I OSK 1513/06

I OSK 1513/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Janina Antosiewicz /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
IV SA/Po 35/04 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2005-12-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 71 poz 838
art. 13 ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2
Ustawa dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 106 par. 3 i 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
art. 233 par. 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie Barbara Adamiak NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółka z o.o. [...] z siedzibą w O.-Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2005r. sygn. akt IV SA/Po 35/04 w sprawie ze skargi [...] Spółka z o.o. [...] z siedzibą w O.-Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w R. na rzecz [...] Spółka z o.o. [...] z siedzibą w O.-Z. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę "[...] Spółki z o.o. [...] w O.-Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] w przedmiocie kary pieniężnej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 ze zm.), rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. nr 32, poz. 262 ze zm.), Naczelnik Urzędu Celnego w O. obciążył spółkę "[...]" karą pieniężną w wysokości 1.560 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie wyników kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] października 2002 r. o godz. [...] i potwierdzonej zapisem protokołu. Stwierdził przy tym, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła "[...]" Sp. z o.o. podnosząc, że zgodnie z dokumentami przewozu towar na naczepie, w której stwierdzono przekroczenie nacisku na oś napędową, był załadowany poprawnie i z zachowaniem niezbędnych parametrów. Odwołująca się podważyła prawidłowość pomiaru z powodu braku możliwości zweryfikowania prędkości pojazdu i z uwagi na prawdopodobieństwo dodania gazu przez kierowcę w momencie przejazdu drugiej, ciągnącej osi przez wagę. Zdaniem spółki, decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w O. pozbawiona jest podstaw prawnych, albowiem opiera się na rozporządzeniach wydanych niezgodnie z delegacją ustawową zawartą w ustawie o drogach publicznych. W odwołaniu podniesiono także, iż zgodnie z art. 11 i art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 154, poz. 1800) zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40) utraciło moc po dniu 30 czerwca 2002 r.
Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w R. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że kara pieniężna została nałożona w dniu [...] października 2002 r. na przejściu granicznym w O., po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu, należącego do przedsiębiorstwa "[...]" Sp. z o.o. i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze dynamicznej, posiadającej ważne świadectwo legalizacji, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G., a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego, posiadającego świadectwo legalizacji ważne do dnia 28 lutego 2006 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z. G.
Organ II instancji szczegółowo opisał techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg, a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "[...]" Sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca zarzuciła Dyrektorowi Izby Celnej naruszenie art. 10 § 1, art. 40 § 1, art. 45 k.p.a. W uzasadnieniu wskazała, ze pomiar nacisku przedmiotowego pojazdu na oś napędową został wykonany przy użyciu wagi dynamicznej bez wymaganej dla jej zastosowania podstawy prawnej, w związku z czym wyniki tego pomiaru nie mogą stanowić dowodu w sprawie, albowiem zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 października 2000 r. utraciło moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2002 r. Podniosła ponadto, że decyzja została doręczona osobie nieuprawnionej do jej odbioru, a właściwa strona postępowania dowiedziała się o wszczętym postępowaniu już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji. Skarżąca podkreśliła również, że w decyzjach organów obu instancji nie ustosunkowano się do zastrzeżeń kierowcy, jakie wniósł on w związku z przeprowadzeniem ważenia do protokołu kontroli pojazdu. Wskazano również, że we wszystkich dotychczasowych sprawach, w których nakładano karę pieniężną na skarżącą, przekroczenie dopuszczalnego nacisku stwierdzano zawsze na drugiej osi pojazdu, która jest osią napędową, w konsekwencji czego w trakcie ruszania pojazdu wykazuje znacznie większy nacisk niżby wynikało to z wagi położonego na nią ładunku. Skarżąca podniosła w związku z tym, że urządzenia kontrolne wagi nie zapewniają sygnalizacji o błędzie, gdy pojazd przejeżdża przez wagę ze zmienną prędkością, jeśli tylko prędkość ta mieści się w odpowiednich granicach. Ponadto skarżąca zakwestionowała stwierdzenie organu II instancji, jakoby dokonano ponownego ważenia, jako że nie wydano żadnego dokumentu, który by to potwierdzał.
Jako załącznik do skargi spółka przedstawiła opinię prawną dotyczącą stosowania wag dynamicznych do kontroli nacisku osi pojazdów i zespołów pojazdów, zgodnie z którą stosowanie wag dynamicznych do wyznaczania masy i nacisku osi pojazdów było zgodne z obowiązującymi przepisami do dnia 20 czerwca 2002 r. pod warunkiem, że odbywało się z zachowaniem określonych w tych przepisach wymagań i warunków dotyczących konstrukcji i użytkowania tych wag.
W dniu 14 maja 2003 r. spółka wniosła pismo uzupełniające skargę, w którym podniesiono, że Dyrektor Izby Celnej w kolejnych decyzjach dotyczących nałożenia kary pieniężnej zgodził się ze skarżącą, że dodanie gazu przez kierowcę w trakcie przejeżdżania przez wagę ma wpływ na wynik ważenia osi napędowej.
Kolejne pismo skarżąca przedłożyła w dniu 9 sierpnia 2004 r., zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 10 i art. 61 §3, art. 81 i art. 107 § 1 k.p.a. Zarzuty w tym względzie dotyczyły wydania decyzji pomimo braku przepisów określających sposób dokonywania pomiarów samochodów ciężarowych na wagach, nie poinformowania strony o wszczęciu postępowania i o zamiarze wydania decyzji, przez co strona pozbawiona była możliwości czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów oraz że decyzja organu I instancji nie została podpisana przez osobę upoważnioną do wydawania decyzji.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 12 grudnia 2005 r. do przedstawienia stosownego upoważnienia wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego w O. dla Kierownika Zmiany, którego podpis widnieje pod decyzją z dnia [...], Naczelnik Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień kierownika zmiany jest określony w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz art. 283 i art. 284 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. nr 23, poz. 117 ze zm.). W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w pkt I.1.4, II.6 i IV Karty, funkcjonariusz posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Odnosząc się na wstępie do zarzutu podpisania decyzji przez osobę nieupoważnioną sąd zarzut ten odrzucił. Przytoczył w związku z tym na przepisy ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 41, poz. 365 ze zm.), na mocy której zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Dalej Sąd wskazał, iż zgodnie z decyzję nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] czerwca 2002 r. upoważniono Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego i Kierowników Oddziałów do podejmowania w imieniu Naczelnika decyzji, jak i wykonywania obowiązków lub innych czynności przypisanych temu organowi jako organowi administracji celnej zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym Urzędu Celnego w O. W § 2 tej decyzji określono, że Zastępca Naczelnika i Kierownicy Oddziałów mogą przekazać nadane im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym, zgodnie z podziałem kompetencji określonym Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Celnego. Sąd podkreślił także, że w piśmie z dnia 14 grudnia 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O. określił, iż Kierownik Zmiany był upoważniony do podpisania decyzji na podstawie pkt I.l.4 i pkt IV Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy, wydanej na podstawie decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] czerwca 2002 r. oraz art. 283 i art. 284 ustawy - Kodeks celny).
Odnosząc się do zasadniczego nurtu argumentacji skarżącej, sprowadzającego się do zakwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej Sąd stwierdził, że opisany szczegółowo przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nie zakwestionowany przez skarżącą opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w zarządzeniu nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar, które m.in. określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia), a także sposobu poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia). Nie są w tym zakresie słuszne zarzuty zawarte w przedstawionej przez skarżącą opinii prawnej dotyczącej stosowania wag dynamicznych do kontroli nacisku osi pojazdów i zespołów pojazdów. W ocenie Sądu I instancji, zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Nie można zatem przyjąć, że tak niewielkie wahania prędkości, jakie mogą zaistnieć w trakcie ważenia prowadzą do zafałszowania prawdziwych danych dotyczących nacisków na osie. Ponadto, zdaniem Sądu, legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zauważył jednak, że organ nie odniósł się do zakwestionowanego przez skarżącą faktu ponownego ważenia pojazdu na wadze samochodowej elektronicznej typu [...], co stanowi naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. Mając jednak na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia, a także wskazane wyżej świadectwa legalizacji, żądanie ponownego ważenia jest bezzasadne i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Wskazane naruszenie przepisów postępowania nie miało zatem istotnego wpływu na wynik sprawy i nie może prowadzić do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Bez znaczenia dla sprawy, w ocenie Sądu I instancji, okazał się też zawarty w opinii zarzut, jakoby zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. utraciło moc po dniu 30 czerwca 2002 r., jako że zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy – Prawo o miarach zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną Prezesa Głównego Urzędu Miar. Pomiarów na wadze można było zatem dokonywać przez cały okres ważności świadectwa legalizacji.
Odnośnie zarzutu skarżącej, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów Sąd stwierdził, że podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki, jednak brak ten nie stał się uchybieniem formalnym, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd stwierdził, że strona skarżąca wszelkie zarzuty mogła podnieść w odwołaniu (co też uczyniła) i zostały one rozpatrzone przez organ II instancji.
Ponadto w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałym kontekście sytuacyjnym nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa. Tym samym, w ocenie Sądu, również i ten zarzut okazał się bezzasadny.
W skardze kasacyjnej, pełnomocnik "[...]" Sp. z o.o. zakwestionował powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:
– obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na nie wzięciu pod uwagę z urzędu wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności faktu, że decyzja organu celnego l instancji została oparta na okolicznościach, które nie zostały udowodnione; że decyzja organu celnego l instancji została oparta na niewłaściwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym; decyzja organu II instancji utrzymywała w mocy decyzję, która nie posiadała właściwego uzasadnienia faktycznego, oparciu wyroku na okolicznościach, które nie zostały wykazane w toku procesu i nie znajdują uzasadnienia w aktach sprawy,
– obrazę przepisów postępowania, a mianowicie art. 106 § 3 i § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, polegającą na niewłaściwej ocenie materiału dowodowego oraz przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów z dokumentów zawnioskowanych przez stronę poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego O. była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W ramach pierwszego zarzutu, skarżąca zarzuciła obrazę art. 133 § 1 i 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie z urzędu okoliczności mających znaczenie przy ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Zdaniem skarżącej, Sąd winien był z urzędu wziąć pod uwagę fakt, że decyzja została oparta na jednym dowodzie, tj. protokole ważenia. Ponadto, przed wydaniem decyzji, spółka nie mogła się wypowiedzieć co do przeprowadzonego dowodu i co za tym idzie okoliczności z niego wynikające nie zostały udowodnione. Pełnomocnik podkreślił także, że Sąd co prawda prawidłowo ustalił, że kontrolowany kierowca nie był reprezentantem spółki, lecz z okoliczności tej nie wysnuł oczywistego wniosku, że protokół ważenia nie mógł być uznany za dowód w sprawie.
Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji, że w uzasadnieniu nie wskazał jaki przepis procesowy uprawnia organy celne od odstąpienia od ogólnych zasad prawa administracyjnego przy wydawaniu decyzji dotyczących kar za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Zdaniem skarżącej, w prawie polskim brak jest takiego przepisu, stąd też organy celne złamały prawo uniemożliwiając stronie czynny udział w postępowaniu. Twierdzenie natomiast, że odstąpienie od tej zasady uzasadniała treść art. 10 § 2 k.p.a., albowiem groziłoby to zakłóceniem pracy organu celnego oraz niepowetowanymi stratami materialnymi, jest nie do przyjęcia. Zdaniem skarżącej, Sąd oparł swoje stanowisko na okolicznościach, które nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy, albowiem z żadnego dowodu nie wynika aby istniała choćby najmniejsza groźba jakiekolwiek starty materialnej. Ponadto, w ocenie spółki, wykonywanie przez organ administracji obowiązków ustawowych nigdy nie może być potraktowane jako zakłócenie funkcjonowania organu. Reasumując, pełnomocnik strony skarżącej zarzucił, że decyzja organu nie była oparta na prawidłowo przeprowadzonym dowodzie, skoro przed wydaniem decyzji nie został z nim zapoznany upoważniony reprezentant skarżącego.
W ocenie strony skarżącej Sąd dopuścił się obrazy przepisu art. 106 § 3 i § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, albowiem przekroczona została zasada swobodnej oceny dowodów. Sąd niesłusznie uznał, że funkcjonariusz celny był właściwie upoważniony do wydawania decyzji administracyjnych. Zgodnie z prawem upoważnienie winno mieć precyzyjny charakter, natomiast fakt zajmowania przez osobę określonego stanowiska nie pociąga za sobą upoważnienia do wydawania decyzji. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że Naczelnik Urzędu Celnego O. mógł w decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. upoważnić zastępcę i kierowników oddziałów do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji na innych funkcjonariuszy celnych. Jest to pogląd błędny i oparty na nieprawidłowej ocenie przeprowadzonego dowodu. Skarżąca twierdzi, że przedstawione przez stronę dokumenty nie stanowią upoważnienia w rozumieniu art. 268a k.p.a. albowiem nie są z tym przepisem zgodne. Przeniesienie kompetencji do wydawania decyzji może nastąpić jedynie przez organ administracji. Kodeks postępowania administracyjnego w tym zakresie jest precyzyjny. Żaden inny przepis ustawy nie daje prawa osobie upoważnionej do przenoszenia swojego upoważnienia na innego pracownika nawet za zgodą organu administracji. Stąd też zawarte w decyzji prawo do przeniesienia upoważnienia do wydawania decyzji przez osoby upoważnione na innych funkcjonariuszy celnych winno być uznane jako niezgodne z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafne.
Kara pieniężna za przejazd pojazdem nienormatywnym, a więc takim, w którym doszło do przekroczenia dopuszczalnego nacisku osi, jest wymierzana z jednej strony w celu doprowadzenia do przestrzegania przez właścicieli pojazdów obowiązku uzyskiwania zezwolenia na przejazd takim pojazdem i wymuszenia należytej staranności o stan techniczny pojazdów, zaś z drugiej strony w celu realizacji interesu publicznego polegającego na należytej dbałości o stan techniczny dróg.
Istota sporu w tej sprawie związana jest ściśle z zagadnieniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz z problematyką dowodową. Stawiając sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, autor skargi kasacyjnej zaprezentował pogląd, że sąd wojewódzki nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności nie dostrzegł, że decyzja organu celnego podjęta została na podstawie nieudowodnionych twierdzeń. Protokół z kontroli pojazdu nie został bowiem przedstawiony skarżącej Spółce przed datą wydania decyzji organu I instancji, a zatem nie mogła ona wypowiedzieć się co do przeprowadzonego dowodu.
Zgodnie z art. 133 § 1 ppsa, sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Dalsza część cytowanego przepisu dotyczy okoliczności, które w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły (nieprzekazanie skargi sądowi w terminie, wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym).
Zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym i znajdujący się w przedstawionych sądowi aktach sprawy materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony i czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego. Za naruszenie art. 133 § 1 ppsa nie można uznać zaakceptowania przez sąd, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny.
Jeśli zatem idzie o zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 133 § 1 ppsa w zw. z art. 10 § 1 kpa poprzez zaakceptowanie przez tenże sąd pogwałcenia przez organ administracyjny zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, to zauważyć należy, iż w art. 10 § 2 kpa zawarte są wyjątki od obowiązywania tej zasady. W szczególności organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 kpa, gdy zapewnienie prawa czynnego udziału strony w postępowaniu groziłoby niepowetowaną szkodą materialną. Sytuacja taka zaszła w rozpoznawanej sprawie. Jest oczywiste, że w sytuacji, gdy ważenie pojazdów ciężarowych odbywa się w czasie przekraczania granicy państwa, oczekiwanie na przybycie stron czy też ich pełnomocników w celu zapewnienia im uczestniczenia w czynnościach kontrolnych musiałoby spowodować zahamowanie ruchu granicznego w określonej jego części.
W motywach zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu szeroko odniósł się do kwestii związanej z zawartym w skardze zarzutem braku reprezentacji strony skarżącej w czynnościach związanych z kontrolą (ważeniem) przedmiotowego pojazdu i podał przyczyny, dla których zarzut ten uznał za niezasadny. Zachodziły więc pełne podstawy do tego, aby protokół z kontroli pojazdu mógł być uznany za dowód, na podstawie którego doszło do wymierzenia kwestionowanej kary pieniężnej.
Na marginesie tylko podnieść należy, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest kwestionowana praktyka przyjmowania protokołu z kontroli pojazdów za podstawę ustaleń faktycznych decyzji nakładających kary pieniężne w sytuacji, gdy podczas tej kontroli obecny jest kierowca pojazdu i osoba ta nie zgłasza żadnych zastrzeżeń do prawidłowości dokonanych odczytów pomiarów, sposobu ustawienia wagi, równości terenu itp. (vide wyrok NSA z dnia 12 lutego 1998 r., II S.A. 1409/97, LEX nr 41356).
Jeśli idzie o zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa, to zgodnie z tym przepisem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sens tego przepisu jest taki, że sąd ma obowiązek rozpoznać sprawę w granicach szerszych od zakresu zaskarżenia, a w każdym razie granicami tymi nie jest związany i musi sprawę rozpoznać tylko w ramach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej zaskarżonym aktem. Sąd nie może przekroczyć granic sprawy administracyjnej oraz stosunku prawnego tejże sprawy, ponieważ wówczas miałby do czynienia z inną sprawą, wymagającą najpierw rozstrzygnięcia w drodze nowego aktu lub czynności konkretyzującej inny stosunek prawny.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji rozstrzygał w granicach danej sprawy oraz procedur, stosownie do wymagań ppsa, wydając wyrok z uzasadnieniem na podstawie akt sprawy po zamknięciu rozprawy, czyniąc tym samym zarzut naruszenia przepisu art. 134, nieuzasadnionym.
Kolejny zarzut skargi kasacyjnej sprowadzający się do naruszenia art. 106 § 3 i § 5 ppsa w zw. z art. 233 § 1 kpc strona skarżąca wywiodła z faktu, iż w jej ocenie brak było podstaw do przyjęcia przez sąd I instancji, że osoba podpisująca akt w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego O. była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych.
Wspomniany przepis k.p.c. w postępowaniu cywilnym jest wyrazem zasady swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów odnosi się do wyboru określonych środków dowodowych i do sposobu ich przeprowadzenia. Artykuł 106 § 3 ppsa jest natomiast przepisem wyjątkowym. Wyjątkowość instytucji ograniczonego postępowania dowodowego polega na tym, iż - zasadniczo - wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w oparciu o akta sprawy, w tym w szczególności akta nadesłane przez organ administracji publicznej przy odpowiedzi na skargę. Ewentualne braki w materiale dowodowym zgromadzonym w tych aktach podlegają ocenie Sądu przy rozpoznawaniu sprawy. Strona może jednakże złożyć wniosek dowodowy, który będzie podlegał ocenie Sądu na rozprawie. Także Sąd może przeprowadzić postępowanie dowodowe z urzędu.
Co prawda z protokołu rozprawy przeprowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu nie wynika, że w sprawie było przeprowadzone postępowanie dowodowe, to jednak z treści motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że sąd dopuścił dowód z dokumentu w postaci decyzji Nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] czerwca 2002 r. Na jej podstawie upoważniono Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego i Kierowników Oddziałów do podejmowania w imieniu Naczelnika decyzji zgodnie z Regulaminem Organizacyjnym Urzędu Celnego w O. W § 2 decyzji określono, że zastępca Naczelnika i Kierownicy Oddziałów mogą przekazać nadane im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym. Obowiązki i uprawnienia nadane przez Naczelnika Urzędu lub za jego zgoda określa się w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy. Decyzja ta jest aktem generalnym o charakterze wewnętrznym, a nie aktem indywidualnym upoważniającym konkretnego funkcjonariusza celnego do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego. Decyzja z dnia [...] czerwca 2002 r. nie jest upoważnieniem wymaganym przez przepisy prawa do załatwienia sprawy w formie decyzji w imieniu organu. Sąd I instancji nie ustosunkował się natomiast i nie rozpatrzył kwestii, czy za indywidualne upoważnienie do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego można uznać stosowne postanowienia zawarte w Karcie zakresu i uprawnień funkcjonariusza, który wydał rozstrzygnięcie w I instancji. Jest to kwestia istotna dla ustalenia, czy decyzja ta nie jest dotknięta ewentualną wadą nieważności.
Brak jest tez rozważań sądu, czy powołana w upoważnieniu podstawa z art. 283 i 284 Kodeksu celnego mogła stanowić podstawę do upoważnienia funkcjonariuszy celnych do wydawania decyzji w imieniu organu.
Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 i 203 pkt 1, 205 § 2 i 209 ppsa, orzeczono jak w sentencji.