I OSK 1529/24

I OSK 1529/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1822/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2024-04-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1822/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 września 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2008.987.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1822/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 19 września 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2008.987.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
A. A. we wniosku z 3 sierpnia 2023 r. zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – B. B., posiadającą wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 22 marca 2021 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w X.
Burmistrz X. decyzją z 24 sierpnia 2023 r. nr ŚR.5212.S.107.B.2023.ŚP odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu po rozpatrzeniu odwołania A. A., decyzją z 19 września 2023 r. nr SKO.405.ŚR.2008.987.2023 uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości (w punkcie 1) i orzekło o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (w punkcie 2).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", i podkreśliło, że pierwszym zobowiązanym do sprawowania opieki nad B. B. powinien być jej mąż (C. C.), ponieważ jego obowiązek alimentacyjny względem B. B. wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącego, a przy tym C. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
A. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu.
Jak wyjaśnił Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku, w sprawie nie ma sporu co do tego, że matka skarżącego jest osobą wymagającą opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a opiekę nad nią sprawuje w należyty sposób skarżący, który z tego powodu zrezygnował z pracy i z prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Spór natomiast dotyczył negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to jest okoliczności, że żyje ojciec skarżącego (mąż matki skarżącego), który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu I instancji, z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", oraz zasad wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonek jest uprawniony w pierwszej kolejności do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie przy życiu małżonka i brak legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozbawia osoby spokrewnione nawet w pierwszym stopniu, w tym przypadku skarżącego jako dziecka, prawa ubiegania się o przyznanie tego świadczenia.
Jak wskazał Sąd I instancji, z zaskarżonej decyzji wynika, że była to jedyna podstawa odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, skarżący w toku postępowania odwoławczego w treści odwołania informował Kolegium, że na 11 września 2023 r. został wyznaczony termin przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności jego ojca – męża B. B. Skarżący przedłożył organowi I instancji w dniu 14 września 2023 r. kopię orzeczenia z 11 września 2023 r., według którego C. C. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Stosowna informacja została przesłana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Z treści tego orzeczenia wynika, że ustalony przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2023 r. Kolegium nie wyjaśniło, czy C. C. zrzekł się prawa do wniesienia odwołania.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że mimo podnoszonej w odwołaniu okoliczności, Kolegium 19 września 2023 r. orzekło w sposób opisany na wstępie, przy czym z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby skład orzekający w ogóle zapoznał się z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego. W uzasadnieniu decyzji nie ma żadnego odniesienia do treści odwołania.
W opinii Sądu I instancji, taki sposób procedowania narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", i mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że orzeczenie o niepełnosprawności C. C. było już ostateczne w chwili rozstrzygania sprawy, a poza tym wynika z niego, że już w sierpniu 2023 r. stan zdrowia ojca skarżącego nie pozwalał na sprawowanie opieki nad żoną. Ponadto, w skardze A. A. zarzucił organowi II instancji, że nie wziął pod uwagę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca, co sygnalizował już w odwołaniu.
Sąd I instancji wskazał następnie, że zgodnie z punktem drugim uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Dopóki zatem współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dopóty inna niż współmałżonek osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że fakt sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, której mąż w okresie przed sierpniem 2023 r. nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie daje uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji zaznaczył, że uchwała abstrakcyjna wiąże sądy administracyjne zgodnie z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też, Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro w sprawie nie wystąpiła zasadnicza przesłanka aktualizująca po stronie skarżącego uprawnienie do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w okresie przed sierpniem 2023 r., a która to przesłanka wynika bezpośrednio z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., to brak było podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Szczególne okoliczności faktyczne, na jakie wskazuje skarżący, w takich realiach nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy.
Sąd I instancji podkreślił, że bezwzględny charakter normy prawnej określającej przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż małżonek osoby z niepełnosprawnością w stopniu znacznym, obligował organy obu instancji do odmownego załatwienia sprawy. W sprawach z przedmiotu świadczeń pielęgnacyjnych organy nie posługują się tak zwanym uznaniem administracyjnym, co oznacza, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają podstaw do wzięcia pod uwagę innych okoliczności niż przewidziane w tej ustawie, w tym okoliczności tego rodzaju, jakie podnosi skarżący.
Sąd I instancji wskazał, że w ponownym postępowaniu odwoławczym, SKO weźmie pod uwagę orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania i Niepełnosprawności z 11 września 2023 r., które zostało wydane przed rozstrzygnięciem sprawy przez ten organ i rozpozna sprawę w jej całokształcie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 § 1 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że te przepisy postępowania – w zakresie oceny orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki – zostały naruszone w stopniu mającym istoty wpływ na wynik sprawy, co spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., okoliczność że osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim a jej małżonek nie legitymuje się na dzień wydania decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a limine nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji, co spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu, wnoszący skargę kasacyjną organ podkreślił, że jak wynika z akt sprawy, podstawą utrzymania w mocy decyzji organu I instancji była okoliczność, że osoba wymagająca opieki ma męża, który nie legitymował się na dzień wydania decyzji obu organów administracyjnych ostatecznym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego wystąpiła inna osoba, zobowiązana w dalszej kolejności (syn). Na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez A. A. nie zostało uruchomione postępowanie w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności u C. C. (to jest męża osoby wymagającej opieki). Taki wniosek został złożony dopiero 11 sierpnia 2023 r.
Jak zaznaczyło Kolegium, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 przesądził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odejścia od literalnej wykładni omawianych przepisów. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności, jako kryterium przejścia uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w dalszej kolejności, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy jest związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą, która tego wymaga. Wskazuje się bowiem, że ani organ, ani sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności, rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.
Z tego względu, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną organu, bez znaczenia w sprawie są takie okoliczności jak faktyczna zdolność do sprawowania opieki, pozostawanie w faktycznej separacji, czy znęcanie się nad współmałżonkiem. Dlatego też, nie sposób zgodzić się z Sądem I instancji, że organ II instancji dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Kolegium, przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem istotnego dla sprawy stanu faktycznego. Na dzień wydania decyzji nie funkcjonowało w obrocie prawnym ostateczne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. Przy czym, odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia nie wyklucza ponownego wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o jego przyznanie, w przypadku gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki uzyska ostateczne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast, powoływanie się na zmianę okoliczności, zaistniałą po wydaniu kontrolowanej decyzji, nie może odnieść skutku i prowadzić do uchylenia decyzji.
Jak zwrócił uwagę wnoszący skargę kasacyjną organ, A. A. (przed zmianą przepisu art. 17 u.ś.r. od 1 stycznia 2024 r.) miał możliwość ponownego ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Kolegium powtórzyło, że w dacie wydania obu decyzji (24 sierpnia 2023 r. i 19 września 2023 r.), współmałżonek osoby z niepełnosprawnością wymagającej opieki, nie legitymował się ostatecznym orzeczeniem mającym status orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zatem, w ocenie Kolegium, pominięcie ostatecznych orzeczeń uzyskanych po wydaniu decyzji nie może świadczyć o wadliwości ustaleń faktycznych, które dokonywane są w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, a nie po jego zakończeniu. Z kolei, A. A. od 1 stycznia 2024 r. może ubiegać się o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego.
A. A. w piśmie z 26 czerwca 2024 r. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako oczywiście bezzasadnej. Ponadto, wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w X. z 26 czerwca 2024 r. na okoliczność wykazania, że zaświadczenie o stopniu niepełnosprawności C. C. zostało przedłożone do sprawy przed wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu. Jak wyjaśnił, dowód nie mógł być przedłożony wcześniej z uwagi na datę jego wydania. Z tego względu nie można go uznać za spóźniony, a dopuszczenie go w sprawie nie spowoduje zwłoki w jej rozpoznaniu. Zdaniem skarżącego, informacje zawarte w zaświadczeniu mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie.
W ocenie skarżącego, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedłożył on do sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności C. C. bezzwłocznie po jego wydaniu i przed wydaniem decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu. Organ II instancji miał więc możliwość zapoznania się z treścią tego orzeczenia przed wydaniem decyzji w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 174 P.p.s.a. W takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności podlegają rozważeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednak w niniejszej sprawie, z uwagi na powiązanie naruszeń przepisów postępowania z naruszeniami przepisów prawa materialnego, najpierw należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w kontekście zarzucanej błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na uznaniu, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., okoliczność że osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się na dzień wydania decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a limine nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji, co spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1, 2 i 3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji dokonując wykładni powyższych norm prawnych odwołał się do uchwały siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), w myśl której warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Z powyższego Sąd I instancji jednoznacznie wywiódł, że dopóki współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dopóty inna niż współmałżonek osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji uznał wobec tego, że skoro w sprawie nie wystąpiła zasadnicza przesłanka aktualizująca po stronie skarżącego uprawnienie do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w okresie przed sierpniem 2023 r., a która to przesłanka wynika bezpośrednio z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., to brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji podkreślił, że szczególne okoliczności faktyczne, na jakie wskazuje skarżący, w takich realiach nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Oznacza to, że w niespornych okolicznościach niniejszej sprawy w powyższym zakresie, Sąd I instancji przyjął, że fakt sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, której mąż w okresie przed sierpniem 2023 r. nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie daje uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji nie przyjął zatem wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można więc zarzucić skutecznie Sądowi I instancji, że przyjął taki sposób rozumienia prawa materialnego będącego podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, który zakłada, że w sytuacji, gdy osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się na dzień wydania decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a limine nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie był zatem zasadny.
Niezależnie od powyższego, nie można przy tym nie zauważyć, że wskazany w zarzucie prawa materialnego sposób rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 11 września 2023 r. C. C. – ojciec skarżącego i mąż osoby wymagającej opieki, został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na dzień orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (19 września 2023 r.) nie można było zatem przyjąć, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymował się na dzień wydania decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści tego orzeczenia wynika, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2023 r.
Natomiast problem, jaki zasygnalizowało Kolegium w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, sprowadzał się do oceny okoliczności braku waloru ostateczności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na dzień orzekania przez organ odwoławczy. Odnośnie do tego jednak, Sąd I instancji nie przyjął, że niezależnie od okoliczności Kolegium jest związane nieostatecznym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale uznał, że okoliczność ta wymaga wyjaśnienia. Sąd I instancji wskazał bowiem, że Kolegium nie wyjaśniło, czy C. C. zrzekł się prawa do wniesienia odwołania. Sąd zauważył przy tym, że mimo podnoszonej w odwołaniu okoliczności o wyznaczeniu C. C. na 11 września 2023 r. posiedzenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w X., Kolegium w dniu 19 września 2023 r. wydało decyzję odmowną, przy czym z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby skład orzekający w ogóle zapoznał się z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego. Sąd wytknął, że nie ma w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji żadnego odniesienia do odwołania. Jak wskazał przy tym Sąd I instancji, być może sama kopia orzeczenia dotarła do SKO zbyt późno, ale data wpływu do SKO pokrywa się z datą wydania decyzji.
Ocena Sądu I instancji co do powyższych okoliczności znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Wynika z nich, że skarżący przedłożył organowi I instancji to orzeczenie już w dniu 14 września 2023 r., a także w toku postępowania odwoławczego już w treści odwołania informował Kolegium, że na 11 września 2023 r. został wyznaczony termin przed Powiatowym Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w X. w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności ojca.
Uzyskanie od skarżącego powyższych informacji obligowało organ – stosownie do art. 79a § 1 K.p.a. – obok poinformowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 K.p.a. stosuje się. Organ administracji publicznej był obowiązany zatem pouczyć stronę, że w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań strona może przedłożyć dodatkowe dowody w celu wykazania spełnienia przesłanek, które na dzień wysłania informacji nie zostały spełnione lub wykazane. Obowiązek organu w tym zakresie należy odnieść zarówno do przedłożenia samego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i informacji o jego ostateczności. Dodatkowe dowody przedłożone przez stronę podlegają ocenie organu prowadzącego postępowanie zgodnie z zasadami i w trybie postępowania dowodowego (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 79(a); https://sip.lex, dostęp: 2025-06-30).
Przy tym z niespornych okoliczności sprawy wynika, że orzeczenie o zaliczeniu C. C. do znacznego stopnia niepełnosprawności wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu w dniu 19 września 2023 r. W sytuacji zatem, gdy zmiana stanu faktycznego nastąpiła na etapie rozpatrywania sprawy w postępowaniu odwoławczym, to organ II instancji był zobowiązany przy rozstrzyganiu sprawy uwzględnić taką zmianę stanu faktycznego, która zmieniła sytuację prawną stron postępowania.
Nietrafny był więc zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 § 1 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie.
Wskazać przy tym trzeba, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów. Powiazanie więc zarzutu naruszenia przepisów postępowania z tym przepisem nie może być prawidłowe.
Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisu art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy przez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ Sąd I instancji wzruszył wyłącznie zaskarżony akt, a w skardze kasacyjnej, kwestionując stanowisko Sądu I instancji, nie wskazano na zasadność wzruszenia również decyzji organu pierwszej instancji. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie może zostać uwzględniony.
Z tych powodów uznając, że zarzuty kasacyjne nie były usprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.