgodnie z powołanym przepisem, o stwierdzenie nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie.
Kluczowe zatem dla podjęcia na tej podstawie decyzji było ustalenie, czy podmiot ubiegający się o uwłaszczenie (w niniejszej sprawie Kopalnia Węgla Kamiennego "[...]" w L. będąca poprzedniczką prawną skarżącej) na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymował się prawem zarządu sporną nieruchomością.
Sąd wyjaśnił, że zarząd (obecnie trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam więc fakt korzystania przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę, z nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem w tym aspekcie dwa zagadnienia: dzień wejścia w życie ustawy, tj. 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tej dacie określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Natomiast obowiązująca wówczas ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r., Nr 79, poz. 464), dalej zwana "ustawą z 29 kwietnia 1985 r.", przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 ustawy, dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Na gruncie powołanych regulacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się trafny pogląd, że istnienia zarządu nie można domniemywać. Istotne jest również to, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (por. uchwała składu 7 sędziów SN z 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 929/09, Lex nr 595619).
W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Spór dotyczył natomiast tego czy przedłożone przez Skarżącą dokumenty potwierdzają spełnienie przez jej poprzedniczkę prawną przesłanki posiadania prawa zarządu do gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r.
W kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu podstawowe znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". W § 4 rozporządzenia ustawodawca wymienił dokumenty wskazujące na istnienie prawa zarządu, którymi mogą być: decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd; decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeśli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu; umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem [...] lutego 1989 r., przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; odpis księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością; decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.; uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości; protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., a także umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości sporządzone przed 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Ponadto, zgodnie z § 5 rozporządzenia, w przypadku niezachowania się powyższych dokumentów stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron, złożonych zgodnie z art. 75 k.p.a., potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym.
Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę organów, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzedniczce prawnej skarżącej spółki do wnioskowanych nieruchomości. Akta sprawy potwierdzają, że w się w odniesieniu do spornych nieruchomości skarżąca nie wylegitymowała jednym z dokumentów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ma to zaś w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie, gdyż o zarządzie lub użytkowaniu nie świadczy samo przeznaczenie gruntu lub władanie nim przez poprzedniczkę prawną skarżącej.
Sąd podzielił również ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone, aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała aby dysponowała takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości czy to w formie decyzji administracyjnej czy w formie umowy. W świetle zaś art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., dla nabycia prawa użytkowania wieczystego mienia z mocy prawa decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny dotyczący tego mienia istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r.
Na potwierdzenie swoich praw do spornych nieruchomości Skarżąca przedstawiła akt notarialny - umowę sprzedaży nieruchomości z [...] października 1970 r. zawartą w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z postanowieniami tej umowy Skarb Państwa nabył od osoby fizycznej nieruchomość opisaną w księdze wieczystej nr 27989. Umowa ta nie dowodzi jednak, zdaniem sądu w składzie orzekającym, istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu poprzedniczki prawnej skarżącej w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Z jej treści jednoznacznie bowiem wynika, że przedmiotowe grunty zostają sprzedane Państwu Polskiemu - Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L. (§ 2 aktu notarialnego z [...] października 1970 r.). Sąd wyjaśnił, że do dnia 31 lipca 1985 r. zakupione w formie umowy sprzedaży grunty nabywane były na własność Skarbu Państwa. Następnie, już jako tereny państwowe, mogły być przekazywane jednostkom państwowym (a taką była poprzedniczka prawna skarżącej) i organizacjom społecznym w użytkowanie. Przekazanie to odbywało się w drodze decyzji na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159 ze zm.. dalej "ustawa z 14 lipca 1961 r."), które to prawo użytkowania później przekształciło się w zarząd na mocy art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Dopiero od 1 sierpnia 1985 r. (tj. od daty wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r.), sama umowa sprzedaży świadczyła, na mocy art. 8 ust. 3 powołanej ustawy, o nabyciu przez państwowe jednostki organizacyjne prawa zarządu. Skarżąca nie przedstawiła jednak stosownej decyzji o przekazaniu spornych nieruchomości w użytkowanie, a umowa sprzedaży, na którą się powołuje została zawarta w dniu [...] października 1970 r.
Regulacje dotyczące tzw. "zaszłości" znalazły się natomiast w przepisie przejściowym, tj. w art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Przepis ten wyraźnie wskazywał, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Jak już wcześniej jednak wykazano, sporna nieruchomość nie znajdowała ani w zarządzie ani w użytkowaniu poprzedniczki prawnej skarżącej, co wyłączało ją spod zastosowania powołanego przepisu. W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska skarżącej, opartego o przywołane w skardze poglądy orzecznictwa, że umowa sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowi dokument potwierdzający prawo zarządu do gruntu istniejące w dniu 5 grudnia 1990 r.
Do wykazania prawa zarządu nie jest również wystarczający, stosownie do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej nr [...] o treści "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L. ". Wprawdzie odpis z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości może stanowić dowód na istnienie prawa zarządu. Jednak konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie na jakiej podstawie wpis tego prawa został dokonany. Powoływany przez skarżącą wpis w dziale II księgi wieczystej został zaś ujawniony na podstawie aktu notarialnego z [...] października 1970 r. W tym okresie obowiązywał system jednolitej własności państwowej. Ujawnienie w takich uwarunkowaniach prawnych w księdze wieczystej, obok Skarbu Państwa, wpisu o zarządzie i użytkowaniu mienia państwowego, wywłaszczonego na wniosek określonej jednostki, podyktowany był w tej sytuacji potrzebą zabezpieczenia interesów osób trzecich. Podmioty te dzięki temu miały wiedzę przeciwko jakiej jednostce kierować ewentualne roszczenia związane z mieniem państwowym. Wskazany wpis w księdze wieczystej nie miał zatem na celu potwierdzenia określonej publicznoprawnej formy władania mieniem (zarządu), której sprawowanie w dacie 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe jest warunkiem jego uwłaszczenia. Wpis taki ujawniał, kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 czerwca 1963 r., sygn. akt I CR 336/63).
Podsumowując, w ocenie Sądu, wpis w księdze wieczystej mógłby zostać uznany za dowód na istnienie w dacie 5 grudnia 1990 r. zarządu przedsiębiorstwa państwowego jedynie wówczas gdyby oparto go na akcie to prawo kreującym, do którego nawiązanie zostałoby zawarte w treści księgi wieczystej. W ocenie Sądu, w taki sposób trzeba interpretować przyjętą w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia regulację, że podstawą stwierdzenia przez organ prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r. jest odpis z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości. W sytuacji zatem gdy z treści księgi wieczystej nie wynika aby ujawnienie zarządu w dziale II księgi znajdowało oparcie w indywidualnym akcie to prawo kreującym i takiego aktu skarżąca S. w toku postępowania nie przedstawiła, zasadnie organy obu instancji uznały sam wpis w księdze za niewystarczający dla stwierdzenia istnienia tego prawa w dacie kluczowej z punktu widzenia uwłaszczenia.
Podsumowując, wyniki przeprowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego nie potwierdziły istnienia dokumentów o przekazaniu Kopalni Węgla Kamiennego "[...]" w L. przedmiotowego gruntu w użytkowanie w trybie art. 8 ust. 1 lub przepisów szczególnych wymienionych w art. 43 ustawy z 14 lipca 1961 r., czy dokumentów, o których mowa w art. 38 ust. 2 lub w art. 87 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Nie ma też jakichkolwiek dowodów, że w niniejszej sprawie zastosowanie znalazł art. 37 ustawy z 14 lipca 1961 r. Czyni to niezasadnym zarzut błędnej wykładni art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 ww. rozporządzenia, art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r., art. 87 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 powołanej ustawy.
Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przez organy art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 8 w zw. z art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Także w zgodzie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organy przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć, które dostatecznie odzwierciedlają racje decyzyjne i wyjaśniają tok rozumowania organów. W uzasadnieniach decyzji organy prawidłowo również wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej.
Skoro zatem po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie uzyskano dowodu potwierdzającego zarząd spornymi nieruchomościami przez poprzedniczkę prawną skarżącej, to zarówno Wojewoda, jak też Minister trafnie stwierdzili, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie.
Sąd wyjaśnił, że nie uwzględnił wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci fotokopii umowy sprzedaży z [...] października 1970 r. stanowiącej podstawę wpisu do księgi wieczystej oraz wszystkich dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy. Przedmiotowy wniosek dotyczy bowiem przeprowadzenia dowodu z dokumentów włączonych już w poczet materiału dowodowego, a tym samym wykracza poza granice uzupełniającego postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
1. Naruszenie następujących przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra, podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80, polegającym na braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności bezzasadnego uznania, iż przedłożone dowody w postaci: kserokopii postanowienia z [...] kwietnia 1993 r., kserokopii aktu notarialnego z [...] marca 1993 r., kserokopii aktu notarialnego Rep A Nr [...] z [...] lutego 2003 r., kserokopii Postanowienia Sądu Rejonowego w Katowicach sygn. akt KA.VII1 NS-REJ.KRS/20593/4/623, kserokopii Zarządzenia nr 36 MGiE z 19 czerwca 1972 r., wyciągu z KW, wypisu z rejestru gruntowi mapy zasadniczej, nie są wystarczające do ustalenia, że Skarżącej przysługiwało prawo zarządu względem spornych nieruchomości, uzasadniające stwierdzenie nabycia przez Skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa,
2. Naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., co miało wpływ na wynik sprawy, a to:
2.1. art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U, z 2018 r. poz. 121 że zm.), , w związku z art. § 4 ust. 1 pkt 4 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że nie doszło do rażącego naruszenia tych przepisów, podczas gdy pomimo wykazania przez Skarżącą dokumentów w postaci: aktu notarialnego z [...] października 1970 r. oraz wpisu w księdze wieczystej nr [...] będących podstawą do stwierdzenia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. i w konsekwencji stwierdzenia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, organ odmówił stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa przez KWK "[...]" w L. względem spornych działek,
2.2. art. 8 ust. 3 w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w pierwotnym brzmieniu tej ustawy), poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że poprzednik prawny Skarżącej nie uzyskał z mocy ustawy, prawa zarządu w stosunku do nieruchomości na podstawie umowy w formie aktu notarialnego rep. A [...], co skutkowało bezzasadnym uznaniem, iż nie ma podstaw do stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa względem spornych nieruchomości, podczas gdy prawidłowa interpretacja przepisów winna prowadzić do wniosków odmiennych.
W związku z powyższym, na podstawie art. 188 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie, na podstawie art.185 § 1 PPSA o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Nadto w każdym razie na podstawie art. 203 p.p.s.a., wniosła o od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Obliguje to Sąd kasacyjny, co do zasady, do ustosunkowania się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Zarzuty objęte punktem 2.2 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzuty naruszenia art. 8 ust. 3 w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy 29 kwietnia 1985 r. (w pierwotnym brzmieniu tej ustawy), poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że poprzednik prawny Skarżącej nie uzyskał z mocy ustawy, prawa zarządu w stosunku do nieruchomości na podstawie umowy w formie aktu notarialnego rep. A [...] nie dotyczą istoty sporu zaistniałego w niniejszej sprawie.
Przywołane przez Skarżącą przepisy dotyczą bowiem sposobu powstawania użytkowania i zarządu w rozumieniu przepisów ustawy z 14 lipca 1961 r. oraz ustawy z 29 kwietnia 1985 r. Co do sposobu powstania tychże praw w rozumieniu przywołanych ustaw, w tym przywołanych przez Skarżącą jako wzorce kontroli przepisów art. 8 ust. 3 i 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. wypowiadał się Sąd Wojewódzki.
Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła natomiast wykładni i stosowania przepisów wykonawczych do art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. to jest przepisów Rozporządzenia wskazujących na podstawie jakich dokumentów organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., to jest przepisów wskazanych jako wzorce kontroli w zarzucie objętym punktem 2.1 petitum skargi kasacyjnej.
Sąd kasacyjny zwraca na wstępie uwagę, że w petitum skargi kasacyjnej przywołano jako wzorce kontroli § 4 ust. 1 pkt 4 i 6 Rozporządzenia, to jest przepisy w świetle których organ stwierdza istnienie prawa zarządu do nieruchomości na podstawie umowy zawartej przed dniem [...] lutego 1989 r. i decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednak, że Skarżąca dowodzi wykazania prawa zarządu na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia, to jest z uwagi na przedłożenie odpisu z księgi wieczystej w której wpisane jest prawo zarządu i użytkowania na rzecz jej poprzednika prawnego. W konsekwencji wskazanie w pkt 2.1. petitum skargi kasacyjnej jako wzorca kontroli § 4 ust. 1 pkt 4 i 6 Rozporządzenia a nie § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 Rozporządzenia uznać należy za oczywistą omyłkę pisarską.
Skarżąca wnosząc o wydanie na jej rzecz decyzji stwierdzającej nabycie w trybie art. 200 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości powoływała się na umowę z [...] października 1970 r., objętą aktem notarialnym jak również na figurujący w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości zapis o przysługiwaniu Skarbowi Państwa Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L. prawa zarządu i użytkowania sporną nieruchomością.
Z aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży wynika, że do jej zawarcia stanęli M.K., dotychczasowa właścicielka nieruchomości oraz P.Z. i P.R. działający jako pełnomocnicy Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L. W par. 2 umowy M.K. oświadczyła, że sprzedaje w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (brzmienie obowiązujące w dacie zawarcia aktu notarialnego wynikało z t.j. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).Państwu Polskiemu – Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L. określone działki, zaś strona kupująca – zwana dalej Inwestorem - nieruchomości te za wskazaną cenę kupuje. Następnie Inwestor wniósł o uskutecznienie w dziale II księgi wieczystej Kw nr [...] wpisu następującej treści "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L.".
Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej [...] na podstawie przywołanego wyżej aktu w dziale II dokonano wpisu o treści "Własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L.".
Z literalnego brzmienia § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia wynika, że właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu, o którym mowa w § 5, na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów : umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem [...] lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa (pkt 4) oraz odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości (5).
Zatem z literalnego brzmienia przywołanych przepisów wynika, że dla stwierdzenia prawa zarządu nie jest konieczne przedstawienie dokumentów, na podstawie których w świetle przepisów ustawy z 14 lipca 1961 r. czy też ustawy z 29 kwietnia 1985 r. powstawało prawo zarządu czy użytkowania. Istotne jest jedynie przedstawienie dokumentów wymienionych w Rozporządzeniu.
Za oczywiste uznać należy, że ustawodawca upoważniając w art. 2d ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) a następnie w art. 206 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia, zasady i tryb stwierdzania prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości miał wiedzę o trybie powstawania prawa zarządu i użytkowania. Wiedzę tę miał również podmiot upoważniony do wydania rozporządzeń wykonawczych. Pomimo tego w obu rozporządzeniach wykonawczych, a więc aktach niższego rzędu , to jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 z późn. zm.) jak i w analizowanym Rozporządzeniu wskazano jako dowód pozwalający na stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości, umowę zawartą w formie aktu notarialnego przed dniem [...] lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa.
Sąd kasacyjny przypomina, że z dniem [...] lutego 1989 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 3, poz. 11). Na skutek tej nowelizacji art. 128 k.c. otrzymał brzmienie "Własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym". Przed dniem [...] lutego 1989 r. cytowany przepis przewidywał, że socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu (§ 1). W granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywają w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej (§ 2).
Zatem, co do zasady, przed dniem [...] lutego 1989 r. państwowa osoba prawna nie mogła być właścicielem mienia ogólnonarodowego. Jednocześnie, dopiero od 1 sierpnia 1985 r. (tj. od daty wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. – jak zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki), państwowa jednostka organizacyjna nabywająca nieruchomość uzyskiwała prawo jej zarządu.
Pomimo tych uregulowań prawnych, w Rozporządzeniu przewidziano możliwość wykazania prawa zarządu poprzez przedstawienie umowy, o ile spełnione zostały następujące warunki : umowa ta zawarta została w formie aktu notarialnego, przed dniem [...] lutego 1989 r. a nabycie nastąpiło od osoby innej niż Skarb Państwa. Wszystkie te warunki spełnia przedstawiona przez Skarżącą umowa : jest ona zawarta w formie aktu notarialnego, sporządzona została przed dniem [...] lutego 1989 r. – to jest [...] października 1970 r. oraz potwierdza nabycie nieruchomości od osoby fizycznej – czyli od osoby innej niż Skarb Państwa.
Zachodzi zatem rozbieżność pomiędzy regulacjami ustawowymi wskazującymi na sposób powstawania prawa zarządu a regulacjami zawartymi w akcie niższego rzędu, to jest w rozporządzeniu, dotyczącymi dokumentów, na podstawie których owo prawo zarządu może być wykazane.
W niniejszej sprawie nie można jednak pominąć, że przedstawiony przez Skarżącą odpis z księgi wieczystej stwierdza wprost prawo zarządu i użytkowania spornej nieruchomości przez jej poprzednika prawnego.
Sąd kasacyjny wyjaśnia, że w dacie zawierania umowy z [...] października 1970r. obowiązywała ustawa z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278). Artykuł 3 ust. 1 powołanej ustawy stanowił, że państwowe biura notarialne wykonują czynności z zakresu prowadzenia ksiąg wieczystych stosując odpowiednio przepisy dotychczas regulujące te czynności, przy zachowaniu przepisów niniejszej ustawy.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 czerwca 2010 r. III CZ 24/10, na podstawie tego przepisu odpowiednie zastosowanie do postępowania w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych znajdowały przepisy dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320 z późn. zm.) oraz, przez odesłanie drugiego stopnia, przepisy kodeksu postępowania cywilnego - art. 56 dekretu - Prawo o księgach wieczystych w zw. z art. X § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 297 z późn. zm.).
Uczestnikom postępowania wieczystoksięgowego przeciwko dokonanym wpisom przysługiwała rewizja, którą rozpoznawał sąd wojewódzki (art. 51 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo o księgach wieczystych w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych).
W niniejszej sprawie na podstawie wniosku zawartej w umowie z [...] października 1970 r. dokonany został przez właściwy organ – to jest państwowe biuro notarialne – wpis do księgi wieczystej. Zatem wskazany w ustawie z 16 listopada 1964 r. organ działający w ramach upoważnienia ustawowego uznał przedstawioną umowę za wystarczającą podstawę dla dokonania wpisu, zgodnie z którym nieruchomość znajduje się w zarządzie i użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L.
W konsekwencji, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, przedstawienie przez Skarżącą wypisu z księgi wieczystej, w którym w której w dziale II figuruje wpis "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu Kopalni Węgla Kamiennego [...] w L." uznać należy, za spełnienie wymogów przewidzianych w § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia w związku z art. 200 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. W konsekwencji, w tym zakresie za zasadne uznać należało zarzuty objęte punktem 2.1 oraz punktem 1. 1 petitum skargi kasacyjnej.
Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że dostrzega podnoszoną przez organy okoliczność, że część działki [...] położona jest w pasie drogowym drogi publicznej gminnej ulicy [...]. Okoliczność ta będzie musiała zostać wyjaśniona przez organy w ponownie prowadzonym postępowaniu.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI