I OSK 1528/23

I OSK 1528/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Mariola Kowalska
Piotr Niczyporuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Po 394/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-11-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Po 394/22 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 24 marca 2022 r., nr SKO.PS.4040.103.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 394/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 24 marca 2022 r., nr SKO.PS.4040.103.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 24 marca 2022 r. nr SKO.PS.4040.103.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania K. C. (dalej: Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: Prezydent) z 22 grudnia 2021 r. nr ŚR.81286-1254/21, uchylającą decyzję własną z 29 stycznia 2021 r. nr ŚR.81282-68/21, w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego na M. i A. C. na okres zasiłkowy 2020/2021.
Pismem z 29 września 2021 r. Wojewoda Wielkopolski (dalej: Wojewoda), pełniący funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poinformował Skarżącą, że jej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego został przekazany do [...] instytucji łącznikowej. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń istnieje na terytorium [...], gdyż ojciec dzieci, M. C., od dnia 1 lutego 2018 r. podlega ustawodawstwu [...] z tytułu wykonywania pracy na własny rachunek na terytorium [...], a Skarżąca do 13 czerwca 2019 r. i od 22 września 2020 r. jest w Polsce osobą nieaktywną zawodowo.
Jednocześnie Wojewoda odrębnym pismem z 29 września 2021 r., zwrócił się do Prezydenta z prośbą o zweryfikowanie uprawnień Skarżącej do zasiłku rodzinnego, uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku rodzinnego, a także o podanie kwot wypłaconych świadczeń w rozbiciu na rodzaje świadczeń w okresie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wraz ze wskazaniem dokładnych dat wypłat.
Mając powyższe na uwadze, Prezydent decyzją z 22 grudnia 2021 r., uchylił decyzję własną z 29 stycznia 2021 r., którą przyznał Skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci – M. i A. C. - na okres zasiłkowy 2020/2021.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 200 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: "ustawa", "u.ś.r.") był zobowiązany do uchylenia decyzji za okres, w jakim miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to jest za okres zasiłkowy 2020/2021. Jednocześnie organ poinformował, że dalsze postępowanie prowadzone będzie przez Wojewodę.
Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie.
Decyzją z 24 marca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r., w przypadku gdy wojewoda, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 (to jest gdy organ właściwy wystąpił do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami RP w państwie, o którym mowa w ust. 1) ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Powyższe oznacza, że uzyskanie przez Prezydenta informacji od Wojewody, że w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ gminy do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Zatem zastosowanie art. 23a ust. 5 u.ś.r. oraz uchylenie przez organ pierwszej instancji prawa do świadczenia było czynnością związaną i jedynie konsekwencją ustaleń Wojewody.
Kolegium podkreśliło, że Prezydent nie posiada uprawnienia do samoistnego rozstrzygania, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bowiem w tym zakresie dokonał oceny Wojewoda, który pismem z 29 września 2021 r. poinformował, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na fakt, że mąż Skarżącej świadczy pracę na terenie [...] od dnia 1 lutego 2018 r. W takim stanie sprawy Prezydent miał obowiązek uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie przez Wojewodę, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 u.ś.r.) wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego (art. 23a ust. 6 u.ś.r.). Wniosek Skarżącej o przyznanie zasiłku rodzinnego na rzecz M. C. i A. C. zostanie rozpatrzony przez Wojewodę.
Kolegium zaznaczyło, że uchylenie prawa do zasiłku rodzinnego w zaskarżonej decyzji nie oznacza, że wnioskowane przez Skarżącą świadczenie jej nie przysługuje. Właściwym bowiem rzeczowo w sprawach świadczeń objętych przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest Wojewoda i to on rozpozna wniosek o zasiłek rodzinny za okres objęty koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji) wniosła Skarżąca.
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Po 394/22, Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 1 u.ś.r. do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych należy pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej oraz wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 3 u.ś.r. świadczenia rodzinne przyznane decyzją wydaną przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Z kolei zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r. w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3. Wojewoda w tej sytuacji wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 u.ś.r. za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 6 u.ś.r.). W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2 (art. 23a ust. 7 u.ś.r.). Celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. Oznacza to, że to Wojewoda ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Dalej Sąd I instancji podał, że w świetle powołanych wyżej przepisów, dokonanie takich ustaleń obliguje właściwy organ do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia rodzinnego. Uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r. nie kończy jednak postępowania o przyznanie zasiłku rodzinnego. Oznacza zmianę właściwości organu, a nie pozbawienie prawa do takiego świadczenia.
Z akt sprawy wynika, że Skarżącej przyznano decyzją Prezydenta prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci. Pismem z 29 września 2021 r. Wojewoda poinformował Prezydenta, że w stosunku do wniosku Skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu I instancji, w związku z powyższą informacją Prezydent prawidłowo uchylił przyznane Skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego. Wiąże się to - jak wyżej wskazano - ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. W związku z dokonanym przez Wojewodę ustaleniem, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu tego świadczenia jako wydanej przez organ niewłaściwy (Prezydenta).
Odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi dotyczących tego, że M. C. nie jest mężem Skarżącej, są po rozwodzie i nie utrzymują ze sobą kontaktu, Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 23a ust. 2 u.ś.r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w przypadku ustalenia, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Członkostwo w rodzinie jest oceniane poprzez definicję zawartą w art. 3 u.ś.r., zgodnie z którą przez członków rodziny należy rozumieć m in. rodziców dzieci (art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Istotne znaczenie w tym przypadku posiadają więzi formalne, nie zaś faktyczne poszczególnych członków rodziny. Zwrócono na to uwagę w orzecznictwie stwierdzając, że "ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 listopada 2017 r., II SA/Sz 927/17; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., II SA/Po 399/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2010 r., I SA/Wa 1224/10, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").
W tym zakresie nie liczą się faktyczne więzi pomiędzy członkami rodziny, lecz stosunki prawne panujące pomiędzy nimi. Powyższe koresponduje z treścią unijnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Otóż w myśl art. 1 lit. i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r., s. 1, dalej "rozporządzenie 883/2004") określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia.
Dalej Sąd I instancji podał, że jak wskazano wyżej, decyzje wydane w niniejszej sprawie dotyczyły uchylenia decyzji z 29 stycznia 2021 r., która z kolei odnosiła się do przyznania zasiłku rodzinnego na M. i A. C. na okres zasiłkowy 2020/2021. Świadczenie na ten okres było warunkowane kryterium dochodowym, a więc w spektrum zainteresowania Rzeczypospolitej Polskiej - jako państwa wypłacającego świadczenia rodzinne - było to, jaka jest sytuacja dochodowa członków rodziny, na którą składali się obaj rodzice dziecka (art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Zatem, gdy chodzi o zasiłek rodzinny za rozważany okres należy przyjmować, że mamy do czynienia ze świadczeniem zależnym od aktywności członków rodziny (zdefiniowanej prawnie), które podlega i powinno podlegać koordynacji z uwagi na kolizję praw członków w razie ich przebywania w innych krajach członkowskich Unii Europejskiej w rozumieniu art. 68 ust. 3 rozporządzenia 883/2004.
Zdaniem Sądu I instancji, wbrew zarzutom skargi informacja od Wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie musi przybierać formy postanowienia. Błędnie również Skarżąca odczytała pismo Wojewody z 29 września 2021 r. - w piśmie tym Wojewoda wskazał, że
Skarżąca była nieaktywna zawodowo w okresie do 13 czerwca 2019 r. i od 22 września 2020 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 23a ust. 2 i 5 u.ś.r. poprzez niezasadne oddalenie skargi na skutek błędnego przyjęcia, że organy prawidłowo zastosowały w sprawie art. 23a ust. 5 u.ś.r., w sytuacji gdy skarga powinna być uwzględniona albowiem organy bezzasadnie zastosowały w sprawie art. 23 a ust. 5 u.ś.r., bez przeprowadzenia przez wojewodę postępowania dowodowego i wykazania, że w stosunku do Skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły ww. przepisom k.p.a., w szczególności poprzez:
- brak uwzględnienia okoliczności, że ojciec dzieci nie jest mężem Skarżącej, co błędnie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, a czego nie wziął pod uwagę Sąd I instancji; Skarżąca jest po rozwodzie, nie utrzymuje z ojcem swoich dzieci żadnych kontaktów; Skarżąca nie posiada żadnej wiedzy odnośnie ww. a także o jego obecnej aktywności zawodowej.
- brak ustalenia, czy ojciec dzieci pobierał jakiekolwiek świadczenia rodzinne w [...], a jeśli tak, to jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń;
- wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji na skutek braku dostatecznego wyjaśnienia przyczyn uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek,
3. art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, w szczególności zasad równości obywateli wobec prawa, słuszności i sprawiedliwości poprzez pozbawienie skarżącej prawa do należnych jej świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy równocześnie prawo to nie zostało stronie zagwarantowane w inny sposób.
Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto, wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest kwestia powodu uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.
Rzetelnie wyjaśnił to Sąd I instancji w swoim uzasadnieniu wskazując, że bez znaczenia jest fakt, czy Skarżąca i ojciec dzieci M. C. są małżeństwem, czy żyją razem jako rodzina, czy też nie utrzymują ze sobą kontaktu. Z punktu widzenia prawa istotne są więzi formalne - prawne, czyli fakt, że M. C. jest biologicznym ojcem dzieci. W tym znaczeniu, a więc w świetle prawa, M. C. jest członkiem rodziny. Wskazano również, że M. C. świadczy pracę na terenie [...] od dnia 1 lutego 2018 r. Uzyskanie zaś przez organ gminy informacji od wojewody, że w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Zatem zastosowanie art. 23a ust. 5 u.ś.r. oraz uchylenie przez organ pierwszej instancji prawa do świadczenia było czynnością związaną jedynie konsekwencją ustaleń Wojewody Wielkopolskiego. W świetle przedstawionej analizy wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z art. 23a ust. 2 u.ś.r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie w przypadku ustalenia, że osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka (ojciec lub matka lub oboje) w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Członkostwo w rodzinie jest oceniane poprzez definicję zawartą w art. 3 u.ś.r., zgodnie z którą przez członków rodziny należy rozumieć m.in. rodziców dzieci (art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji powołując się na utrwalone w tym zakresie orzecznictwo "ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 949/18; z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 807/18; z dnia 28 września 2018 r., sygn. akt I OSK 1763/18, źródło CBOSA).
Omawiany przepis wskazuje jedynie na kompetencję właściwego organu (tu: Prezydenta Miasta [...]) do uchylenia swojej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne za okres, co do którego wojewoda ustalił, że ojciec dzieci – M. C. podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis ten nie normuje natomiast kwestii zakresu czynności wyjaśniających, które podejmuje wojewoda w celu ustalenia ww. okoliczności. Tak więc wojewoda jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 u.ś.r.). Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji.
Z konstrukcji powołanych przepisów wynika więc, że decyzja wydawana w powyższym zakresie nie jest decyzją uznaniową, lecz jest aktem administracyjnym związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy:
1. przyznanie przez właściwy organ świadczenia rodzinnego;
2. stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia rodzinnego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
3. uchylenie z tej przyczyny przez właściwy organ swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne.
Wskazać jednocześnie niejako na marginesie należy, że kwestia prawidłowości decyzji uchylającej wcześniejszą decyzję, stanowiącą podstawę uprawnienia do świadczeń, stanowi osobną sprawę administracyjną, odrębną od sprawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane czy nakazania jego zwrotu, która może być przedmiotem odrębnej skargi do sądu administracyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 1515/22; z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt I OSK 807/17, źródło CBOSA).
W sprawie jest niesporne, że M. C. jest biologicznym ojcem dzieci M. i A. C. Bezspornie również M. C. świadczy pracę na terenie [...] od dnia 1 lutego 2018 r. Uzyskanie zaś przez organ gminy informacji od wojewody, że - według ustaleń tego organu - w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obligowało organ (a więc jak już wyżej wskazano organ nie ma tutaj dowolności) do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba (członek rodziny w której wydano decyzję o przyznaniu świadczeń rodzinnych) podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. A zatem w sprawie prawidłowo zastosowano art. 23a ust. 2 i 5 ustawy, tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 23a ust. 2 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Sąd I instancji prawidłowo bowiem przeanalizował decyzje obu organów w kontekście powołanych przepisów i tym samym zasadnie oddalił skargę.
W światle przedstawionej analizy odmówić słuszności należy również zarzutowi naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 kpa. Orzekające w sprawie organy administracyjne, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej rzetelnie przenalizowały materiał dowodowy i zastosowały właściwe przepisy czego wyraz dały w uzasadnieniach swoich decyzji, trudno się dopatrzyć wskazywanych naruszeń proceduralnych w przeprowadzonym postępowaniu, Sąd I instancji poddał zaś sprawę rzetelnej kontroli i szczegółowo omówił w swoim wyroku. Również i wyrokowi nie sposób zarzucić braku wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji i niezasadne oddalenie skargi. Tym samym żadnego ze przywoływanych w zarzucie przepisów ani organy ani Sąd nie naruszyły.
W konsekwencji poczynionej analizy nie zostały naruszone również art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Jak już wyjaśniono organ wykonując swoje obowiązki uchylił swoją decyzję do czego był ustawowo zobligowany, trudno zatem mówić o naruszeniu zasad równości obywateli wobec prawa, słuszności i sprawiedliwości.
Konkludując należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie naruszył prawa materialnego. W konsekwencji nie można także zarzucić Sądowi I instancji, że naruszył przepisy postępowania nie dokonując wnikliwej kontroli legalności zaskarżonych decyzji. Nie sposób się zgodzić także z wyszególnionymi zarzutami odnośnie nieuwzględnienia okoliczności, że ojciec dzieci nie jest mężem skarżącej, ani że skarżąca jest po rozwodzie i nie utrzymuje z ojcem swoich dzieci żadnych kontaktów, czyli także że nie posiada żadnej wiedzy odnośnie aktywności zawodowej M. C. ani czy pobierał jakiekolwiek świadczenia rodzinne w [...] - co nie miało w sprawie żadnego znaczenia i co Naczelny Sąd Administracyjny już wykazał. Wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji również nie sposób się dopatrzyć – organy powołały właściwe przepisy, omówiły je w kontekście materiału dowodowego i wyjaśniły przyczyny uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są zatem niezasadne.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 p.p.s.a. i art. 258-261 p.p.s.a.