I OSK 788/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-04-15
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomośćzwrot nieruchomościterminprawo materialneprawo administracyjneNSACOVID-19gospodarka nieruchomościami

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, uznając termin ten za materialnoprawny i niedopuszczalny do przywrócenia, z uwzględnieniem zawieszenia biegu terminu w okresie pandemii COVID-19.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący argumentowali, że termin ten powinien być przywrócony, powołując się na przepisy dotyczące zmian w ustawie o gospodarce nieruchomościami oraz Konstytucję RP. NSA uznał jednak, że termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter materialnoprawny i wygasa po jego upływie, co czyni wniosek o przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Sąd uwzględnił wpływ pandemii COVID-19 na bieg terminu, ale stwierdził, że wniosek został złożony po jego ostatecznym upływie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na postanowienie Wojewody Małopolskiego odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz Konstytucji RP, argumentując, że termin do złożenia wniosku powinien być przywrócony lub że przepisy dotyczące jego biegu są niezgodne z Konstytucją. NSA podkreślił, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i że zarzuty skarżących sprowadzają się do twierdzenia o możliwości przywrócenia terminu. Sąd wyjaśnił, że termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, określony w art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz w art. 2 ustawy nowelizującej, ma charakter materialnoprawny. Oznacza to, że jego upływ powoduje wygaśnięcie prawa podmiotowego do żądania zwrotu nieruchomości, a w konsekwencji wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny. Sąd uwzględnił wpływ pandemii COVID-19 na bieg terminów administracyjnych, wskazując na zawieszenie ich biegu na mocy art. 15zzr ustawy COVID-owej. Mimo to, stwierdził, że wniosek o zwrot nieruchomości został złożony po upływie ustawowego terminu, nawet z uwzględnieniem jego przedłużenia spowodowanego pandemią. NSA odrzucił również zarzuty dotyczące niezgodności art. 2 ustawy nowelizującej z Konstytucją RP, wskazując, że zwrot nieruchomości wiąże się z koniecznością zwrotu odszkodowania i nie stanowi nieuzasadnionej utraty majątku. Sąd oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu na podstawie art. 58 KPA, ponieważ jego upływ powoduje wygaśnięcie prawa podmiotowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest terminem materialnoprawnym, którego upływ prowadzi do wygaśnięcia prawa podmiotowego. W związku z tym, wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny, gdyż nie można przywrócić prawa, które wygasło.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § 7

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 2 § 1

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 140

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

KPA art. 58 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

KPA art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

KPA art. 75

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw art. 15zzr

Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 art. 68 § 2

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 53

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 136 ust. 7 u.g.n. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie. Naruszenie art. 2 ustawy nowelizującej poprzez brak jego zastosowania. Naruszenie art. 58 KPA poprzez błędne przyjęcie, że nie dotyczy on przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Naruszenie art. 6 KPA poprzez wprowadzenie podziału terminów prawa administracyjnego. Naruszenie art. 6 KPA w zw. z art. 75 KPA poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (stan zdrowia K.P.). Naruszenie art. 32 i 64 Konstytucji RP poprzez dyskryminację osób chorych i ułomnych. Niezgodność art. 2 ustawy nowelizującej z art. 32 i 64 Konstytucji RP.

Godne uwagi sformułowania

termin ma charakter terminu prawa materialnego nie można umożliwić jednostce korzystanie z prawa, które wygasło nie ma znaczenia, czy jest to akt prawny obejmujący prawo procesowe czy materialne nie dostrzega powodów, dla których termin złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości biegnący w stosunku do osób chorych i ułomnych powinien być dłuższy od terminu biegnącego w stosunku do osób zdrowych i w pełni sprawnych

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Niczyporuk

sędzia

Arkadiusz Blewązka

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru terminu do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jako materialnoprawnego, niedopuszczalność jego przywrócenia, a także wpływ przepisów COVID-owych na bieg terminów administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości i późniejszego wniosku o zwrot, z uwzględnieniem zmian prawnych i okresu pandemii.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego prawa obywateli do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a także pokazuje, jak przepisy przejściowe i nadzwyczajne (jak te związane z COVID-19) wpływają na bieg terminów prawnych. Jest to interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

Czy można odzyskać wywłaszczoną nieruchomość po latach? NSA wyjaśnia kluczowe terminy i wpływ pandemii.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 788/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 890/21 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-11-16
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P., B.P., Z.P., A.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 890/21 w sprawie ze skargi M.P., B.P., Z.P., A.P. na postanowienie Wojewody Małopolskiego z 14 maja 2021 r. znak: WS-VI.7534.3.68.2021.KP w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.P., B.P., Z.P. i A.P. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na postanowienie Wojewody Małopolskiego z 14 maja 2021 r., znak: WS-VI.7534.3.68.2021.KP, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wyrokiem z 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 890/21, oddalił skargę.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyli skarżący zastępowani przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwaną dalej w skrócie P.p.s.a.) poprzez wydanie orzeczenia o oddaleniu skargi skarżących, mimo, że uzasadnionym było jej uwzględnienie, a to wobec naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez Organ Administracji mających istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:
1. naruszenie art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie winien być stosowany art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami;
2. naruszenie art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez brak jego zastosowania, poprzez brak przeanalizowania jakie skutki prawne w świetle tego przepisu wywołuje uchybienie terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, poprzez brak uwzględnienia skargi zgodnie z treścią tego przepisu;
3. naruszenie art. 58 KPA, poprzez błędne przyjęcie, że dotyczy on możliwości przywrócenia wybranych terminów, w szczególności, że z działania tego przepisu wyłączony jest powoływany w sprawie termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, podczas, gdy z powołanego przepisu to nie wynika;
4. naruszenie art. 6 KPA poprzez wprowadzenie bez podstawy prawnej podziału terminów prawa administracyjnego jak niewynikające z przepisów prawa, wyłączenie części terminów prawa administracyjnego spod działania instytucji przywrócenia terminu;
5. naruszenie art. 6 KPA w związku z art. 75 KPA poprzez niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a to stanu zdrowia K.P., faktu, że nie mógł on w całym okresie jaki pozostał na złożenie wniosku o zwrot takiego wniosku złożyć;
6. naruszenie art. 32 i 64 Konstytucji RP, polegające na dyskryminacji osób chorych i ułomnych, które nie były w stanie złożyć wniosku o zwrot nieruchomości w krótkim 12 miesięcznym okresie wynikającym z art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie przyjęcia, że taki stan powoduje wygaśnięcie prawa, które nie podlega przywróceniu;
7. w zakresie opisanym w pkt 4 zarzucono niezgodność art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami z powołanymi przepisami art. 32 i 64 Konstytucji RP.
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o przejęcie sprawy do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 188 P.p.s.a. i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz postanowienie go poprzedzające. Ponadto wniesiono o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Pomimo multiplikacji zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów ich istota sprowadza się do twierdzenia, że istniały podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jednakże Sąd I instancji zaakceptował błędny pogląd organów, że w przedmiotowej sprawie nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu niezależnie od powodu jego uchybienia.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.; dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie zaś z art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Przepis art. 136 ust. 7 u.g.n. został dodany przez art. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 801; dalej: ustawa nowelizująca) zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami z dniem 14 maja 2019 r. Należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej.
Z powyższego wynika, że zarówno w art. 136 ust. 7 u.g.n., jak i w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej mowa o tym samym terminie (terminie złożenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości), z tą różnicą, że art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej w odniesieniu do sytuacji, o których mowa w tym przepisie, odmiennie ustala początek biegu tego terminu oraz jego długość.
W orzecznictwie oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że terminy dzielą się na terminy materialnoprawne oraz terminy procesowe. O charakterze terminu nie decyduje to, w jakim akcie prawnym został umiejscowiony. Nie ma znaczenia, czy jest to akt prawny obejmujący prawo procesowe czy materialne. Nie decyduje o tym także długość terminu. Decydujący jest rodzaj uprawnienia, realizowanego w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Dla dochodzenia uprawnień składających się na określone prawo podmiotowe przewiduje się terminy materialnoprawne, natomiast dla dochodzenia uprawnień procesowych - terminy procesowe. W nauce prawa przyjmuje się także, że termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną formę realizacji praw podmiotowych, a jego skuteczny upływ prowadzi do wygaśnięcia określonego prawa podmiotowego lub uniemożliwia korzystanie z niego. W takiej sytuacji niedopuszczalny jest wniosek o przywrócenie terminu, nie można bowiem umożliwić jednostce korzystanie z prawa, które wygasło (por. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 19 czerwca 2013 r., Ts 163/12, OTK-B 2013/3/264).
Termin mający charakter materialnoprawny może być przywrócony jedynie wtedy, gdy istnieje przepis prawa wyraźnie na to wskazujący.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. nie obejmuje terminów o charakterze materialnoprawnym. Sposób wyznaczania tych terminów podlega każdorazowo odrębnej regulacji w prawie materialnym. Skoro za niedopuszczalne należy uznać przywrócenie terminu na podstawie art. 58 § 1 k.p.a., to bezpodstawne i pozbawione racji jest snucie rozważań co do uprawdopodobnienia przez stronę przyczyn niedochowania terminu materialnoprawnego.
Termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz w art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, jest terminem, po upływie którego wygasa uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na zasadach określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n. Prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. ma charakter prawa podmiotowego, gdyż wyznacza sferę uprawnień jednostki i umożliwia tej jednostce skuteczne domaganie się określonego działania (zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) dla ochrony swego interesu prawnego (gravamen). W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że termin ten ma charakter terminu prawa materialnego (zob. np. wyrok NSA z 24 października 2023 r., I OSK 1428/22).
Zgodnie z art. 5 ustawy nowelizującej ustawa ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, które nastąpiło 29 kwietnia 2019 r. Zatem wniosek o zwrot nieruchomości, gdy w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej upłynął termin 20 lat od daty wywłaszczenia, mógł być złożony najpóźniej do 14 maja 2020 r.
Zważyć jednak należy, że w dniu 31 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), którą dodano w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, m.in. przepis art. 15zzr, zgodnie z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki oraz zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Podkreślenia wymaga, że stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 został wprowadzony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 433) i obowiązywał już od dnia 14 marca 2020 r. Odwołano go rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 490), po czym tego samego dnia ogłoszono stan epidemii rozporządzeniem Ministra Zdrowia (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Zatem, mimo że powołany przepis art. 15zzr ust. 1 wszedł w życie z dniem 31 marca 2020 r., to ustawodawca w sposób wyraźny wskazał w nim, że nierozpoczęcie biegu terminów jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w czasie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r., to należy przyjąć, że od tej daty z mocy prawa nastąpił skutek wynikający z tej normy prawnej (por. wyrok NSA z 25 marca 2022 r., sygn. I OSK 1223/21).
Zawieszenie biegu terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego trwało zatem od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) uchylony bowiem został art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych tj. przepis zawieszający bieg terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego. Jak wynika z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), terminy, o którym mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy zmienianej, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r. a zatem od 24 maja 2020 r. zaczęły biec dalej zawieszone terminy przewidziane przepisami prawa administracyjnego.
W orzecznictwie przyjęto, że ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, odnosi się także do spraw o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zatem zawieszony w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Przerwa w biegu terminu wynosiła 71 dni. Doliczenie 71 dni od dnia 24 maja 2020 r. wskazuje, że termin, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zakończył się z dniem 2 sierpnia 2020 r.
Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że z akt sprawy wynika, a co nie jest na tym etapie sprawy sporne między stronami, że w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej upłynął termin 20 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położona w B.. Przedmiotowa nieruchomość została sprzedana na rzecz Skarbu Państwa umową Rep. A Nr [...] z 29 września 1988 r., zawartą w trybie przepisu art. 53 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Wobec tego zaktualizowała się dyspozycja art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej, określająca termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez 12 miesięcy od dnia wejścia jej w życie. Bieg tego terminu zakończył się w dniu 2 sierpnia 2020 r.
Nie ulega wątpliwości, że skarżący - spadkobiercy K.P., poprzedniego właściciela nieruchomości złożyli w dniu 1 marca 2021 r. wniosek o zwrot powstałej z ww. nieruchomości działki nr [...]2 oraz o rozwiązanie notarialnej umowy Rep. A Nr [...]2 z 14 października 1992 r. o oddanie Spółdzielni Mieszkaniowej w B. w użytkowanie wieczyste nieruchomości położonej w B., w części dotyczącej ww. działki nr [...]2. Wnieśli również o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot.
Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie organy administracji oraz Sąd I instancji błędnie uznały, że termin na złożenie przez skarżących wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, upływający 14 maja 2020 r., został wydłużony o 45 dni, tj. do 7 lipca 2020 r., jednakże nie zmienia to oceny, że skarżący złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po upływie ustawowego terminu.
Ponieważ K.P. nie podjął działań mających na celu realizację prawa do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, prawo to wygasło. Z tego względu trafnie przyjęto, że niedopuszczalny był wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, nie można było bowiem umożliwić skarżącym (następcom prawnym K.P.) korzystanie z prawa, które wygasło. Należy podkreślić, że nie mają znaczenia powody, dla których stosowny wniosek nie został złożony w ustawowym terminie.
Sąd kasacyjny nie podziela poglądu strony skarżącej kasacyjnie, że oczywiście niezgodny z art. 32 i art. 64 Konstytucji RP jest art. 2 ustawy nowelizującej, który zdaniem strony skarżącej kasacyjnie powoduje utratę prawa majątkowego w ciągu jednego roku i uzależnia de facto możliwość ochrony prawnej od dobrego stanu zdrowia człowieka. Należy podkreślić, że przedmiotowa nieruchomość została sprzedana na rzecz Skarbu Państwa umową z 29 września 1988 r., z czym wiązało się otrzymanie przez poprzednika prawnego zapłaty za nieruchomość. Skarżący utracili zaś prawo do żądania zwrotu tej nieruchomości, co nie jest tożsame z utratą możności powiększenia wartości ich majątku o wartość zwracanej nieruchomości. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 140 ust. 1 u.g.n. w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Jak zaś wynika z art. 140 ust. 2 tej ustawy, odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. W przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości doszłoby zatem do przesunięć majątkowych pomiędzy Skarbem Państwa a skarżącymi, a nie wyłącznie do powiększenia majątku skarżących o zwracaną nieruchomość.
Należy również stwierdzić, że Sąd kasacyjny nie dostrzega powodów, dla których termin złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości biegnący w stosunku do osób chorych i ułomnych powinien być dłuższy od terminu biegnącego w stosunku do osób zdrowych i w pełni sprawnych. Takich powodów nie wskazano również w skardze kasacyjnej.
Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę