I OSK 1499/21

I OSK 1499/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 910/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-02-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną w części, uchylono zaskarżony wyrok w części i przyznano wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z udzielonej z urzędu
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia NSA Zygmunt Zgierski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 910/20 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r. nr SKO.PS/4110/223/2020 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup karty KKM I. uchyla punkt 2 (drugi) zaskarżonego wyroku i przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adw. M. P. wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; II. w pozostałej części skargę kasacyjną oddala
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 910/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r. nr SKO.PS/4110/223/2020 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup karty KKM 1. oddalił skargę; 2. przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M.P. wynagrodzenie w kwocie 240 zł, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 16 marca 2020 r. nr F8.65946.3057.2020 (dalej decyzja z 16 marca 2020 r.) Prezydent Miasta Krakowa (dalej Prezydent) odmówił przyznania A.N. (dalej skarżąca) zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup karty KKM w lipcu i sierpniu 2020 r. dla M.N..
Na skutek wniosku skarżącej z 17 lutego 2020 r. o udzielenie jej pomocy m.in. przez przyznanie jej zasiłku z przeznaczeniem na zakup karty KKM w miesiącu lipcu i sierpniu 2020 r. dla syna, Prezydent przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M. Wspólnie zamieszkują rodzice skarżącej, którzy prowadzą osobne gospodarstwo domowe. W styczniu 2020 r. skarżąca utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna (124 zł), alimentów na syna (800 zł), alimentów na siebie (400 zł) i świadczenia wychowawczego (500 zł), niewliczanego do dochodu rodziny. Łączny dochód rodziny wynosi 1.324 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej; nie jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy informując, że jest niezdolna do pracy, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 7 stycznia 2020 r.
Prezydent, powołując orzecznictwo sądowe stwierdził, że specjalny zasiłek celowy specjalny winien być traktowany jako wyjątkowa i szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy. Pomoc ze środków pomocy społecznej nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Rodzina otrzymuje świadczenia finansowe z MOPS od 2010 r. W ocenie organu sytuacja rodziny skarżącej nie może zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Organ I instancji przyjął, że zakup miesięcznego biletu KKM dla syna skarżącej w miesiącu lipcu i sierpniu 2020 r. nie jest niezbędną potrzebą bytową dla rodziny skarżącej, ponieważ w okresie wakacyjnym dziecko nie wymaga codziennego, systematycznego przemieszczania się. Sytuacja zdrowotna M. nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską.
Decyzją z 30 kwietnia 2020 r. nr SKO.PS/4110/223/2020 (dalej decyzja z 30 kwietnia 2020 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję z 16 marca 2020 r.
W motywach rozstrzygnięcia, powołując art. 8 i art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej ups) Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie, wynoszącego zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 2 ups 528 zł. Wniosek skarżącej mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie art. 41 ups jako podanie o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji o przyznanie tego zasiłku i wyjątkowy charakter tej formy pomocy. Organ I instancji działając w ramach uznania administracyjnego wyjaśnił sytuację rodziny skarżącej i trafnie wskazał wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o: podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO i w Urzędzie Miasta Krakowa; przekazanie wszystkich akt spraw skarżącej Prokuratorowi Generalnemu na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO); zmianę decyzji MOPS i SKO (ale nie przekazywanie kolejny raz tej sprawy do rozpatrzenia przez organ I instancji) lecz zasądzenie przez WSA od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) zasiłku "okresowego" [winno być "specjalnego celowego" - uw. NSA] dla skarżącej i syna; zwrot środków od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) poniesionych na skutek zapożyczania się na życie z powodu braku pomocy z MOPS od 2018 r.; całościowe pokrycie kosztów leczenia skarżącej i syna (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa); przyznanie pełnomocnika z urzędu (w załączeniu druk PPF-zał. 1).
W uzasadnieniu skargi powołała swoją ciężką sytuację życiową, w tym coraz większe problemy zdrowotne, z którymi się boryka. Z uwagi na niezdolność do pracy stwierdzoną zaświadczeniem lekarskim nie jest w stanie zarejestrować się u urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zakwestionowała stanowisko organów jakoby odmawiała współpracy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Trudna sytuacja jej rodziny uzasadnia zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W piśmie z 18 stycznia 2021 r. precyzującym skargę pełnomocnik skarżącej adw. M.P. zarzuciła decyzji naruszenie:
1. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 kpa przejawiające się w zaniechaniu przez organy administracyjne przeprowadzenia dowodów z przedłożonych do akt sprawy przez skarżącą dokumentów, z których wynika, że skarżąca współpracuje z organami administracyjnymi, przedstawia zaświadczenia lekarskie i dokumenty z urzędu pracy, z których wynikają okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku specjalnego celowego, w konsekwencji czego - wbrew zasadzie prawdy obiektywnej - organy nie odtworzyły w pełni poprawnie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w zakresie, w jakim uzasadniałoby to odmowę przyznania zasiłku specjalnego celowego;
2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy: art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 ups na skutek odmowy przyznania zasiłku specjalnego celowego skarżącej, podczas gdy z akt sprawy wynika, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej jest trudna, co zostało wprost stwierdzone w innych decyzjach wydanych w sprawach skarżącej; skarżąca bez swej winy pozostaje osobą bezrobotną i przewlekle choruje, w związku z czym w przedmiotowej sprawie zachodzi ustawowo opisany szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku specjalnego celowego, a jednocześnie skarżącej nie można postawić zarzutu braku współpracy z organami administracyjnymi (k. 3-5, 22, 34-37v akt III SA/Kr 910/20).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko (k. 6-8 akt III SA/Kr 910/20).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem III SA/Kr 910/20 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji słusznie uznały, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup karty KKM dla jej syna.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 ups). Do możliwości przyznania ww. formy pomocy konieczne jest spełnienie dwu warunków: przekroczenie kryterium dochodowego i zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z 15.4.2008 r. IV SA/Gl 155/07, Lex 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25.1.2012 r. III SA/Kr 401/11, Lex 1114175). "Szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.5.2011 r. I OSK 164/11, Lex 1080954).
W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, by taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącej.
Rozpoznając sprawę organy obu instancji zasadnie ustaliły, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie zostało w przypadku skarżącej przekroczone - ustalono, że dochód na rodzinę skarżącej wynosi 1.324 zł.
Odnośnie sytuacji życiowej skarżącej organy przyznały, że jest ona trudna. Skarżąca utrzymuje się z zasiłków i alimentów. Ma na utrzymaniu dorastającego syna; zgodnie z zaświadczeniem lekarskim jest osobą niezdolną do pracy, pozostaje w stałym leczeniu z powodu wielu schorzeń. Trafnie wskazano, że ta okoliczność nie wystarcza do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie wskazanych we wniosku potrzeb.
Skarżąca jest w sposób ciągły od 2010 r. objęta różnymi formami pomocy społecznej. Słusznie wskazano, że aktualna sytuacja skarżącej nie ma charakteru nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącej. Trudności, których doświadczyła i doświadcza nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Przyjęcie - jak chce skarżąca - za szczególnie uzasadniony przypadek każdej zgłaszanej potrzeby, skutkowałoby tym, że przyznawanie zasiłku o którym mowa w art. 41 pkt 1 ups musiałoby się stać regułą, co jest nie do pogodzenia z wyjątkowym i nadzwyczajnym charakterem świadczenia, o którym mowa w tym przepisie.
Biorąc pod uwagę rodzaj pomocy, której skarżąca się domagała (zasiłek na pokrycie kosztów karty KKM za lipiec i sierpień 2020 r. dla syna skarżącej), i okoliczności sprawy, w ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że w niniejszym przypadku nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że zakup miesięcznego biletu KKM dla syna skarżącej w lipcu i sierpniu 2020 r. nie był niezbędną potrzebą bytową dla rodziny skarżącej, bowiem w okresie wakacyjnym dziecko nie wymaga codziennego, systematycznego przemieszczania się. Sytuacja zdrowotna M. nie wymagała codziennego poruszania się komunikacją miejską.
Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać między stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki NSA z: 19.6.2007 r. I OSK 1464/06; 25.1.2008 r. I OSK 624/07; 30.10.2018 r. I OSK 2502/18, cbosa).
Rodzina skarżącej jest od wielu lat objęta stałą pomocą ze strony pomocy społecznej, która w zakresie własnych możliwości wspiera ją różnymi formami pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby w przezwyciężaniu trudności życia codziennego, a nie ich wyręczać.
Sąd I instancji doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie nosi znamion dowolności. Wbrew zarzutom skargi organy administracyjne nie uchybiły przepisom postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 ups. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organy nie oparły swego rozstrzygnięcia o brak współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że przypadek skarżącej uznano za niespełniający przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" (art. 41 pkt 1 ups). Przedstawione wyżej rozważania jednoznacznie wskazują, że organ prawidłowo odczytał i zastosował normę wynikającą z art. 41 ups w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Sąd I instancji zauważył, że w zaskarżonej decyzji organ błędnie powołał podstawę prawną wskazując w niej art. 39 ups dotyczący zasiłku celowego. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ oparł rozstrzygnięcie o właściwe przepisy dotyczące zasiłku celowego specjalnego, dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów i prawidłowo zastosował je w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Tok swego rozumowania w sposób klarowny przedstawił w uzasadnieniu decyzji. W związku z tym Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzone uchybienie nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia.
Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 151 ppsa. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ppsa, § 2 i 3 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18; pkt 2 sentencji wyroku; k. 39, 53-59 akt III SA/Kr 910/20).
Skargę kasacyjną wywiodła A.N., reprezentowana przez adwokat M.P., zaskarżając wyrok III SA/Kr 910/20 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a. art. 15zzs4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), na skutek skierowania skargi A.N. do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy antycovidowej, mimo sprzeciwu skarżącej w tym zakresie wyrażonego w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, co stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy antycovidowej uniemożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i obliguje sąd do wyznaczenia rozprawy, a co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącej zaprezentowanie swych racji bezpośrednio przed składem orzekającym, zaś skarżąca, składając sprzeciw, zdawała sobie sprawę, że tym samym rozpoznanie jej sprawy może nastąpić później oraz godziła się na to, a już w maju 2021 r. panująca w kraju sytuacja epidemiologiczna była stabilna i możliwe byłoby wtedy przeprowadzenie jawnej rozprawy z zapewnieniem bezpieczeństwa jej uczestnikom - a wszystkie te okoliczności doprowadziły do pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania opisaną w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa, przejawiające się w oddaleniu skargi skarżącej, podczas gdy Sąd I instancji winien był dostrzec i uwzględnić przy wyrokowaniu, że organy rozpoznające skargę skarżącej o zasiłek celowy nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie uwzględniły właściwie słusznego interesu skarżącej, na skutek czego organy obu instancji przekroczyły granice uznania administracyjnego, uznając że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek opisany w art. 41 ups, podczas gdy skarżąca współpracuje z organami administracyjnymi i przedstawia zaświadczenia lekarskie i dokumenty z urzędu pracy, z których wynikają okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego;
2. prawa materialnego - art. 250 § 1 ppsa przez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w odwołaniu przez Sąd do rozporządzenia ws. stawek z urzędu, podczas gdy normę prawną wynikającą z art. 250 § 1 ppsa należy wykładać z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. SK 66/19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 769), na mocy którego różnicowanie wynagrodzenia pełnomocnika występującego w sprawie z urzędu oraz z wyboru zostało uznane za niekonstytucyjne, w konsekwencji czego Sąd I instancji winien by przyznać występującemu w sprawie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) - w kwocie 480 zł.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania (w przypadku uznania przez NSA, że w sprawie zaszła przyczyna nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 ppsa); uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 1 i rozpoznanie skargi przez NSA (w przypadku niepodzielenia pierwszego z zarzutów, przy jednoczesnym podzieleniu drugiego zarzutu) i rozpoznanie merytoryczne skargi przez NSA (bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona) a w konsekwencji przyznanie skarżącej zasiłku okresowego; w przypadku niepodzielenia pierwszego z zarzutów, przy jednoczesnym podzieleniu ostatniego zarzutu, na podstawie art. 188 ppsa wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 2, a w konsekwencji o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu kwoty 480 zł (powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem I instancji; z ostrożności procesowej, wyłącznie na wypadek oddalenia skargi kasacyjnej, o odstąpienie od zasądzenia od skarżącej na rzecz organu administracyjnego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na szczególnie trudną sytuację zdrowotną i majątkową skarżącej (art. 207 § 2 ppsa); na podstawie art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze, o zasądzenia od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, według przepisów rozporządzenia (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), oświadczając przy tym, że przedmiotowe koszty nie zostały pokryte w całości ani w części; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 64-70 akt III SA/Kr 910/20).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Na rozprawie dnia 29 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podtrzymał zarzuty i wnioski podniesione w skardze kasacyjnej; wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie, oświadczając że wynagrodzenie nie zostało uiszczone w całości ni w części (k. 84 akt I OSK 1499/21).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Zarzut naruszenia art. 15zzs4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) co doprowadziło do pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania opisaną w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa, nie zasługiwał na uwzględnienie.
"Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie" (art. 90 § 1 ppsa). Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że w przepisach szczególnych mogą być ustanowione wyjątki od zasady, zgodnie z którą sprawy rozpoznawane są na posiedzeniach jawnych. W uchwałach z 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 i sygn. II OPS 1/20 (publ. www.ns.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów przyjął, że art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. należy traktować jako przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ppsa. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Wprowadzone w ustawie covidowej rozwiązania mające na celu zapobieganie i zwalczanie zakażeń wirusem COVID-19, niewątpliwie służą ochronie zdrowia i życia ludzkiego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto stanowisko, że przewidziane w art. 15zzs4 ustawy covidowej ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczane ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych (wyroki NSA z: 24.11.2020 r. II OSK 1305/18; 15.7.2021 r. III OSK 3743/21; 6.12.2022 r. III OSK 1623/21; 12.4.2022 r. II OSK 1652/21, cbosa).
Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. W rozpoznawanej sprawie strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie. W aktach sprawy znajdują się dwa zarządzenia p.o. Przewodniczącego Wydziału III WSA w Krakowie wydane dnia 23 grudnia 2020 r. (k. 26, 27 akt III SA/Kr 910/20). W zarządzeniu kierowanym do pełnomocników stron szczegółowo wyjaśniono powody skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, wskazując podstawę prawną. Poinformowano pełnomocników stron o możliwości zajęcia dodatkowego stanowiska w sprawie w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia. Podstawę prawną powyższych zarządzeń stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, który przewidywał uprawnienia Przewodniczącego do wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia wskazanego przepisu.
Informacje i pouczenia zawarte w zarządzeniu 23 grudnia 2020 r. - poprzedzającym posiedzenie Sądu, na którym Sąd w składzie 3 sędziów rozpoznał skargę - stworzyły możliwość przedstawienia na piśmie stanowiska stron w sprawie, zwłaszcza że skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a posiedzenie niejawne odbyło się 26 lutego 2021 r. - blisko 2 miesiące po doręczeniu zawiadomienia dnia 4 stycznia 2021 r. (k. 32 akt III SA/Kr 910/20). Pełnomocnik skarżącej tej możliwości skorzystała, składając pismo z 18 stycznia 2021 r., "w całości podtrzymując sformułowane w osobistej skardze A.N. zarzuty i wnioski wraz z zaprezentowaną tam argumentacją" i ją rozwijając; sprzeciwiła się skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i wniosła o przeprowadzenie rozprawy (k. 35-37v akt III SA/Kr 910/20). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, że "już w maju 2021 r. panująca w kraju sytuacja epidemiologiczna była stabilna i możliwe byłoby wtedy przeprowadzenie jawnej rozprawy z zapewnieniem bezpieczeństwa jej uczestnikom", sytuacja epidemiologiczna była zła i nieprzewidywalna. Taka ocena nie była możliwa w dacie kierowania sprawy na posiedzenie niejawne (23 grudnia 2020 r.), bowiem w związku z sytuacją epidemiczną, ilością zachorowań na Covid-19 i objęciem obszaru całego kraju strefą czerwoną, jak również w związku z zarządzeniem nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. trafnie uznano, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Pandemia Covid-19 była zjawiskiem nowym, głębiej nieznanym i eksperci wirusologii spodziewali się wzrostu zachorować w okresie poświątecznym. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, skoro standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane.
Z tych powodów nie mogły być uwzględnione zarzuty naruszenia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 ppsa.
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75 § 1 i art. 77 § 1 kpa przez oddalenie skargi, podczas gdy Sąd I instancji winien był dostrzec i uwzględnić przy wyrokowani, że organy nie rozpoznały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, na skutek czego organy przekroczyły granice uznania administracyjnego, uznając że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek opisany w art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) nie zasługiwał na uwzględnienie.
Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022 s., s. 562-563 nb 1, 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie.
Skarżąca kasacyjnie nie wskazuje dowodów, których organy nie zebrały w sposób wyczerpujący (w szczególności w uzasadnieniu tego zarzutu - s. 9/10 skargi kasacyjnej. Przywołane w zarzucie 1.b petitum skargi kasacyjnej przedstawione przez skarżącą zaświadczenia lekarskie i dokumenty z urzędu pracy, zostały przez organy obu instancji zaliczone w poczet dowodów i rozpatrzone w ramach całego zebranego materiału dowodowego. Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu naruszenia art. 80 kpa. Sąd I instancji trafnie uznał, że "Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organy nie oparły swojego rozstrzygnięcia o brak współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej" (s. 7 akapit 3 uzasadnienia wyroku III SA/Kr 910/20). Wobec powyższego Sąd I instancji trafnie uznał, że w kontrolowanym postępowaniu nie doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) ani obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa).
Żądanie wniosku w kontrolowanej sprawie dotyczyło wyłącznie przyznania celowego zasiłku specjalnego na zakup karty KKM w lipcu i sierpniu 2020 r. dla syna skarżącej - M. Nietrafnie skarżąca podnosi, że "Stanowiska tego [że celem pomocy społecznej nie jest dostarczanie jej beneficjentom stałego i wyłącznego źródła utrzymania] organy nie odniosły jednakże do konkretnej sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca" (s. 8 akapit 2 skargi kasacyjnej). W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji słusznie aprobował stanowisko organów, że w okresie wakacyjnym dziecko nie wymaga codziennego, systematycznego przemieszczania się; również sytuacja zdrowotna M. nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską (s. 6 akapit 2 uzasadnienia wyroku III SA/Kr 910/20). Tym samym Sąd I instancji słusznie ocenił, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, a wobec istoty żądania wniosku nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 ups. W tej części skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 ppsa - pkt II sentencji wyroku).
Z punktu widzenia zasad metodyki pracy organu pomocy społecznej celowym jest - w przypadku wielości postępowań z wniosków tego samego wnioskodawcy - załączenie do danych akt administracyjnych wydruku przyznanych świadczeń z pomocy społecznej np. w ciągu ostatniego roku przed wydaniem decyzji I instancji (co przy obecnym poziomie komputeryzacji nie jest szczególnie kłopotliwe) i powoływanie w uzasadnieniach decyzji kart akt, na których znajdują się dokumentu obrazujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia bieżąco rozstrzyganej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyroku z 20.4.2023 r. SK 53/22, zgodnie z którym orzekając o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi wyznaczonemu do zastępstwa procesowego z urzędu, winno się stosować stawki nie niższe niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru. Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia przez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia, na co wskazywał Trybunał już w - powoływanym przez Sąd I instancji i przez pełnomocnika - wyroku z 23.4.2020 r. SK 66/19. W ramach wykładni prokonstytucyjnej odnośnie do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla adwokata wyznaczonego stronie z urzędu należy - co do zasady - stosować pozostające w obiegu prawnym przepisy rozporządzenia z 3 października 2016 r., lecz pomocniczo także przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. dotyczące opłat za czynności radców prawnych świadczących pomoc prawną z wyboru strony. Sąd może pominąć regulacje rozporządzenia z 3 października 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić przewidziane jego treścią stawki stawkami wynagrodzenia, jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez adwokata ustanowionego z wyboru (postanowienia NSA z: 30.1.2024 r. I OZ 10/24, cbosa; 20.12.2023 r. III FZ 550/23, Legalis 3031783; wyrok NSA z 22.4.2022 r. I OSK 1595/21, cbosa). W rezultacie, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że Sąd I instancji winien był przyznać adwokatowi skarżącej ustanowionemu z urzędu stawkę z rozporządzenia właściwego dla pełnomocników z wyboru.
Na podstawie art. 188 w zw. z art. 166 ppsa, przy uwzględnieniu stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie zawarte w punkcie 2 (drugim) zaskarżonego wyroku i orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym na podstawie odrębnego wniosku i stosownego oświadczenia orzeknie - na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ppsa - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.