I OSK 1502/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-09
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenia rodzinnezasiłek pielęgnacyjnyniepełnosprawnośćstopień niepełnosprawnościdata przyznania świadczeniaustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, potwierdzając, że prawo do świadczenia ustala się od daty spełnienia przesłanek materialnoprawnych, a nie od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności.

Skarga kasacyjna dotyczyła daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Strona domagała się przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności (9 lipca 2019 r.), podczas gdy organy i WSA przyznały je od daty ustalenia umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (23 września 2021 r.). NSA uznał, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest uzależnione od posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a art. 24 ust. 2a tej ustawy pozwala na przyznanie świadczenia od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności tylko wtedy, gdy przesłanki materialnoprawne były już spełnione. W tej sprawie przesłanki te zostały spełnione dopiero od 23 września 2021 r., dlatego oddalono skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.Z. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych (uśr), poprzez jego niezastosowanie i ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r., zamiast od 9 lipca 2019 r. (data złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności). Skarżący argumentował, że zgodnie z art. 24 ust. 2a uśr, prawo do zasiłku powinno być ustalone od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. NSA wyjaśnił, że mechanizm przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego obejmuje dwa etapy: potwierdzenie niepełnosprawności orzeczeniem oraz przyznanie świadczenia. Zgodnie z art. 16 ust. 3 uśr, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jeśli niepełnosprawność powstała do 21 roku życia. W tej sprawie, mimo że wniosek o ustalenie niepełnosprawności złożono 9 lipca 2019 r., orzeczeniem sądu powszechnego umiarkowany stopień niepełnosprawności został ustalony dopiero od 23 września 2021 r. NSA podkreślił, że art. 24 ust. 2a uśr pozwala na przyznanie świadczenia od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności tylko wtedy, gdy przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia były już spełnione. Ponieważ przesłanki te (umiarkowany stopień niepełnosprawności) zostały spełnione dopiero od 23 września 2021 r., NSA uznał, że przyznanie zasiłku od 1 września 2021 r. (data poprzedzająca ustalenie stopnia niepełnosprawności, ale uwzględniająca wsteczne ustalenie stopnia niepełnosprawności) było prawidłowe. Sąd oddalił również zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i Konstytucji, uznając je za niezasadne. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się od daty spełnienia przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przepis art. 24 ust. 2a tej ustawy pozwala na przyznanie świadczenia od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności tylko wtedy, gdy te przesłanki były już spełnione.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że art. 24 ust. 2a uśr jest przepisem szczególnym, który wymaga, aby świadczenie było uzależnione od niepełnosprawności, a samo ustalenie stopnia niepełnosprawności następuje na podstawie odrębnych przepisów i orzeczeń. W analizowanej sprawie, mimo złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności w 2019 r., umiarkowany stopień niepełnosprawności został ustalony dopiero od 23 września 2021 r., co oznacza, że przesłanki materialnoprawne do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego zostały spełnione dopiero od tej daty. Dlatego też, przyznanie zasiłku od 1 września 2021 r. było prawidłowe, a nie od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

uśr art. 24 § 2a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności ustala się od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jeżeli w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Kluczowe jest jednak, aby przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia były spełnione.

uśr art. 16 § 3

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia.

ppsa art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

kpa art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

kpa art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 69

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek władz publicznych udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 24 ust. 2a uśr poprzez jego niezastosowanie i ustalenie skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r., podczas kiedy prawo powinno być ustalone od 9 lipca 2019 r. Naruszenie art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr poprzez jego niewłaściwą wykładnię. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez oddalenie skargi skarżącego na decyzję SKO. Naruszenie art. 69 Konstytucji RP poprzez przyjętą przez WSA wykładnię przepisów.

Godne uwagi sformułowania

mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym również zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje dwa etapy: 1. urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku, polegające na uzyskaniu od właściwego organu stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (...) i 2. przyznanie zasiłku Istotnym jest tu zwrot "świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności", które niejako odsyła do normy prawa materialnego, regulującej przesłanki ustalenia prawa do konkretnego, wnioskowanego świadczenia

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Marek Stojanowski

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie daty początkowej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony przed datą wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia zostały spełnione dopiero od daty tego orzeczenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z zasiłkiem pielęgnacyjnym i jego powiązaniem z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i precyzyjnej interpretacji przepisów, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym. Wyjaśnia złożoną kwestię datowania świadczeń.

Kiedy zasiłek pielęgnacyjny należy się od daty wniosku, a kiedy od daty orzeczenia o niepełnosprawności?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1502/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 400/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-12-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 16 ust. 3, art. 24 ust. 2 i art. 24 ust. 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 174 pkt 1 i pkt 2, art. 182 § 2, art. 184 i art. 193 in fine
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 400/22 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr SKO 4316/159/22 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 400/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.Z. (dalej również: "wnioskodawca", "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 28 kwietnia 2022 r., nr SKO 4316/159/22 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M.Z. kwestionując go w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"):
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "uśr") poprzez jego niezastosowanie i ustalenie skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r., podczas kiedy zgodnie z brzmieniem ww. przepisu, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co nastąpiło 9 lipca 2019 r., a zatem prawo do zasiłku pielęgnacyjnego powinno być ustalone od 1 lipca 2019 r.;
b. art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr, poprzez jego niewłaściwą wykładnię, to jest uznanie, że normy sformułowane w ww. przepisie wskazują datę ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podczas kiedy ww. przepisy wskazują przesłanki przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że skarżącemu przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 września 2021 r.;
2) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "kpa"), poprzez oddalenie skargi skarżącego na decyzję SKO z 28 kwietnia 2022 r. i pominięcie, że organ ten nieprawidłowo ustalił, że art. 16 ust. 2 i 3 uśr wpływa na ustalenie początku terminu przysługiwania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu art. 24 ust. 2a uśr;
3) naruszenie art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Ustawa Zasadnicza"), poprzez przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wykładnię przepisu art. 24 ust. 2a w związku z art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr, prowadzącą do uznania, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny "od dnia 1 lipca 20219 r." (powinno być: "1 lipca 2019 r.").
Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Złożono również wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz o rozpoznanie sprawy w trybie art. 182 § 2 ppsa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie wskazanych wyżej zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, jednakże istota sprawy dotyczy wykładni norm prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a i art. 16 ust. 3 uśr, a w szczególności problemem pozostaje określenie daty początkowej, od której skarżącemu powinien być przyznany zasiłek pielęgnacyjny.
Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wypada poprzedzić przybliżeniem okoliczności faktycznych sprawy.
Skarżący 9 lipca 2019 r. wystąpił do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu (dalej: "PZON", "Zespół") o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Zespół 11 września 2019 r. wydał orzeczenie zaliczające stronę od 1 maja 2016 r. do lekkiego stopnia niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności: 12–C całościowe zaburzenia rozwojowe). Ocenił również, że niepełnosprawność istnieje od 16 lipca 2001 r. W następstwie odwołania skarżącego ww. orzeczenie zostało zmienione, orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim (dalej: "WZON") z 4 listopada 2019 r. - uchylającym orzeczenie PZON w zakresie symbolu niepełnosprawności i ustalającym symbol przyczyny niepełnosprawności: 12-C i 02–P (choroby psychiczne). Po rozpoznaniu odwołania strony, Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu, wydał wyrok z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt IV U 116/20, zmieniający częściowo powyższe orzeczenie WZON oraz poprzedzające je orzeczenie PZON, w ten sposób, że od 23 września 2021 r. zaliczył wnioskodawcę do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym (symbol przyczyn niepełnosprawności – 12-C i 02–P), orzeczenie wydano do 12 stycznia 2025 r.
W oparciu o powyższe, wnioskiem z 21 lutego 2022 r. skarżący wystąpił o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z 15 marca 2022 r., nr DZSW/ZP/002301/2022 Prezydent Miasta Wrocławia (dalej również: "Prezydent", "organ I instancji") przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności, na okres od 23 września 2021 r do 31 stycznia 2025 r., w kwocie 215,84 zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał, że świadczenie przyznano stronie od ww. daty, ponieważ - zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu z 11 stycznia 2022 r. - skarżącego zaliczono do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od 23 września 2021 r.
Skarżący zakwestionował ww. decyzję, nie zgadzając się z nią w części dotyczącej daty początkowej przyznania zasiłku. Zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2a uśr, żądając zmiany aktu i przyznania opisywanego typu pomocy od 9 lipca 2019 r. (data złożenia wniosku o wydanie orzeczenia, który był rozpatrywany przez PZON 11 września 2019 r.).
Wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony 21 lutego 2022 r., a zatem z zachowaniem 3 – miesięcznego terminu, określonego w art. 24 a uśr.
Kolegium, decyzją z 28 kwietnia 2022 r., nr SKO 4316/159/22, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, odmówiło jednak przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 sierpnia 2021 r. Świadczenie przyznano na okres od 1 września 2021 r. do 31 stycznia 2025 r., uzasadniając, że brak jest podstawy do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jedynie na część miesiąca, w którym strona spełniała przesłanki do ustalenia prawa.
Zakwestionowanym skargą kasacyjną wyrokiem WSA we Wrocławiu, powyższą ocenę SKO utrzymano w mocy.
Skarżący natomiast domaga się przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od 9 lipca 2019 r., tj. od daty, złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności do PZON, nie zaś od początkowej daty ustalonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.
W tym miejscu zauważyć należy, że mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym również zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje dwa etapy: 1. urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku, polegające na uzyskaniu od właściwego organu stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – na datę orzeczeń PZON i WZON: Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") i 2. przyznanie zasiłku (na podstawie norm uśr).
W stadium pierwszym następuje m.in. wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności, które wraz z ustaleniem jej stopnia odbywa się z zastosowaniem norm rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021, poz. 857, dalej: "rozporządzenie"), które to stanowi akt wykonawczy do ustawy o rehabilitacji. W § 14 ust. 3 rozporządzenia wskazano, że datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych.. Ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia, następuje więc w sposób sformalizowany, na podstawie określonych prawem dokumentów medycznych. Dokonują go powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, członkami takich zespołów mogą być jedynie osoby, które spełniają wymogi wynikające z § 18 ust. 1 i § 21 rozporządzenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że ustalenia wpisane przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności w treść orzeczenia (w zakresie niepełnosprawności, daty jej powstania i stopnia) są wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Analogiczna sytuacja dotyczy wyroków sądów pracy i ubezpieczeń społecznych (jak w ocenianej sprawie).
W stadium drugim wydana zostaje zaś decyzja, dotycząca ustalenia prawa do świadczenia z uśr (w tej sprawie: zasiłku pielęgnacyjnego), która związana jest z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności i ma na celu zniwelowanie skutków związanych z niezdolnością do samodzielnej egzystencji osoby legitymującej się stosownym orzeczeniem.
Regulacje związane z ustaleniem prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, określa art. 16 uśr. Celem przyznania tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków wynikających z koniecznością zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 uśr). Stosownie do art. 16 ust. 2 uśr, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 uśr).
Jak wskazano już wyżej, na gruncie uśr zasadą jest, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 uśr). W przypadku jednak, gdy w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a uśr). Ostatnia norma stanowi regulację wyjątkową, umożliwiając zaliczenie okresu od wszczęcia postępowania o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności do czasu, za który winno zostać przyznane uzależnione od niepełnosprawności świadczenie.
Bezsporne jest, że w analizowanej sprawie strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w ww. trzymiesięcznym terminie (wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu z 11 stycznia 2022 r., sygn. akt IV U 116/20) – 21 lutego 2022 r. Jednak słuszność, co do przyjętych w sprawie ocen, przyznać należy organowi odwoławczemu i Sądowi Wojewódzkiemu, które za datę początkową przyznania zasiłku uznały 1 września 2021 r. Skarżący kasacyjnie zdaje się bowiem pomijać, że sam fakt ustalenia prawa do ww. świadczenia uzależniony jest bezpośrednio od spełnienia przesłanek określonych w art. 16 uśr – w szczególności w sprawie miał zastosowanie art. 16 ust. 3 uśr, który wskazuje, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Na datę złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności (9 lipca 2019 r.) strona spełniała bowiem warunek określony tą normą jedynie w części – ww. wyrokiem sądu powszechnego ustalono bowiem, że niepełnosprawność istniała przed ukończeniem przez skarżącego 21 roku życia, jednak umiarkowany stopień niepełnosprawności datowany jest od 23 września 2021 r.
Tym samym Kolegium i WSA dokonały prawidłowej walidacji przesłanek koniecznych do przyznania zasiłku, zasadnie wskazując 1 września 2021 r., jako datę początkową ustalenia tego prawa.
Zauważenia przy tym wymaga, że organ – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – zastosował normę prawa materialnego art. 24 ust. 2a uśr. Przyznał bowiem świadczenie z mocą wsteczną – a mianowicie od daty ustalenia stronie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, koniecznego do uzyskania zasiłku. Skarżący kasacyjnie zdaje się pomijać istotną część opisywanego przepisu, wskazując konsekwentnie, że: "(...) zgodnie z brzmieniem w/w przepisu, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co nastąpiło w dniu...", gdy norma ta wskazuje wyraźnie, że: "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności." Istotnym jest tu zwrot "świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności", które niejako odsyła do normy prawa materialnego, regulującej przesłanki ustalenia prawa do konkretnego, wnioskowanego świadczenia – w analizowanej sprawie jest to art. 16 ust. 3 uśr, którego przesłanki strona w pełni spełniła dopiero w momencie, gdy ustalono dla niej datę stopnia umiarkowanego niepełnosprawności – a więc 23 września 2021 r.
W sytuacji niezastosowania art. 24 ust. 2a uśr, co zarzucono środkiem zaskarżenia, świadczenie byłoby przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 uśr) – a więc od 1 lutego 2022 r. (wniosek do MOPS we Wrocławiu złożono 21 lutego 2022 r.).
Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji, art. 24 ust. 2a uśr jest konsekwencją wyroku TK z 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, którym za niezgodny z normami konstytucyjnymi uznano "mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, w którym data urzędowo poświadczająca wystąpienie okoliczności uprawniającej do uzyskania zasiłku jest bez znaczenia dla daty początkowej jego przyznania". Słusznie również WSA ocenił, że nie data złożenia wniosku o przyznanie ww. zasiłku, lecz samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji, określa datę jej powstania.
Wobec powyższego nie można przyznać słuszności zarzutom skargi kasacyjnej tak w zakresie naruszenia art. 24 ust. 2a uśr – poprzez jego niezastosowanie, jak i art. 16 ust. 2 uśr – który nie miał w sprawie zastosowania, ani też art. 16 ust. 3 uśr, którego zastosowanie jest bezsporne, jednak dopiero od daty spełnienia przez stronę, określonej w nim i wskazanej wiążącym – tak Prezydenta jak i SKO – wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu z 11 stycznia 2022 r. –przesłanki legitymowania się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, tj. od 23 września 2021 r.
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w uzasadnieniu Sądu Wojewódzkiego nie wyrażono poglądu, że normy art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr "(...) wskazują datę ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego" – przeciwnie, WSA wyraźnie wskazał, że przepis ten określa wymóg legitymowania się przez stronę orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a sporną datę początkową przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określa data złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia (art. 24 ust. 2 uśr), bądź data złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a uśr), powiązana z datą powstania określonego stopnia niepełnosprawności – w ocenianej sprawie: data aktualizacji przesłanki z art. 16 ust. 3 uśr.
Powyższe stało się przyczyną uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów materialnoprawnych skargi kasacyjnej za pozbawione uzasadnionych podstaw.
Również wskazanych w środku zaskarżenia wyroku WSA naruszeń o charakterze procesowym nie można uznać za trafne. W pierwszej kolejności wskazać należy na ich nieprawidłową konstrukcję. W zarzucie z pkt 2 podniesiono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa – norma ta ma charakter wynikowy i dotyczy naruszeń o charakterze materialnoprawnym – reguluje więc jedynie wynik rozstrzygnięcia sprawy. Zastosowanie tego przepisu stanowi wynik wcześniejszego etapu postępowania, czyli fazy kontroli zaskarżonego aktu organu. Prawidłową podstawą skargi kasacyjnej, określoną w art. 174 pkt 2 ppsa, mogą zaś być jedynie normy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, nie zaś przepisy je określające (z wyjątkiem sytuacji, gdy sąd administracyjny wyda rozstrzygnięcie w formie innej, niż przewidziana w ppsa). Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa nie zastosował, nie mogło więc dojść do jego naruszenia – orzekł bowiem na podstawie art. 151 ppsa.
W ocenie Sądu kasacyjnego brak jest również zasadności zarzutom naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Ww. normy dotyczą prawidłowości i kompletności ustaleń stanu faktycznego sprawy i oceny zebranego materiału dowodowego przez organy. Autorka skargi kasacyjnej wiąże je z przepisami materialnoprawnymi art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr oraz art. 24 ust. 2a uśr, czyniąc to dodatkowo w obrębie zaskarżenia objętego art. 174 pkt 2 ppsa. Uzasadnienie powyższego ogranicza zaś do powtórzenia w petitum skargi kasacyjnej argumentacji dotyczącej wykładni art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr oraz art. 24 ust. 2a uśr – a więc naruszeń objętych art. 174 pkt 1 ppsa. W tej sytuacji wskazać należy skarżącej kasacyjnie, że naruszenia z zakresu norm materialnoprawnych zostały poddane ocenie już wyżej, a brak konkretyzacji zarzutów w postaci ich uzasadnienia dyskwalifikuje odniesienie się do nich prze Sąd kasacyjny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie naruszył ww. norm prawa procesowego uznając, że Kolegium działało zgodnie z zasadą praworządności, w sposób wyczerpujący zebrało i rozpatrzyło cały materiał dowodowy, a następnie poddało go ocenie, wydając na tej podstawie decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również podnoszonego w ramach zarzutu 3) naruszenia art. 69 Konstytucji, poprzez przyjętą przez Sąd Wojewódzki wykładnię art. 24 ust. 2a w zw. z art. 16 ust. 2 i ust. 3 uśr, "(...) prowadzącą do uznania, że skarżącemu nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 lipca 20219 r." Kwestie związane z zastosowaniem i wykładnią ww. norm uśr oraz ich konstytucyjności wyjaśnione zostały już powyżej. Dodatkowo jedynie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 69 Konstytucji RP, stanowi, że "osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej", a skarżący kasacyjnie taką pomoc bez wątpienia otrzymał – z uwzględnieniem art. 16 ust. 3 uśr i art. 24 ust. 2a uśr.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w tej sytuacji zobligowany do przedstawienia opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie należne od Skarbu Państwa za wykonaną pomoc prawną dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI