I OSK 15/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-11
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćopiekazdolność do pracyrezygnacja z zatrudnieniaprawo rodzinnepomoc społecznaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która sama wymaga opieki i jest niezdolna do pracy, nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego na syna z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.

Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego B.O. na syna z tytułu rezygnacji z pracy. WSA uchylił decyzję SKO o uchyleniu świadczenia, wskazując na potrzebę wyjaśnienia sytuacji i brakujące dowody. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że B.O. legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niezdolna do pracy, nie mogła jednocześnie rezygnować z zatrudnienia w celu opieki nad synem. NSA oddalił skargę, uznając, że związek przyczynowy między brakiem zatrudnienia a opieką nie zaistniał.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uchylił decyzję SKO o uchyleniu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego B.O. na syna. Pierwotnie świadczenie przyznano bezterminowo z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem. Następnie organy uznały, że po przyznaniu B.O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad nią (jako osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności i niezdolną do pracy), ustał związek przyczynowy między jej brakiem zatrudnienia a opieką nad synem. WSA uwzględnił skargę B.O., wskazując na potrzebę wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i potencjalne wprowadzenie w błąd przez pracownika socjalnego. NSA uznał jednak skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom zdolnym do pracy, które rezygnują z zatrudnienia w celu opieki. Skoro B.O. była niezdolna do pracy i sama wymagała opieki, nie mogła spełnić przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę B.O., uznając, że organy prawidłowo uchyliły decyzję przyznającą świadczenie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje osobom zdolnym do pracy, które zaprzestają aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Uzasadnienie

Ustawa o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne była zdolna do pracy i zrezygnowała z niej z powodu konieczności opieki. Osoba niezdolna do pracy i sama wymagająca opieki nie spełnia tej przesłanki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności, pod warunkiem, że same są zdolne do pracy.

u.ś.r. art. 32 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Organ właściwy lub wojewoda mogą zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa, członek rodziny nabył prawo do świadczeń w innym państwie, osoba nienależnie pobrała świadczenie lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA, gdy brak podstaw do jej uwzględnienia.

P.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 3 § pkt 22

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która obejmuje m.in. stosunek pracy, stosunek służbowy, umowę o pracę nakładczą, umowę agencyjną, umowę zlecenia, umowę o dzieło, członkostwo w spółdzielniach, prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych art. 4 § ust. 1

Definicja znacznego stopnia niepełnosprawności, obejmująca osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy lub zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

P.p.s.a. art. 183 § ust. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji lub postanowienia przez WSA.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek WSA do rozpoznania skargi i orzeczenia co do istoty sprawy.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

K.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności uzasadniające wydanie decyzji.

P.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa wyroku sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadkach szczególnie uzasadnionych.

P.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Osoba niezdolna do pracy i wymagająca opieki nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Utrata prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje w momencie, gdy osoba pobierająca świadczenie sama staje się niezdolna do pracy i wymaga opieki. Brak ponownych badań lekarskich lub potencjalne wprowadzenie w błąd przez pracownika socjalnego nie mogą stanowić podstawy do utrzymania świadczenia przyznanego bez podstaw prawnych.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że sprawa wymaga wszechstronnego wyjaśnienia i brakowało dowodów. Skarżąca twierdziła, że została wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego co do możliwości pobierania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

ustalono, że w dniu 24 czerwca 2021 r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie zaliczające stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności. ustalono, że B.O. na podstawie orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2022 r., a ponadto jest niezdolna do pracy. nie można mówić, że skarżąca sama wymagająca opieki zrezygnowała bądź nie podejmowała zatrudnienia z powodu opieki nad synem. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej [...] to zatem sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Dariusz Chaciński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności przesłanki zdolności do pracy opiekuna oraz związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne sama staje się niezdolna do pracy i wymaga opieki.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących świadczeń socjalnych i jak ważne jest spełnienie wszystkich przesłanek formalnych, nawet w trudnych sytuacjach życiowych.

Czy osoba niezdolna do pracy może pobierać świadczenie pielęgnacyjne na dziecko?

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 15/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 277/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-09-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 277/22 w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia od B. O. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 września 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 277/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi B.O., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Katowice z dnia 26 października 2021 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
Decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. Prezydent Miasta Katowice przyznał skarżącej bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem – F.O.
Następnie decyzją z dnia 26 października 2021 r. Prezydent Miasta Kartowice postanowił uchylić z dniem 1 września 2021 r. ww. decyzję z dnia 25 kwietnia 2013 r. wraz z decyzjami ją zmieniającymi.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w dniu 24 czerwca 2021 r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał orzeczenie zaliczające stronę do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie wymienionego orzeczenia małżonek strony zawnioskował o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad żoną. Świadczenie to zostało przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 września 2021 r. W zaistniałych okolicznościach, zważając na stan zdrowia, który spowodował uznanie strony za osobę niezdolną do podjęcia zatrudnienia ustał związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki na niepełnosprawnym synem.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2013 r. wraz z decyzjami ją zmieniającymi, przyznającymi stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na synem.
Organ odwoławczy wskazał że po uchyleniu decyzji organu I instancji z dnia 26 lipca 2021 r. przyznano M.O. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, tj. skarżącą na okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w ustawowej wysokości. Skarżąca na mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Katowicach dnia 24 czerwca 2021 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2022 r. i jest niezdolna do pracy. Skoro skarżąca jest niezdolna do pracy i jej mąż jest uprawniony na nią do świadczenia pielęgnacyjnego - to jej stan zdrowia uniemożliwia rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia w związku z opieką nad synem, a tym samym nie jest ona uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna, które było przyznane bezterminowo.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wyjaśniło, że przedmiotowe postępowanie dotyczy odebrania stronie przyznanego prawa i dotyczy aktu administracyjnego, który reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia, a decyzja organu I instancji wskazuje datę 1 września 2021 r. W tym zakresie należało orzec o uchylenie decyzji od dnia kiedy stanie się ona ostateczna. Za okres pobierania świadczenia kiedy strona była niezdolna do pracy organ jest uprawniony do dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych. Stąd, w ocenie organu odwoławczego, należało orzec na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca wnosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy, uwzględnienie szczególnej sytuacji rodzinnej i utrzymanie decyzji z 2013 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając skargę wskazał, że skarżąca spełniając wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", zasadnie organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zmiany czy uchylenia przedmiotowej decyzji przyznającej skarżącej świadczenie wobec ujawnienia w toku innego postępowania, że skarżąca mocą orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r. także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2022 r.
W ocenie Sądu, uwzględniając jednakże stanowisko skarżącej, że została wprowadzona w błąd przez pracownika socjalnego, który poinformował ją, że matka ze znacznym stopniem niepełnosprawności może opiekować się niepełnosprawnym synem i nie wpływa to na pobierane z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, sprawa w tym zakresie wymaga co najmniej wszechstronnego wyjaśnienia.
Dodatkowo Sąd podniósł, że zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która określa rodzaje stopni niepełnosprawności do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Wprawdzie organy obu instancji stwierdziły, że według orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r. skarżąca pozostaje niezdolna do pracy, ale w aktach sprawy brak jest przedmiotowego orzeczenia. Ponadto z oświadczenia skarżącej, pomimo że nadal legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a to z powodu przedłużenia ważności posiadanego orzeczenia wobec trwającej pandemii, to jednak według posiadanego zaświadczenia lekarskiego jest w stanie opiekować się synem. Wobec braku ponownych badań lekarskich trudno natomiast stwierdzić, czy jest nadal pozostaje niepełnosprawna w stopniu znacznym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a to:
a) art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że mimo zmiany sytuacji faktycznej, strona może spełniać kryteria przyznania i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego opisane tym przepisem, tj. może istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem zatrudnienia, a koniecznością opieki nad dzieckiem, nawet wówczas gdy strona wnioskująca o świadczenie sama legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga opieki, a jednocześnie małżonek tej osoby pobiera w związku z opieką nad nią świadczenie pielęgnacyjne, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, w sytuacji gdy takie rozwiązanie jest nielogiczne, sprzeczne z zasadami elementarnej sprawiedliwości społecznej i prowadzi do uznania, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane kaskadowo;
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 § 1 K.p.a. poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji, w sytuacji gdy postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób kompleksowy, nie wykazano istotnego wpływu naruszeń na wynik sprawy, a jednocześnie materiał dowodowy wskazuje, że na moment wydawania decyzji, rozstrzygnięcia obu organów były one słuszne;
b) art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez oparcie wyroku na własnych ustaleniach Sądu, nie znajdujących odzwierciedlenia w kontekście całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach;
2) zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach oświadczyło, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W związku z powyższym badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, jednakże kwestią zasadniczą, wymagającą rozstrzygnięcia jest ocena, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziły podstawy do uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ww. decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Katowice z dnia 26 października 2021 r. o uchyleniu z dniem 1 września 2021 r. decyzji tego organu z dnia 25 kwietnia 2013 r. wraz z decyzjami ją zmieniającymi i orzekło o uchyleniu decyzji tego organu z dnia 25 kwietnia 2013 r. wraz z decyzjami ją zmieniającymi, przyznającymi B.O. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem F.O.. Zdaniem orzekających w sprawie organów zachodziły podstawy do uchylenia, na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wcześniejszej decyzji przyznającej stronie przedmiotowe świadczenie bowiem orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 czerwca 2021 r. zaliczono B.O. do znacznego stopnia niepełnosprawności, a ponadto na podstawie ww. orzeczenia małżonek strony wnioskował o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad żoną i świadczenie to zostało przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 września 2021 r. W ocenie organów, w zaistniałych okolicznościach, zważając na stan zdrowia, który spowodował uznanie strony za osobę niezdolną do podjęcia zatrudnieni, ustał związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki na niepełnosprawnym synem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił natomiast stanowisko skarżącej, że sprawa wymaga wszechstronnego wyjaśnienia w związku z wprowadzeniem w błąd przez pracownika socjalnego o możliwości opieki nad niepełnosprawnym synem, pomimo legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i braku wpływu na pobierane z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Dodatkowo Sąd podniósł, że w aktach sprawy brak jest przedmiotowego orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r., stąd sprawa wymyka się spod kontroli, a wobec braku ponownych badań lekarskich trudno stwierdzić czy skarżąca nadal pozostaje w stopniu znacznym. Ponadto uznano, że ponownie rozpoznając sprawę organ ustali czy w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano czy strona była zdolna czy też nie do podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej i zobligowany będzie do przeprowadzenia postępowania w kontekście możliwości sprawowania opieki przez skarżącą.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Powołany przepis określa zatem przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Zauważyć trzeba, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje wymienionym w tym przepisie podmiotom z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca zamieścił w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Pod pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy zatem rozumieć rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z ww. przepisu wynika więc, że wnioskowane świadczenie przysługuje wyłącznie osobom zdolnym do pracy, które z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie (niepodejmowanie) aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 oraz z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1875/22). Niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. to zatem sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy.
Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wadliwie ocenił, że w sprawie organy nie dysponowały pełnym materiałem dowodowym wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia, a w konsekwencji, że nie wystąpiły przesłanki umożliwiające uchylenie w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalone decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych decyzją z dnia 10 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach przyznało M.O. – mężowi skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności żoną B.O. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2022 r. Stopień niepełnosprawności skarżącej został także potwierdzony wydrukiem z systemu EKSMOoN, z którego wynika, że B.O. na podstawie orzeczenia z dnia 24 czerwca 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 czerwca 2022 r., a ponadto jest niezdolna do pracy. Na okoliczność legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności zwracała także uwagę sama skarżąca w trakcie rozprawy przed Sądem I instancji w dniu 20 września 2022 r.
Z tych względów należy podzielić stanowisko skarżącego kasacyjnie, że skoro na moment wydania zaskarżonej decyzji pozostawała w obrocie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o przyznaniu M.O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną oraz B.O. została zaliczona na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Katowicach z dnia 24 czerwca 2021 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności to nie było podstaw do dokonywania dalszych ustaleń związanych z ww. orzeczeniem. Nie można bowiem pominąć, że w art. 3 pkt 21 u.ś.r. sformułowano legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jak wskazano natomiast we wcześniejszych rozważaniach o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. W przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy nie zaistniał bowiem na podstawie wskazanego orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Katowicach z dnia 24 czerwca 2021 r. B.O. została zaliczona do dnia 30 czerwca 2022 r. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolną do pracy, a taka okoliczność powoduje, że nie można mówić, że skarżąca sama wymagająca opieki zrezygnowała bądź nie podejmowała zatrudnienia z powodu opieki nad synem.
Niezasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjął także, że w związku z brakiem w aktach sprawy ponownych badań lekarskich nie można stwierdzić czy skarżąca nadal pozostaje niepełnosprawna w stopniu znacznym bowiem organy pomocy społecznej, jak i Sąd oceniają stan faktyczny i prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Istotne zatem dla oceny legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2021 r. było obowiązujące w dacie jej wydania orzeczenie o zaliczeniu skarżącej do dnia 30 czerwca 2022 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Również okoliczność ewentualnego wprowadzenia w błąd przez pracownika organu o możliwości dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji legitymowania się przez zainteresowaną znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji bowiem w przypadku braku podstaw do pobierania przyznanego decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r. świadczenia organ zobowiązany był do wzruszenia tej decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń było zaś legitymowanie się przez B.O. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W świetle powyższego skarżący kasacyjnie organ skutecznie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 § 1 K.p.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. i art. 193 P.p.s.a., o jej oddaleniu.
Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od B.O. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI