I OSK 1511/07

II SA/Łd 890/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Beata Czyżewska
Michał Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 20, art. 39, art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 208
art. 7 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 75 ust. 10, art. 86 ust. 1 pkt 8
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1964
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 25 sierpnia 2023 r. znak: KO.440.39.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adw. A.G., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 25 sierpnia 2023 r., znak: KO.440.39.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpatrzeniu odwołania Z. S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z 22 maja 2023 r., znak: PS.4102.785B.2023 wydaną na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 901), powoływanej dalej jako: "u.p.s.", Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r. poz. 1296) oraz art. 104, art. 108, art. 129 k.p.a. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłacenia składki KRUS.
Z akt sprawy wynika, że 19 kwietnia 2023 r. Z. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłacenia składki KRUS wraz z kosztami przelewu. Pracownicy socjalni 25 kwietnia 2023 r. udali się pod wskazany we wniosku adres zamieszkania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak w domu nikogo nie zastano. Wywiad został przeprowadzony 26 kwietnia 2023 r. podczas drugiej wizyty pracowników socjalnych w środowisku. W trakcie przeprowadzania wywiadu Z. S. przedstawił zaświadczenie lekarskie o aktualnym stanie zdrowia. W związku z tym, że nie udzielił informacji dotyczących jego dochodu MOPS pozyskał informację z KRUS i ustalił, że KRUS wypłacił Z. S. zasiłek chorobowy w wysokości 560,00 zł. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego skarżący przedstawił opłaconą już przez niego składkę KRUS. W ocenie organu wniosek Z. S. dotyczący opłacenia składki KRUS w kwocie 609,00 zł oraz 5,00 zł za wykonany przelew nie wiąże się z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej. Obowiązkowemu ubezpieczeniu w KRUS podlega rolnik zamieszkujący i prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym o powierzchni od 1 hektara przeliczeniowego. Z. S. dzierżawi gospodarstwo rolne o powierzchni 0,7742 ha, czyli opłacanie składki KRUS nie jest obowiązkowe.
Od powyższej decyzji (oraz od wydanych w tym samym dniu decyzji w sprawie zasiłku celowego na: pokrycie kosztów dojazdu samochodem na rehabilitację, zakup leków, pokrycie kosztów prywatnych wizyt u lekarzy specjalistów) Z. S. złożył odwołanie wskazując, że każdy rolnik opłaca ubezpieczenie, a że przez nieudolność Burmistrza S., który naraził go na celową utratę dochodu jako rolnika gdzie nie sprzątnął wszystkich upraw, plonów z których się utrzymuje. Następnie wskazał, że wszystkie Ośrodki Pomocy Społecznej dochód rolnika wyliczają tylko i wyłącznie z hektara przeliczeniowego i to samo potwierdza Główny Urząd Statystyczny, a tylko MOPS w S. dolicza do dochodu rolnika dopłaty z ARiMR, zasiłek chorobowy z KRUS-u co jest niegzodne z prawem. MOPS w S. celowo naraził skarżącego na utratę zdrowia z racji nieleczenia.
W piśmie przekazującym akta sprawy organ I instancji wyjaśnił, że Z. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą rozwiedzioną, mieszka u swojej byłej żony. Jest dłużnikiem alimentacyjnym i utrzymuje się z dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,265 ha fiz., w tym 0,7742 ha przeliczeniowego, które jak twierdzi nie przynosi dochodu. Otrzymuje zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w wysokości 719 zł Dzierżawi gospodarstwo rolne o powierzchni poniżej 1 ha przeliczeniowego w związku z tym opłacenie składki KRUS, w tym przypadku, jest dobrowolne. W momencie przyznawania zasiłku stałego był poinformowany przez pracowników socjalnych o możliwości objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym przy zasiłku stałym, lecz oświadczył, że dobrowolnie odprowadza składki KRUS. Ponadto, w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności odnośnie zatrudnienia jest wskazana praca lekka. Pracownicy wskazywali wielokrotnie, że skarżący ma prawo zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, która posiada dochód (zasiłek stały), lecz chce poprawić swoją sytuację materialną poprzez podjęcie pracy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium po przywołaniu treści art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1-3 u.p.s. wskazało, że instytucja pomocy społecznej działa na zasadzie pomocniczości. Nie powinna ona zastępować osoby i rodziny w podejmowaniu własnymi siłami działań mających na celu zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb życiowych, gdy nie jest to konieczne. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zasiłek celowy z przeznaczeniem na opłacenie składki KRUS.
Następnie organ wyjaśnił, że skarżący jest co do zasady osobą uprawnioną do przyznania wsparcia w ww. formie, gdyż spełnia tzw. kryterium dochodowe. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu, który jest własnością byłej żony, zajmując kuchnię i pokój. Utrzymuje się z gospodarstwa rolnego - powierzchnia dzierżawy 0,7742 ha przeliczeniowego, które jak twierdzi nie przynosi dochodu. Do 30 marca 2023 r. przebywał na zasiłku chorobowym. Oświadczył, że leczy się kardiologicznie, neurologicznie, nefrologicznie i ortopedycznie. Przedstawił zaświadczenie o stanie zdrowia z którego wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego został poinformowany o konieczności dostarczenia dokumentów, tj. faktury za zakup lekarstw oraz zaświadczenia od lekarza, że prywatne wizyty nie mogą odbyć się w ramach NFZ. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego Z. S. przedstawił dokument potwierdzający opłacenie już przez niego składki KRUS. Z wywiadu wynika, że nie dostarczył wymaganych dokumentów. Z zebranych przez MOPS informacji wynika, że KRUS wypłacił Panu Z. S. zasiłek chorobowy w wysokości 560 zł. Skarżący legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i z tego tytułu pobiera zasiłek stały.
Podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie składki KRUS było ustalenie, że potrzeba ta została już zrealizowana oraz okoliczność, że opłacenie składki KRUS w przypadku skarżącego nie jest obowiązkowe. Obowiązkowemu ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Z. S. dzierżawi gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 0,7742 ha, czyli opłacanie składki KRUS nie jest obowiązkowe.
Następnie organ wyjaśnił, że celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Art. 3 u.p.s. nie dopuszcza zaś możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały, lub też realizowania tylko takiej formy pomocy jakiej strona subiektywnie oczekuje.
W ocenie Kolegium udzielenie skarżącemu wnioskowanej pomocy nie stanowi zaspokojenia jego niezbędnej potrzeby bytowej, zatem niezasadne jest udzielenie pomocy z przeznaczeniem na ten cel. Mając na uwadze trudną sytuację skarżącego, organ zauważył, że oceniając sprawę organ rozważa całokształt okoliczności z nią związanych. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej jej ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.
Odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie składki KRUS nie narusza granic uznania administracyjnego ani obowiązującego prawa. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że składka została opłacona. Skarżący okazał dowód zapłaty. Skoro potrzeba została zrealizowana, to oznacza, że strona własnym staraniem mogła to uczynić. Nie wymagała zatem wsparcia z ograniczonych środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej. Każda zaspokojona potrzeba nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu u.p.s. Pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Ustalenie, że strona domaga się przyznania środków na cele inne niż zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, zwalnia tym samym organ od badania innych przesłanek od wystąpienia których uzależnione jest udzielenie tego świadczenia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji nie zgadzając się z jej treścią.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w sposób określony w przywołanych wyżej przepisach, co uzasadniałoby uwzględnienie skargi.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2023 r. poz. 901ze zm.) [dalej: u.p.s.].
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 powoływanej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3).
Z przytoczonych przepisów wynika, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są bowiem zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (por. m.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22).
W kontekście powyższej zasady ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Wyrazem tego jest w szczególności treść art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 11 ust. 1 tej ustawy wskazuje jako podstawę odmowy przyznania świadczenia przypadki stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych. W ustępie 2 tego przepisu wymienia się także szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że sytuacje niewłaściwego wykorzystywania przyznanych świadczeń z pomocy społecznej, czy też brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia (por. przykładowo wyrok NSA z 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 maja 2022 r., II SA/Rz 84/22).
O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji, decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania rozstrzygnięcia konkretnej treści, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za właściwy. Cechą specyficzną uznania jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s. 32 i n.). Oznacza to, że w przypadku decyzji wydawanych w ramach uznania kontrola sądu sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy postępowanie poprzedzające wydanie decyzji prowadzone było zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Uwzględniając powyższe rozważania w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał, że orzeczona przez organ I instancji i utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją odmowa przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłacenia składki KRUS oraz kosztów wykonania jej przelewu znajduje uzasadnione podstawy i tym samym mieści się w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w ww. przepisach postępowania.
Przechodząc do dalszych analiz zauważyć zatem należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący (ur. w 1967 r.) jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 719 zł oraz z gospodarstwa rolnego o pow. 2,265 ha fiz. w tym 0,7742 ha przeliczeniowego. W świetle powyższych okoliczności nie może budzić wątpliwości, że sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Z tego też względu skarżący został objęty wskazanym wsparciem organu pomocy społecznej, z którego to wsparcia - jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy - korzysta regularnie.
Stwierdzić zatem należy, iż niewątpliwie, przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Jednakże nie jest to jedyne kryterium przyznawania zasiłku celowego. Dlatego też, spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Zasiłek ten przyznawany jest bowiem w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy natomiast rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyroki NSA z 27 listopada 2018 r., I OSK 1291/18; z 11 grudnia 2018 r., I OSK 2926/18). Zasiłek celowy może być zatem przyznany na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, pokrycie kosztów drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, organizację pogrzebu, pokrycie wydatków na leczenie. Wymienione wyżej potrzeby należą do najbardziej podstawowych i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Podkreślić jednak należy, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Świadczenie to przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już jego nazwa (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WKP 2017, Lex/el). Zasiłek ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2868/19).
Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza, że w przypadku skarżącego nie jest obowiązkowe, opłacenie składki KRUS.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, a zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy: Ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny.
Jednocześnie Sąd pragnie zauważyć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 20 u.p.s., do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jak wynika natomiast z art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 z zm.), osoby pobierające zasiłek stały z pomocy społecznej a niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 75 ust. 10 ww. ustawy osoby, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 26 zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego ośrodek pomocy społecznej. Podmiot ten opłaca także składkę na ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających zasiłek stały, co wynika z art. 86 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy.
Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że z chwilą ostatecznego przyznania osobie pomocy w formie zasiłku stałego, beneficjent tego świadczenia staje się automatycznie podmiotem, na rzecz którego gmina (ośrodek pomocy społecznej) ma obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne, jeżeli nie podlega on obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku beneficjenta zasiłku stałego wynika wprost z ustawy, jego źródłem nie jest decyzja administracyjna. Beneficjent zasiłku stałego nie ma potrzeby ubiegania się o przyznanie składki na ubezpieczenie zdrowotne, ponieważ jej opłacanie jest obowiązkiem ośrodka pomocy społecznej.
Wobec powyższych okoliczności – braku ustawowego obowiązku uiszczania przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne KRUS oraz możliwości opłaty składki za ubezpieczenie zdrowotne przez organ ze względu na otrzymywanie zasiłku stałego Sąd nie ma wątpliwości, że składka opłacona przez skarżącego nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. Raz jeszcze zatem należy w tym miejscu wskazać, że przez to pojęcie należy natomiast rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym.
Sąd podziela stanowisko przyjmowane w orzecznictwie, że organy pomocowe muszą dokonywać ustalenia hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania postępowania dowodowego, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilość osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub pobawione nie ze swej winy możliwości zarobkowania. Dysponowanie środkami finansowymi w ramach pomocy społecznej musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale także musi podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc została udzielona osobom jej najbardziej potrzebującym oraz aby takie osoby nie zostały pozostawione bez jakiegokolwiek wsparcia (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 lutego 2021 r., III SA/Kr 870/20).
W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W takich sytuacjach nawet odmowa przyznania świadczenia, może być podyktowana wyłącznie brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie.
W cenie Sądu nie znajdują także na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów procedury administracyjnej, podniesione przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z 15 stycznia 2024 r., uzupełniającym skargę. Stwierdzić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji w pełni odpowiadają wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Skarżący brał udział w postępowaniu (a nawet je utrudniał), wobec czego nie sposób stwierdzić, że prowadząc postępowanie organy rozpoznające sprawę uchybiły przepisom art. 7 i art. 77 § 1, art. 78, czy art. 80 k.p.a., albowiem w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 41 u.p.s. to zrzut ten jest chybiony gdyż ma on zastosowanie tylko w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przez wnioskodawcę co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Reasumując, zdaniem Sądu fakt, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został odmiennie od woli skarżącego oceniony przez organy administracji nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego zawartych w k.p.a. W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie nie naruszyło przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd też, ustalony w sprawie stan faktyczny uznać należy za prawidłowy. Organy w sposób właściwy dokonały subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod odpowiednie normy prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku.
W pkt 2 wyroku Sąd orzekł w zakresie zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z rzędu. Mając jednakże na uwadze ostatnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulację rozporządzenia z 2016 r. (do którego odsyła ustawa) tylko w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru.
W konsekwencji w analizowanym przypadku zastosowanie wnioskowania z analogii (nota bene w taki sam sposób Trybunał Konstytucyjny postrzegał skutki swoich wyroków w sprawach o sygn. akt SK 66/19 oraz SK 78/21) oznacza przyznanie adwokatowi wyznaczonemu pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie kwoty 480 zł, bo na taką właśnie kwotę prawodawca wycenił pomoc prawną adwokata z wyboru według § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
ds