I OSK 1498/21

I OSK 1498/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 914/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2021-02-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną w części, uchylono zaskarżony wyrok w części i przyznano wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z udzielonej z urzędu
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 38 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia NSA Zygmunt Zgierski Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 914/20 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r. nr SKO.PS/4110/212/2020 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego I. prostuje oczywistą omyłkę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ten sposób, że na stronie 5 (piątej) w wersie 4 (czwartym), po słowach "przyznania zasiłku", słowo "celowego" zastępuje słowem "okresowego"; II. uchyla punkt 2 (drugi) zaskarżonego wyroku i przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adw. M. P. wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; III. w pozostałej części skargę kasacyjną oddala
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 914/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 kwietnia 2020 r. nr SKO.PS/4110/212/2020 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddalił skargę; 2. przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M.P. wynagrodzenie w kwocie 240 zł, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 5 marca 2020 r. nr F-8.65946.2613.2020 (dalej decyzja z 5 marca 2020 r.) Prezydent Miasta Krakowa (dalej Prezydent) odmówił przyznania zasiłku okresowego A.N. (dalej skarżąca) i M.N., którego skarżąca domagała się wnioskiem z 10 stycznia 2020 r. W uzasadnieniu Prezydent podał, że dochód rodziny skarżącej, wynoszący łącznie 1.324 zł, przekracza ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie i w związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 30 kwietnia 2020 r. nr SKO. PS/4110/212/2020 (dalej decyzja z 30 kwietnia 2020 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z 5 marca 2020 r.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium powołało art. 38 i art. 8 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm., dalej ups) i wskazało, że dochód skarżącej wynosi 662 zł na osobę w rodzinie i jest wyższy od kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania pomocy społecznej, określonego w art. 8 ups, które wynosi dla osoby w rodzinie 528 zł. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki wymienionej w art. 38 ust. 1 pkt 1 ups - uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o: podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO i w Urzędzie Miasta Krakowa; przekazanie wszystkich akt spraw skarżącej Prokuratorowi Generalnemu na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO); zmianę decyzji MOPS i SKO (ale nie przekazywanie kolejny raz tej sprawy do rozpatrzenia przez organ I instancji) lecz zasądzenie przez WSA od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) zasiłku okresowego dla skarżącej i syna; zwrot środków od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa) poniesionych na skutek zapożyczania się na życie z powodu braku pomocy z MOPS od 2018 r.; całościowe pokrycie kosztów leczenia skarżącej i syna (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta Krakowa); przyznanie pełnomocnika z urzędu (w załączeniu druk PPF-zał. 1).
W uzasadnieniu skargi powołała się min. na swą ciężką sytuację życiową w tym coraz większe problemy zdrowotne, z którymi się boryka. Z uwagi na niezdolność do pracy stwierdzoną zaświadczeniem lekarskim nie jest w stanie zarejestrować się u urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zakwestionowała stanowisko organów jakoby odmawiała współpracy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podała, że trudna sytuacja jej rodziny uzasadnia zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W piśmie precyzującym skargę z 18 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał dotychczasowe twierdzenia skarżącej; zarzucił naruszenie art. 38 w zw. z art. 8 ust. 3 ups przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na to, czy skarżąca ma faktyczną możliwość dysponowania wszystkimi otrzymywanymi pieniędzmi w związku z zajęciem komorniczym na rachunku bankowym skarżącej. Ustalając dochód rodziny organy nie ustaliły ostatecznie jakie miesięczne koszty utrzymania i zakupu leków ponosi skarżąca; czy i jaką kwotą faktycznie dysponuje po opłaceniu niezbędnych kosztów utrzymania i leków. To w ocenie pełnomocnika skarżącej ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o zasiłek okresowy (k. 2-4; 24-25v akt III SA/Kr 914/20).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko (k. 5-7 akt III SA/Kr 914/20).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem III SA/Kr 914/20, na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy prawidłowo uznały, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw do przyznania zasiłku okresowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Co do zasady - zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ups - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ups lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Na datę zaskarżonej decyzji kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosiło 528 zł.
Pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 i 4 ups jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Art. 8 ust. 4 ups zawiera katalog wyłączeń, których nie wlicza się do dochodu ustalonego na podstawie art. 8 ust. 3 ups.
Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (art. 38 ust. 1 ups).
Sąd I instancji stwierdził, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie zasadnie uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanki kryterium dochodowego.
Bezsporne jest, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym razem z synem. W toku postępowania ustalono, że rodzina skarżącej utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna skarżącej w kwocie 124 zł, alimentów na syna skarżącej w kwocie 800 zł i alimentów na skarżącą kwocie 400 zł. Prawidłowo ustalono, że kryterium dochodowe w przypadku rodziny skarżącej wynosi 1.056 zł, a dochód na osobę w rodzinie wyniósł 662 zł. A zatem dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie co wyklucza możliwość przyznania zasiłku "celowego" [winno być "okresowego" - uw. NSA].
Odnosząc się do zarzutów skargi co do nieuwzględnienia okoliczności, że skarżąca ma zajęcie komornicze na koncie bankowym i nie ustalenia jaką kwotą miesięcznie dysponuje po odjęciu niezbędnych wydatków, Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności te nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych (wyrok NSA z 20.11.2019 r. I OSK 4420/18). Na dochód rodziny skarżącej składa się zatem - jak wskazał organ - suma jej przychodów w postaci uzyskanych alimentów i zasiłku rodzinnego. Egzekwowane przez komornika od skarżącej kwoty oraz wydatki na utrzymanie nie należą do żadnej z kategorii obciążeń wskazanych w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ups, dlatego mimo, że z pewnością ograniczają możliwości finansowe skarżącej, nie wpływają na kryterium dochodowe jej rodziny, od którego zależy przyznanie wsparcia. Organ nie miał podstaw by odliczyć te kwoty od uzyskiwanego przez skarżącą dochodu.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie kontroli w MOPS, SKO i Urzędzie Miasta Krakowa Sąd I instancji poinformował, że w ramach posiadanych kompetencji dokonuje kontroli działalności administracji przez kontrolę zaskarżonych decyzji lub innych aktów określonych w art. 3 § 1 ppsa. Wnioskowana przez skarżącą kontrola wykracza poza ustawowe kompetencje Sądu administracyjnego.
Sąd I instancji stwierdził, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego organ ten błędnie wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 38 ust. 1 pkt 1 ups, tj. uzyskiwania dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Nie mniej jednak wobec tego, że wcześniej organ odnosił się do osoby w rodzinie i przy rozstrzygnięciu brał pod uwagę właściwe kwoty dla kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie (528 zł na osobę) uchybienie to należało potraktować raczej w charakterze oczywistej omyłki, która nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 151 ppsa. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ppsa i § 2, i 3 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18; pkt 2 sentencji wyroku; k. 26, 39-44 akt III SA/Kr 914/20).
Skargę kasacyjną wywiodła A.N., reprezentowana przez adwokat M.P., zaskarżając wyrok III SA/Kr 914/20 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 15zzs4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), na skutek skierowania skargi A.N. do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy antycovidowej, mimo sprzeciwu skarżącej w tym zakresie wyrażonego w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, co stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy antycovidowej uniemożliwia rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i obliguje sąd do wyznaczenia rozprawy, a co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącej zaprezentowanie swych racji bezpośrednio przed składem orzekającym, zaś skarżąca, składając sprzeciw, zdawała sobie sprawę, że tym samym rozpoznanie jej sprawy może nastąpić później oraz godziła się na to, a już w maju 2021 r. panująca w kraju sytuacja epidemiologiczna była stabilna i możliwe byłoby wtedy przeprowadzenie jawnej rozprawy z zapewnieniem bezpieczeństwa jej uczestnikom - a wszystkie te okoliczności doprowadziły do pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania opisaną w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa;
2. prawa materialnego:
a. art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 i 4 ups, przez ich błędną wykładnię, na skutek przyjęcia, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na to, czy skarżąca ma faktyczną możliwość dysponowania wszystkimi otrzymywanymi pieniędzmi, podczas gdy w przedmiotowej sprawie rachunek bankowy skarżącej podlega zajęciu komorniczemu, w związku z czym faktyczny dochód rodziny skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego i upoważnia skarżącą do otrzymania zasiłku okresowego;
b. art. 250 § 1 ppsa przez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w odwołaniu przez Sąd do rozporządzenia ws. stawek z urzędu, podczas gdy normę prawną wynikającą z art. 250 § 1 ppsa należy wykładać z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r. SK 66/19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 769), na mocy którego różnicowanie wynagrodzenia pełnomocnika występującego w sprawie z urzędu oraz z wyboru zostało uznane za niekonstytucyjne, w konsekwencji czego Sąd I instancji winien by przyznać występującemu w sprawie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) - w kwocie 480 zł.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania (w przypadku uznania przez NSA, że w sprawie zaszła przyczyna nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 ppsa); uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 1 i rozpoznanie skargi przez NSA (w przypadku niepodzielenia pierwszego z zarzutów, przy jednoczesnym podzieleniu drugiego zarzutu) i rozpoznanie merytoryczne skargi przez NSA (bowiem istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona) a w konsekwencji przyznanie skarżącej zasiłku okresowego; w przypadku niepodzielenia pierwszego z zarzutów, przy jednoczesnym podzieleniu ostatniego zarzutu, na podstawie art. 188 ppsa wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu 2, a w konsekwencji o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu kwoty 480 zł (powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem I instancji; z ostrożności procesowej, wyłącznie na wypadek oddalenia skargi kasacyjnej, o odstąpienie od zasądzenia od skarżącej na rzecz organu administracyjnego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na szczególnie trudną sytuację zdrowotną i majątkową skarżącej (art. 207 § 2 ppsa); na podstawie art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze, o zasądzenia od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, według przepisów rozporządzenia (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), oświadczając przy tym, że przedmiotowe koszty nie zostały pokryte w całości ani w części; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 49-53v akt III SA/Kr 914/20).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Na rozprawie dnia 29 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podtrzymał zarzuty i wnioski podniesionene w skardze kasacyjnej; wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia według stawek określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie, oświadczając że wynagrodzenie nie zostało uiszczone w całości ni w części (k. 67 akt I OSK 1498/21).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Zarzut naruszenia art. 15zzs4 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) co doprowadziło do pozbawienia skarżącej możności obrony swych praw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania opisaną w art. 183 § 2 pkt 5 ppsa, nie zasługiwał na uwzględnienie.
"Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie" (art. 90 § 1 ppsa). Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że w przepisach szczególnych mogą być ustanowione wyjątki od zasady, zgodnie z którą sprawy rozpoznawane są na posiedzeniach jawnych. W uchwałach z 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 i sygn. II OPS 1/20 (publ. www.ns.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów przyjął, że art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. należy traktować jako przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ppsa. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Wprowadzone w ustawie covidowej rozwiązania mające na celu zapobieganie i zwalczanie zakażeń wirusem COVID-19, niewątpliwie służą ochronie zdrowia i życia ludzkiego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto stanowisko, że przewidziane w art. 15zzs⁴ ustawy covidowej ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczane ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych (wyroki NSA z: 24.11.2020 r. II OSK 1305/18; 15.7.2021 r. III OSK 3743/21; 6.12.2022 r. III OSK 1623/21; 12.4.2022 r. II OSK 1652/21, cbosa).
Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. W rozpoznawanej sprawie strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie. W aktach sprawy znajdują się dwa zarządzenia p.o. Przewodniczącego Wydziału III WSA w Krakowie wydane dnia 23 grudnia 2020 r. (k. 20, 21 akt III SA/Kr 914/20). W zarządzeniu kierowanym do pełnomocników stron szczegółowo wyjaśniono powody skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, wskazując podstawę prawną. Poinformowano pełnomocników stron o możliwości zajęcia dodatkowego stanowiska w sprawie w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia. Podstawę prawną powyższych zarządzeń stanowił art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, który przewidywał uprawnienia Przewodniczącego do wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia wskazanego przepisu.
Informacje i pouczenia zawarte w zarządzeniu 23 grudnia 2020 r. - poprzedzającym posiedzenie Sądu, na którym Sąd w składzie 3 sędziów rozpoznał skargę - stworzyły możliwość przedstawienia na piśmie stanowiska stron w sprawie, zwłaszcza że skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a posiedzenie niejawne odbyło się 26 lutego 2021 r. - blisko 2 miesiące po doręczeniu zawiadomienia dnia 4 stycznia 2021 r. (k. 22-23 akt III SA/Kr 914/20). Pełnomocnik skarżącej tej możliwości skorzystała, składając pismo z 18 stycznia 2021 r., "w całości podtrzymując sformułowane w osobistej skardze A.N. zarzuty i wnioski wraz z zaprezentowaną tam argumentacją" i ją rozwijając; sprzeciwiła się skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i wniosła o przeprowadzenie rozprawy (k. 24-25v akt III SA/Kr 914/20). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej "już w maju 2021 r. panująca w kraju sytuacja epidemiologiczna była stabilna i możliwe byłoby wtedy przeprowadzenie jawnej rozprawy z zapewnieniem bezpieczeństwa jej uczestnikom". Taka ocena nie była możliwa w dacie kierowania sprawy na posiedzenie niejawne (23 grudnia 2020 r.), bowiem w związku z sytuacją epidemiczną, ilością zachorowań na Covid-19 i objęciem obszaru całego kraju strefą czerwoną, jak również w związku z zarządzeniem nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. trafnie uznano, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Pandemia Covid-19 była zjawiskiem nowym, głębiej nieznanym i eksperci wirusologii spodziewali się wzrostu zachorować w okresie poświątecznym. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, skoro standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane.
Z tych powodów nie mogły być uwzględnione zarzuty naruszenia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 ppsa.
Zarzut naruszenia art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.) przez ich błędną wykładnię okazał się niezasadny. Ustawodawca w art. 8 ust. 3 i 4 ups określił dochód na użytek ustawy o pomocy społecznej w sposób wiążący, podobnie jak wyczerpująco określił to, co do dochodu nie wlicza się. Zajęcie rachunku bankowego skarżącej przez komornika nie zostało zaliczone do zdarzeń, pozwalających odmiennie ustalić dochód skarżącej niż zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ups. Tym samym brak było podstaw od uznania, że zaskarżony wyrok narusza art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 i 4 ups. W tej części skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 ppsa - pkt III sentencji wyroku).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności wyroku z 20.4.2023 r. SK 53/22, zgodnie z którym orzekając o wynagrodzeniu należnym pełnomocnikowi wyznaczonemu do zastępstwa procesowego z urzędu, winno się stosować stawki nie niższe niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru. Analiza statusu adwokatów i radców prawnych oraz ich roli w postępowaniu, w którym występują jako podmioty powołane z urzędu i zobowiązane do zastępstwa prawnego, prowadzi do uznania, że różnicowanie ich wynagrodzenia przez obniżenie, w stosunku do wynagrodzenia, jakie otrzymaliby, gdyby występowali w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia, na co wskazywał Trybunał już w - powoływanym przez Sąd I instancji i przez pełnomocnika - wyroku z 23.4.2020 r. SK 66/19. W ramach wykładni prokonstytucyjnej odnośnie do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla adwokata wyznaczonego stronie z urzędu należy - co do zasady - stosować pozostające w obiegu prawnym przepisy rozporządzenia z 3 października 2016 r., lecz pomocniczo także przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. dotyczące opłat za czynności radców prawnych świadczących pomoc prawną z wyboru strony. Sąd może pominąć regulacje rozporządzenia z 3 października 2016 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić przewidziane jego treścią stawki stawkami wynagrodzenia, jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez adwokata ustanowionego z wyboru (postanowienia NSA z: 30.1.2024 r. I OZ 10/24, cbosa; 20.12.2023 r. III FZ 550/23, Legalis 3031783; wyrok NSA z 22.4.2022 r. I OSK 1595/21, cbosa). W rezultacie, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że Sąd I instancji winien był przyznać adwokatowi skarżącej ustanowionemu z urzędu stawkę z rozporządzenia właściwego dla pełnomocników z wyboru.
Na podstawie art. 188 w zw. z art. 166 ppsa, przy uwzględnieniu stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie zawarte w punkcie 2 (drugim) zaskarżonego wyroku i orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.
O sprostowaniu oczywistej omyłki orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 ppsa.
O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym na podstawie odrębnego wniosku i stosownego oświadczenia orzeknie - na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ppsa - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.