I OSK 1507/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który z kolei oddalił skargę PKP na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Sprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości przez Gminę Miejską W. z dniem 27 maja 1990 r. PKP kwestionowało tę decyzję, argumentując, że posiadało prawo zarządu nieruchomością, co powinno wyłączyć ją spod komunalizacji. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania (m.in. art. 151 ppsa w zw. z art. 16 § 1 kpa, art. 110 § 1 kpa, art. 6, 7, 75 § 1, 76 § 1, 77 § 1, 80 kpa) oraz prawa materialnego (m.in. art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, art. 87 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). NSA uznał, że zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły być uwzględnione, a zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami nie spełniał wymogów skargi kasacyjnej. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stanowisko NSA, wyrażone w uchwałach I OPS 2/16 i I OPS 5/17, zgodnie z którym brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością przez PKP na dzień 27 maja 1990 r. (zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r.) skutkował tym, że nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji. Decyzja o opłacie za zarząd ani decyzja uwłaszczeniowa nie były wystarczającymi dowodami na istnienie prawa zarządu w kontekście postępowania komunalizacyjnego. Sąd podkreślił odrębność postępowań komunalizacyjnych i uwłaszczeniowych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, jakie dokumenty są wystarczające do udowodnienia prawa zarządu nieruchomością państwową w postępowaniu komunalizacyjnym, a także potwierdzenie odrębności postępowań komunalizacyjnych i uwłaszczeniowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu transformacji ustrojowej i może mieć ograniczone zastosowanie do współczesnych spraw dotyczących mienia państwowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe (PKP) na dzień 27 maja 1990 r. oznacza, że nieruchomość ta należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak udokumentowanego prawa zarządu w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.
Uzasadnienie
NSA, opierając się na swoich uchwałach (I OPS 2/16, I OPS 5/17), stwierdził, że prawo zarządu nieruchomością państwową przez przedsiębiorstwo PKP musiało być udokumentowane zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. (decyzją terenowego organu administracji lub umową). Decyzja o opłacie za zarząd lub decyzja uwłaszczeniowa nie stanowiły wystarczającego dowodu na istnienie prawa zarządu w kontekście postępowania komunalizacyjnego.
Czy postępowanie komunalizacyjne i postępowanie uwłaszczeniowe są od siebie niezależne i czy decyzja uwłaszczeniowa może stanowić przeszkodę do wydania decyzji komunalizacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postępowania komunalizacyjne i uwłaszczeniowe są od siebie niezależne, a ich przesłanki i daty oceny są różne.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że komunalizacja (na dzień 27 maja 1990 r.) i uwłaszczenie (na dzień 5 grudnia 1990 r.) to odrębne postępowania o różnych celach i przesłankach. Decyzja uwłaszczeniowa, potwierdzająca nabycie prawa użytkowania wieczystego, nie mogła stanowić przeszkody do wydania decyzji komunalizacyjnej stwierdzającej nabycie własności przez gminę.
Czy ciężar dowodu spełnienia przesłanek wyłączających komunalizację nieruchomości spoczywa na podmiocie zainteresowanym wydaniem decyzji komunalizacyjnej (gminie), czy na przedsiębiorstwie państwowym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar udowodnienia przysługiwania prawa zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. spoczywał na przedsiębiorstwie PKP.
Uzasadnienie
NSA odrzucił argumentację skargi kasacyjnej, że to gmina powinna wykazać brak prawa zarządu PKP. Sąd stwierdził, że to PKP miało obowiązek udowodnić istnienie tytułu prawnego do nieruchomości, który wyłączałby komunalizację.
Przepisy (5)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin z dniem wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.), chyba że dalsze przepisy stanowią inaczej. Brak udokumentowanego prawa zarządu przez przedsiębiorstwo państwowe na tę datę skutkuje komunalizacją.
u.g.g.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko dokumenty wydane na podstawie tego przepisu mogą stanowić dowód na istnienie prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym.
Pomocnicze
rozporządzenie wykonawcze § § 4 ust. 1 pkt 6
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu
Decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością jest jednym z dokumentów potwierdzających posiadanie gruntu w zarządzie, ale ma zastosowanie wyłącznie w postępowaniu uwłaszczeniowym (na dzień 5 grudnia 1990 r.) i nie jest wystarczająca dla wykazania prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym.
u.g.g.n. art. 200 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Podstawa prawna do potwierdzenia ustanowienia z mocy prawa użytkowania wieczystego na gruntach Skarbu Państwa lub gminy w dniu 5 grudnia 1990 r. (postępowanie uwłaszczeniowe).
u.g.g.n. art. 206
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Ustawowe upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia szczegółowych zasad i trybu stwierdzania m.in. dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości w postępowaniu uwłaszczeniowym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością przez PKP na dzień 27 maja 1990 r. zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r. skutkuje komunalizacją. • Postępowania komunalizacyjne i uwłaszczeniowe są odrębne i niezależne. • Ciężar dowodu istnienia prawa zarządu wyłączającego komunalizację spoczywa na PKP.
Odrzucone argumenty
Decyzja o opłacie za zarząd nieruchomością stanowi dowód prawa zarządu w postępowaniu komunalizacyjnym. • Ostateczna decyzja uwłaszczeniowa z 2004 r. wyłącza możliwość wydania decyzji komunalizacyjnej. • Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową (np. błędna ocena materiału dowodowego, naruszenie zasady związania organu własną decyzją). • Naruszenie prawa materialnego, w tym błędna wykładnia art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej i art. 87 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami.
Godne uwagi sformułowania
Postępowania komunalizacyjne i uwłaszczeniowe stanowią niezależne względem siebie postępowania administracyjne prowadzone na podstawie odrębnych przepisów prawa. • Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący
Marian Wolanin
sprawozdawca
Jakub Zieliński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, jakie dokumenty są wystarczające do udowodnienia prawa zarządu nieruchomością państwową w postępowaniu komunalizacyjnym, a także potwierdzenie odrębności postępowań komunalizacyjnych i uwłaszczeniowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu transformacji ustrojowej i może mieć ograniczone zastosowanie do współczesnych spraw dotyczących mienia państwowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego nabycia mienia państwowego przez gminy w okresie transformacji, co jest istotne dla zrozumienia obecnego stanu prawnego nieruchomości i relacji między Skarbem Państwa, gminami a przedsiębiorstwami państwowymi.
“PKP straciło prawo do nieruchomości? NSA wyjaśnia, jakie dowody są kluczowe w sprawach komunalizacji mienia państwowego.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.