I OSK 1509/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną wnuczki domagającej się świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz niepełnosprawnej babci, gdy matka skarżącej (córka babci) nie miała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz niepełnosprawnej babci. Skarżąca, będąca wnuczką, domagała się świadczenia, argumentując, że jej matka (córka babci) nie sprawuje opieki. Sąd I instancji oraz NSA uznały jednak, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (rodzice, dzieci) nie żyją, są pozbawione praw rodzicielskich, małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ matka skarżącej nie posiadała takiego orzeczenia, skargę kasacyjną oddalono.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej M. K. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił jej skargę na decyzję SKO odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz niepełnosprawnej babci. Skarżąca, będąca wnuczką osoby wymagającej opieki, argumentowała, że jej matka (córka babci) porzuciła rodzinę i nie sprawuje opieki, a ona sama faktycznie się nią zajmuje. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA (sygn. akt I OPS 2/22), stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym (np. wnukom) tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do opieki (rodzice, dzieci osoby wymagającej opieki) nie żyją, są pozbawione praw rodzicielskich, małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie matka skarżącej, będąca córką babci, nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowiło negatywną przesłankę wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Sąd podkreślił, że rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia nie jest przesłanką ustawową do przyznania świadczenia dalszym krewnym, jeśli nie zaistnieją przesłanki wskazane w ustawie. W związku z tym skarga kasacyjna została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (rodzice, dzieci) nie żyją, są pozbawione praw rodzicielskich, małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uzasadnienie
NSA oparł się na uchwale siedmiu sędziów NSA (I OPS 2/22), która jednoznacznie określiła warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym. Kluczowe jest posiadanie przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u matki skarżącej wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 1-4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
u.ś.r. art. 17 § 1a pkt 1-3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje rozpoznawanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
p.p.s.a. art. 183 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa granice rozpoznania skargi kasacyjnej przez NSA.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez NSA.
p.p.s.a. art. 258 - 261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Postępowanie w przedmiocie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu.
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię. Naruszenie art. 132 k.r.o. poprzez błędną wykładnię. Naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez uchylanie się od wyjaśnienia stanu faktycznego i kierowanie się 'sztampową' metodą rozumowania. Naruszenie art. 5 k.c. i art. 32 Konstytucji RP.
Godne uwagi sformułowania
rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym brak możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego nie stanowi o naruszeniu przepisu postępowania
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący
Jolanta Rudnicka
sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym, w szczególności w kontekście uchwały NSA I OPS 2/22."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na konkretnej uchwale NSA, która stanowi wytyczną dla sądów administracyjnych. Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia skomplikowane zasady jego przyznawania dalszym członkom rodziny, co jest istotne dla wielu osób.
“Kiedy wnuczek może dostać świadczenie pielęgnacyjne na babcię? Kluczowa rola orzeczenia o niepełnosprawności matki.”
Sektor
opieka społeczna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1509/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-05-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-06-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Siegień /przewodniczący/ Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/ Marek Stojanowski Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Łd 678/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-01-10 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 pkt 1-4, art. 17 ust. 1a pkt 1-3 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2022 poz 329 art. 174 pkt 1, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 258 -261 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 678/22 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 14 lipca 2022 r., nr KO.441.204.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 678/22, oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 14 lipca 2022 r., nr KO.441.204.2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. K. (dalej - "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie"), zastępowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej – u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że skarżąca nie spełnia przesłanek z tego przepisu oraz - art. 132 k.r.o. poprzez jego błędną wykładnię, tj. poprzez ustalenie, że matka skarżącej – M. K. powinna świadczyć opiekę lub realizować obowiązek alimentacyjny, w sytuacji kiedy skarżąca została porzucona przez matkę i jej rodziną zastępczą była babcia, rodzina nie utrzymuje kontaktu z matką skarżącej i babcia nie chce, aby córka się nią opiekowała, czyli sprawowanie tej opieki byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami oraz w sytuacji kiedy matka skarżącej nie jest w stanie podołać temu obowiązkowi alimentacyjnemu ze swojej pensji, gdyż opieka nad taką osobą wiąże się z wieloma wyrzeczeniami osobistymi i finansowymi, a tym również z obowiązkiem wspólnego zamieszkania, co w tej sytuacji jest po prostu niemożliwe. 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez naruszenie art. 7 k.p.a. w wyniku uchylenia się od podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, oraz w związku z kierowaniem się "sztampową" metodą rozumowania oderwaną od szczególnych okoliczności sprawy, przy rozstrzyganiu wątpliwości na niekorzyść strony m. in. poprzez pominięcie przez Sąd wydający orzeczenie (jak wynika z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS), że babcia skarżącej jest trwale niezdolna do pracy, a tym samym pomoc nie polega na zwykłych czynnościach tylko na wszystkich czynnościach przy babci, które to ustalenia doprowadziły do naruszenia art. 5 k.c. oraz art. 32 Konstytucji RP, który stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o zmianę wyroku i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasądzenie kosztów adwokackich od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu za wszystkie czynności wykonane według norm prawem przepisanych. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy w świetle przepisów u.ś.r. skarżącej, będącej wnuczką osoby wymagającej opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią A. K. w sytuacji, gdy babcia skarżącej w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i w dacie orzekania przez organ odwoławczy, posiada córkę M. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W zaskarżonej decyzji SKO uznało, że organ I instancji prawidłowo orzekł, iż skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na babcię, ponieważ mama skarżącej – M. K. jest zobowiązana w pierwszej kolejności do opieki nad niepełnosprawną mamą. Ustawodawca bowiem w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wyraźnie wskazał, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo, w ocenie SKO, nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną babcią zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżąca zmuszona była do rezygnacji z aktywności zawodowej. Opieka nad babcią nie wykracza poza zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, robienie zakupów) – są to typowe czynności dnia codziennego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie przekraczają zakresu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Czynności te nie wymagają całodobowej opieki, bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącej. Część z tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza. Trudno do czynności opiekuńczych zaliczyć załatwianie spraw urzędowych. W ocenie SKO, zakres opieki sprawowanej nad babcią skarżącej nie wymaga konieczności rezygnacji przez nią z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną babcią zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby skarżąca przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, także przy udziale brata skarżącej, aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd I instancji, aprobując stanowisko organu odwoławczego, wskazał, że w sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Skarżąca, pomimo bycia krewną A. K. w linii prostej, nie jest spokrewniona z nią w stopniu pierwszym, a więc jest objęta dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Stad też, prawidłowe jest stanowisko organu, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji wskazał również, że wprawdzie skarżąca wskazuje, iż to ona faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, bowiem mąż A. K. – J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a córka (mama skarżącej) M. K. nie interesuje się babcią od wielu lat, nie mieszka z babcią, nie pomaga w żaden sposób babci. Jednak rzeczywiste niewypełnianie obowiązku opieki przez krewnych pierwszego stopnia nie jest przesłanką ustawową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym osoby wymagającej opieki. Jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód, uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej. Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca nie wykazała, aby M. K. legitymowała się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero taka okoliczność, w świetle przesłanek ustawowych oraz stanowiska przedstawionego w uchwale NSA o sygn. akt I OPS 2/22, stanowiłaby obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad babcią skarżącej przez jej najbliższych krewnych. Sąd I instancji stwierdził, że iż w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do przyznania skarżącej, jako dalszej krewnej A. K., wymagającej opieki, wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sprawie nie wykazano, że zobowiązane w pierwszej kolejności dzieci babki skarżącej legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska odnoszące się do kwestii tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Powyższa rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych stała się asumptem do wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono, że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Innymi słowy w rozstrzygnięciu tej uchwały stwierdzono m.in., że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z pominięciem kolejności alimentacyjnej, jest legitymowanie się przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności do świadczeń alimentacyjnych wobec osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu powołanej uchwały powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Zdaniem NSA, z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. W uzasadnieniu uchwały wskazano także, że rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów NSA wymaga kwestia, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślono, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W ocenie powiększonego składu sędziów NSA wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W ocenie powiększonego składu sędziów NSA limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. W ocenie powiększonego składu sędziów NSA taka regulacja nie jest też sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Wskazać należy, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2004 r., sygn. akt I OSK 2428/22). W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł jakichkolwiek powodów do zakwestionowania powołanej uchwały siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że nieuzasadniony okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, albowiem w świetle powołanej uchwały powiększonego składu NSA, w okolicznościach tej sprawy brak jest możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąc wnuczką osoby wymagającej opieki – A. K., niewątpliwie należy do osób, o których mowa w art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zaś matka skarżącej, a córka osoby wymagającej opieki – M. K. nie posiadała na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i orzekania przez organ odwoławczy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, tj. wnuczce osoby wymagającej opieki, konieczne byłoby spełnienie przez nią wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie oraz legitymowanie się przez córkę A. K. – M. K. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak M. K. w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego też występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i w konsekwencji nie jest możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią. W okolicznościach sprawy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Ustalony stan faktyczny sprawy jest niesporny, nie jest kwestionowany przez skarżącą. Natomiast odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego nie stanowi o naruszeniu przepisu postępowania, w szczególności o naruszeniu wskazanego w zarzucie skargi kasacyjnej art. 7 k.p.a. Z wyżej wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oraz art. 182 § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI