I OSK 1503/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele wojskowe, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele wojskowe. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie, a nieruchomość nadal jest wykorzystywana przez wojsko. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów o zwrocie nieruchomości, wskazując m.in. na utratę mocy decyzji o lokalizacji inwestycji oraz sprzedaż części gruntów innym podmiotom. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że kluczowe jest faktyczne rozpoczęcie i realizacja celu wywłaszczenia w terminie 7 lat od decyzji, co miało miejsce w tej sprawie.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na cele wojskowe. Nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej z 1965 r. w celu "przyszłościowego wykupu terenu M.Z.D.Z." i przeznaczona pod urządzenie obiektu wojskowego – placu ćwiczeń. Organy administracji oraz WSA uznały, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponieważ prace związane z realizacją celu zakończono w 1970 r., a teren nadal jest wykorzystywany przez Wojsko Polskie jako poligon. Skarżący podnosili, że nieruchomość stała się zbędna, powołując się na utratę mocy decyzji o lokalizacji inwestycji oraz fakt przeniesienia własności części gruntów na rzecz spółki cywilnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co regulują przepisy art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 1, nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu. W tej sprawie prace rozpoczęto i zakończono w terminie, co wyklucza zbędność nieruchomości. Sąd odrzucił również argumentację dotyczącą utraty mocy decyzji o lokalizacji inwestycji, wskazując, że drugi człon przepisu (brak realizacji celu) nie został spełniony. NSA uznał, że nawet jeśli WSA błędnie zacytował przepis w brzmieniu obowiązującym po zmianie, to jego konstatacja o zrealizowaniu celu wywłaszczenia była prawidłowa i oparta na faktycznym kryterium z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Sąd odrzucił także argument o zbędności wynikającej z aktualnego stanu rzeczy, wskazując, że orzecznictwo nie przewiduje takiego kryterium po zrealizowaniu celu wywłaszczenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nieruchomość nie może zostać uznana za zbędną, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie 7 lat od decyzji o wywłaszczeniu, zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że kluczowe jest faktyczne rozpoczęcie i realizacja celu wywłaszczenia w terminie 7 lat. Nawet jeśli decyzja o lokalizacji inwestycji utraciła moc, nieruchomość nie jest zbędna, jeśli cel został zrealizowany. Sprzedaż części nieruchomości innym podmiotom nie przesądza o zbędności całości, jeśli pierwotny cel został osiągnięty.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
Pomocnicze
u.g.n.
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Tekst jednolity z Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 176
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 188
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 189
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 137 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Brzmienie obowiązujące od 22 września 2004 r. (błędnie przywołane przez WSA w uzasadnieniu)
Argumenty
Skuteczne argumenty
Cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie 7 lat od decyzji o wywłaszczeniu, co wyklucza zbędność nieruchomości na podstawie art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość stała się zbędna, ponieważ utraciła moc decyzja o lokalizacji inwestycji (art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n.). Nieruchomość stała się zbędna, ponieważ część wywłaszczonych gruntów została sprzedana Spółce "[...]". Nieruchomość stała się zbędna z powodu aktualnego stanu rzeczy i braku jej wykorzystania na pierwotny cel.
Godne uwagi sformułowania
materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu cel wywłaszczenia został zrealizowany, na przedmiotowym terenie znajdują się nadal obiekty i urządzenia służące do ćwiczeń oraz szkolenia wojska i teren ten jest poligonem Garnizonu K.
Skład orzekający
Jan Paweł Tarno
przewodniczący
Jerzy Solarski
sprawozdawca
Małgorzata Borowiec
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonych na cele wojskowe, zwłaszcza kryterium realizacji celu w terminie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia na cele wojskowe i interpretacji art. 137 u.g.n. w kontekście jego realizacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego prawa własności i jego ograniczeń w interesie publicznym, a także precyzyjnej interpretacji przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.
“Czy państwo może zatrzymać Twoją ziemię na zawsze? NSA wyjaśnia zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.”
Sektor
obronność
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1503/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-09-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno /przewodniczący/
Jerzy Solarski /sprawozdawca/
Małgorzata Borowiec
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 751/04 - Wyrok WSA w Krakowie z 2007-03-16
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
art. 136 i art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W., M. J. i innych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 751/04 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 marca 2007 r. sygn. II SA/Kr 751/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej WSA lub Sądem I instancji, po rozpoznaniu skargi K. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddalił.
W uzasadnieniu WSA przedstawił następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. Wojewoda Małopolski na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm./, zwanej dalej: u.g.n., a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania K. W., A. W., G. S., L. S., A. M., M. J., J. S. i K. S. od decyzji Starosty K. z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] orzekającej w pkt 1. o odmowie zwrotu części działki Nr [...] położonej w M. gm. W. w granicach wywłaszczonej pgr l.kat. [...] o pow. [...] ha położonej w byłej gminie katastralnej M. na rzecz K. W. i A. W. oraz w pkt 2. - o odmowie zwrotu części działki Nr [...] tamże położonej w granicach wywłaszczonej pgr l.kat. [...],[...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha na rzecz K. W., A. W., K. S., J. S., M. J., G. S., L. S. i A. M.– utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewoda stwierdził, że po przeprowadzeniu postępowania na wniosek wymienionych osób Starosta K. decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. orzekł o odmowie zwrotu podanych w osnowie działek i ustalił, że nieruchomości te zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędne na cel określony jako "przyszłościowy wykup terenu M.Z.D.Z.", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. Nr [...] wydaną przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium WRN w K. Decyzja ta ustalała lokalizację szczegółową terenów wojskowych położonych na "[...]", którego teren przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego i placu ćwiczeń. Teren ten został zakwalifikowany jako perspektywiczny dla potrzeb obrony narodowej oraz jako niezbędny dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa Państwa. Przedmiotowy teren stanowi zwarty kompleks zadrzewiony i zakrzewiony, przez który przechodzą drogi gruntowe wysypane kamieniem, występują naturalne cieki wodne i jest trudno dostępny. Od południowo-wschodniej strony graniczy ze stacją "trafo" wyodrębnioną ogrodzeniem z drutu kolczastego oraz nieczynnymi magazynami podziemnymi tak samo ogrodzonymi. Po stronie północnej parcel znajduje się teren otwarty porośnięty trawą stanowiący miejsce ćwiczeń wojskowych /makiety wozów pancernych, torów przeszkód itp./. W sąsiedztwie znajduje się obiekt szkoleniowy dla spadochroniarzy z urządzeniami o konstrukcji metalowej trwale związanej z gruntem; w dniu oględzin urządzenia nie były użytkowane. Ponieważ teren objęty wnioskiem został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia i nadal jest wykorzystywany przez Wojsko Polskie, brak było podstaw do zwrotu objętych postępowaniem parcel.
Na skutek odwołania wszystkich wnioskodawców, w którym wskazano na utratę przydatności na cele wojskowe ich gruntów, czego dowodem było przeniesienie własności części gruntów na rzecz Spółki "[...]" S.A., Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i wskazał, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i prawidłowa ocena dowodów pozwalają stwierdzić, iż cel wskazany w decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. został zrealizowany, a obecnie przedmiotowa działka znajduje się na terenach oznaczonych symbolem planu IS – tereny specjalny MON. Na nieruchomościach objętych żądaniem zwrotu nie tylko, że rozpoczęto prace związane z realizacją celu w terminie 7 lat od dnia wywłaszczenia, ale cel ten zrealizowano. Teren był i jest nadal wykorzystywany na ten sam cel wojskowy i nie można tym samym uznać, że nieruchomości są zbędne w rozumieniu art. 137 u.g.n.
W skardze adresaci decyzji domagali się uchylenia zaskarżonego i poprzedzającego go rozstrzygnięcia zarzucając naruszenie art. 136 i art. 137 i następne u.g.n. Podnieśli, że organy nie uwzględniły faktu przeniesienia własności znacznego obszaru wydzielonego z wywłaszczonego kompleksu na rzecz [...] Giełdy [...] "[...]" S.A. w K. co świadczy o tym, że tereny poligonu stały się zbędne na cel wywłaszczenia.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie; Rejonowy Zarząd Infrastruktury w K. do protokołu rozprawy złożył taki sam wniosek.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i stwierdził, że skarżący są spadkobiercami poprzednich właścicieli nieruchomości, stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa w Zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej; nieruchomości wg planu zagospodarowania przestrzennego Gminy W. położone są w terenach oznaczonych symbolem IS – tereny specjalne MON. Cytując przepis art. 136 ust. 3 i art.137 ust.1 u.g.n. - według Sądu - w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, WSA wskazał, że materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem punktem wyjścia dla oceny zbędności jest ustalenie celu wywłaszczenia i trzeba stwierdzić, że w sprawie cel nabycia nieruchomości określony został w decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. Według decyzji tej ustalona została lokalizacja terenów wojskowych na terenie "[...]" w granicach określonych na mapie katastralnej stanowiącej do niej załącznik graficzny. Według załącznika parcele objęto lokalizacją terenów wojskowych i przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego – placu ćwiczeń. Z pisma adresowanego do Prezydium WRN z dnia [...]marca 1972r. wynika, że realizacja obiektów kubaturowych objętych decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] została zakończona w 1970r., a pozostałe tereny przeznaczone na plac ćwiczeń są użytkowane wg dotychczasowego stanu istniejącego. Potwierdzają to protokoły oględzin z dnia [...] i [...] maja 2001 r. zawierające opis urządzeń i istniejących obiektów wojskowych. Wobec tego cel wywłaszczenia został zrealizowany, skoro nadal na przedmiotowym terenie znajdują się obiekty i urządzenia służące do ćwiczeń oraz szkolenia wojska i teren ten jest poligonem Garnizonu K.. Brak jest więc podstaw do twierdzeń, że zachodzi zbędność przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. Wobec tego zarzut skarżących wskazujący na zmniejszenie się powierzchni poligonu przez przeniesienie prawa własności gruntów na rzecz Spółki "[...]" nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
W skardze kasacyjnej wnioskodawcy reprezentowani przez radcę prawnego zaskarżyli w całości powyższy wyrok zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 i art. 137 u.g.n. przez błędną ich wykładnię poprzez przyjęcie, iż brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej podczas, gdy zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie 1 ustawy "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", a w myśl art. 137 ust. 1 pkt 2 in principio "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji", a więc w związku ze stosownym wnioskiem uprawnionych osób o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji, przedmiotowa nieruchomość powinna być zwrócona przez Skarb Państwa.
W ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazano też na błąd w subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawną, przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 136 i 137 u.g.n. /Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm./ i przyjęcie, iż brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, zamiast art. 136 i 137 u.g.n. /Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm./ stanowiący w szczególności, że "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", a w myśl art. 137 ust. 1 pkt 2 in principio "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji", tj. niewłaściwe zastosowanie przepisów powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Sąd, zamiast właściwego zastosowania tych przepisów w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku i wydawania decyzji przez organy I i II instancji.
Na tej podstawie sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w celu orzeczenia o zwrocie wywłaszczonych parcel gruntowych, lub o uwzględnienie skargi oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi kasacyjnej na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku i orzeczenie wyrokiem, że zwraca się część działki Nr [...] położonej w M. gmina W. w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l.kat. [...] o pow. [...] ha na rzecz K. W. i A. W. oraz zwraca się część działki Nr [...] tamże położonej w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych l.kat. [...],[...],[...] i [...]o łącznej pow[...] ha na rzecz K. W., A. W., K. S., J. S., M. J., G. S., L. S. i A. M., przy zasądzeniu kosztów na rzecz skarżących.
Uzasadniając tak sformułowaną podstawę kasacyjną wskazano na art. 136 i 137 u.g.n. i podano, że zarówno organy obu instancji, jak i WSA powinny ustalić właściwą wykładnię i właściwe brzmienie tych przepisów. Zrobiły to jednak błędnie naruszając art. 136 i 136 u.g.n. /Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm./ przez dokonanie błędnej ich wykładni poprzez błędne przyjęcie, iż brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej podczas gdy zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie 1 ustawy "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", a w myśl art. 137 ust. 1 pkt 2 in principio "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji" – a więc w związku ze stosownym wnioskiem uprawnionych osób o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, bo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji, przedmiotowa nieruchomość powinna być zwrócona przez Skarb Państwa. W zakresie zarzutu błędów subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawną wskazano, że Sąd niewłaściwie zastosował przepisy ustawy o gospodarce gruntami, zamiast zastosowania przepisów art. 136 i 137 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym na dni złożenia wniosku i wydania decyzji przez organy I i II instancji /wniosek złożony w maju a decyzje wydano w styczniu i kwietniu 2004 r., zaś treść przepisów zmieniła się we wrześniu 2004 r./. Prawidłowe ustalenie wykładni i brzmienia analizowanych przepisów prowadzi do wniosków uzasadniających zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W sprawie utraciła moc decyzja o lokalizacji inwestycji co powoduje konieczność uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wskazano też, że wywłaszczony areał stracił przydatność dla celów wojskowych, odkąd część gruntów zadysponowała Agencja Mienia Wojskowego przenosząc ich własność na rzecz Spółki "[...]" S.A. Wszystko to uzasadnia zarzuty, że zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje są oczywiście nietrafne i wadliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw.
Jeśli chodzi o skargę kasacyjną, to sporządzona została przez uprawniony podmiot i spełnia wymagania formalne z art. 176 P.p.s.a., za wyjątkiem końcowych wniosków, które wykraczają poza dyspozycję tego przepisu. Otóż zgodnie ze wskazanym unormowaniem, wniosek skargi kasacyjnej może dotyczyć "uchylenia lub zmiany orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia lub zmiany", przy czym żądanie zmiany orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego należy odczytać jako wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi (art.188 P.p.s.a.). Natomiast przepisy normujące uprawnienia orzecznicze Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uprawniają do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia (zob. art. 184 – art.189 P.p.s.a.). Wobec tego wniosek zawarty w skardze kasacyjnej, aby Sąd I instancji ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny orzekł wyrokiem o zwrocie nieruchomości na rzecz poszczególnych wnioskodawców, nawet przy usprawiedliwionych podstawach kasacyjnych, nie mógłby zostać uwzględniony.
Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie wskazanej w przepisie art.174 pkt 1 P.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 136 i art. 137 u.g.n. przez błędną ich wykładnię i przyjęcie, iż brak było przesłanek do zwrotu nieruchomości wywłaszczonej chociaż spełniona została przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 2 in principio, ("nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji"), a także na błędzie w subsumpcji stanu faktycznego pod normę prawną, przez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 136 i 137 u.g.n. /Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm./, zamiast art. 136 i 137 u.g.n. /Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm./.
Oparcie skargi kasacyjnej wyłącznie na zarzucie naruszenia prawa materialnego oznacza, że poza zaskarżeniem znalazły się ustalenia faktyczne zaakceptowane przez Sąd I instancji, a poczynione przez organy administracyjne w toku postępowania. Zatem przypomnieć należy stan faktyczny, wedle którego nieruchomości objęte wnioskiem o zwrot zostały nabyte na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na cel określony jako "przyszłościowy wykup terenu M.Z.D.Z.", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...]kwietnia 1965 r. Nr [...] ustalającą lokalizację szczegółową terenów wojskowych położonych na "[...]", w granicach określonych na mapie katastralnej stanowiącej do niej załącznik graficzny. Nieruchomości te przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego – placu ćwiczeń; w taki też sposób są aktualnie użytkowane, co potwierdzają protokoły oględzin z dnia [...] i [...] maja 2001 r. zawierające opis urządzeń i istniejących obiektów wojskowych. Z dokumentacji pochodzącej z lat 1971-1972, w tym pisma adresowanego do Prezydium WRN z dnia [...] marca 1972 r. wynika, że realizacja obiektów kubaturowych objętych decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] została zakończona w 1970 r. Ustalenie te legły u podstaw konkluzji, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, na przedmiotowym terenie znajdują się nadal obiekty i urządzenia służące do ćwiczeń oraz szkolenia wojska, a teren ten jest poligonem Garnizonu K. Wywłaszczone parcele oznaczone l.kat. [...],[...],[...],[...]i [...], wchodzą obecnie w skład działki nr [...] będącej własnością Skarbu Państwa, w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej.
W takim stanie faktycznym zarzut naruszenia prawa materialnego, a to przepisu art. 136 ust. 3 zd.1 w zw. z art.137 ust.1 pkt 2 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez organ odwoławczy, tj. 27 kwietnia 2004r., jest nieusprawiedliwiony. Stosownie do przepisu art. 136 ust.3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl natomiast art.137 ust.1, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
W art. 137 ust. 1 przyjęto normatywną definicję pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Oparte ono zostało na dwóch kryteriach: faktycznym oraz prawno-faktycznym. Pierwsze opiera się na fakcie bezskutecznego upływu czasu, w jakim powinny być podjęte prace zmierzające do realizacji celu, ustalając ten czas na 7 lat. Drugie kryterium odnosi się do utraty mocy obowiązującej decyzji o lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z równoczesnym brakiem działań faktycznych polegającym na niezrealizowaniu celu wywłaszczenia. Oba te kryteria opierają się na założeniu wygaśnięcia celu wywłaszczenia: pierwsze z powodu zaniechania zadania inwestycyjnego, a drugie ze względu na ustanie prawnej podstawy rozpoczęcia realizacji inwestycji (zob. J.Szachułowicz, M.Krassowska, A.Łukaszewsa - Gospodarka nieruchomościami, Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2003, str.372).
W konkretnym przypadku stan niezbędności wywłaszczonych nieruchomości nie wystąpił, a przesądziło o tym kryterium faktyczne, wskazane w punkcie 1.: przed upływem 7 lat od wywłaszczenia nie tylko, że rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia ale prace te zakończono. Stąd też trafnie Sąd i instancji przyjął, że brak jest materialnoprawnej przesłanki uzasadniającej zwrot wywłaszczonych parcel. W świetle powyższego wskazanie w skardze kasacyjnej na kryterium prawno – faktyczne zawarte w punkcie 2. art. 137 ust.1 u.g.n., i to w sposób wybiórczy, z pominięciem drugiego członu tego przepisu ("a cel ten nie został zrealizowany"), nie mogło odnieść zamierzonego skutku.
Zgodzić natomiast należy się ze skargą kasacyjną, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str.7) cytując art. 137 ust.1 pkt 2 u.g.n. przytoczył treść tego przepisu w brzmieniu obowiązującym od 22 września 2004r., chociaż organy orzekały przed tą datą w innym stanie prawnym. Niemniej jednak na str.8 uzasadnienia WSA zawarł konstatację, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i nie zachodzi stan zbędności przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust.1 u.g.n. Stwierdzenie to w powiązaniu ze stanem faktycznym ustalonym przez organy, a zaakceptowanym przez WSA pozwala przyjąć, że o braku niezbędności zadecydowało kryterium faktyczne (art. 137 ust.1 punkt 1 u.g.n.) skoro nie tylko, że rozpoczęto prace w terminie 7 lat ale je w tym terminie zakończono. Zatem przytoczenie jeszcze nieobowiązującej w dacie orzekania przez organy treści przepisu art. 137 ust.1 pkt 2 u.g.n. nie miało żadnego wpływu na treść wyroku, gdyż przepis ten nie miał w sprawie zastosowania. Wobec tego i ta część zarzutu jest nieusprawiedliwiona.
W ramach uzupełnienia zarzutu naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego podniesiono również, że o zbędności nieruchomości wywłaszczonej winien zadecydować jej aktualny stan przejawiający się tym, iż obecnie nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia. Wskazano, że dowodem tak rozumianej zbędności jest sprzedaż części uprzednio wywłaszczonych nieruchomości Spółce "[...]" S.A.
Odnosząc się do tej treści zarzutu ponownie należy wskazać na normatywną definicję pojęcia "zbędności nieruchomości na cel określony w wywłaszczeniu", zawartą w art. 137 ust.1 u.g.n. Otóż przepis ten nie zawiera kryterium "niekorzystania" (zaprzestania z korzystania) z nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, po zrealizowaniu tego celu, przy czym podobne stanowisko było już wyrażane w orzecznictwie (np. wyrok z dnia 12 stycznia 2001 r., I SA 1792/99, niepubl., czy też z dnia 13 lutego 2001 r., IV SA 2641/99, niepubl.). Stąd też w realiach sprawy, gdzie cel wywłaszczenie przed upływem 7 lat od wywłaszczenia został zrealizowany, nie można mówić o zbędności wywłaszczonych nieruchomości, a w konsekwencji domagać się ich zwrotu.
Reasumując stwierdzić należy, że zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie art. 184 P.p.s.a.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI