I OSK 1490/19

I OSK 1490/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Sygn. powiązane
IV SA/Po 779/18 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2018-12-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta Kościana od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 779/18 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 11 czerwca 2018 r. nr SN-III.7534.16.2018.15 w przedmiocie odszkodowania I. oddala skargę kasacyjną. II. zasądza od Gminy Miejskiej Kościan na rzecz [...] Sp. z o.o. w [...] kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 779/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi [...] Sp. z o.o. w Kościanie na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 11 czerwca 2018 r. nr SN-III.7534.16.2018.15 w przedmiocie odszkodowania, 1. uchylił zaskarżoną decyzję, 2. zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej [...] Sp. z o.o. w Kościanie kwotę 7.400 (siedem tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzje Starosty Kościańskiego i Wojewody Wielkopolskiego zapadły po wielokrotnej kontroli zarówno organów, jak i Sądów administracyjnych. Ostatecznie Starosta Kościański decyzją z dnia 24 stycznia 2018 r. 1. ustalił odszkodowanie na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Kościanie w wysokości 161.529,0 zł (sto sześćdziesiąt jeden
tysięcy pięćset dwadzieścia dziewięć złotych 00/100) za działki położone w Kościanie o numerach ewidencyjnych [...],[...],[...], o pow. łącznej 0,2345 ha, przejęte na rzecz Gminy Miejskiej Kościan, zapisane w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Kościanie [...]; 2. zobowiązał do wypłaty odszkodowania za przejętą nieruchomość Burmistrza Miasta Kościana jednorazowo, w kwocie i na rzecz strony wskazanej w pkt 1 niniejszej decyzji, w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Zaś Wojewoda Wielkopolski zaskarżoną do Sądu decyzją uchylił decyzję Starosty Kościańskiego z dnia 24 stycznia 2018 r. ustalającą wnioskowane odszkodowanie i odmówił ustalenia na rzecz [...] Sp. z o.o. odszkodowania za działki położone w Kościanie o nr [...],[...] i [...]. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że własność spornych działek nie przeszła na rzecz Gminy Miejskiej Kościan z uwagi na brak przymiotu nieruchomości przeznaczonej pod drogę publiczną. W zakresie swoich ustaleń Wojewoda wskazał, że ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem spornych działek jest podmiot inny niż Gmina Kościan i wpis ten korzysta z domniemania zgodności z prawem. Wskazano też, że sporne działki przez lata były przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, dokonywanego przez właścicieli. Takie zachowanie - jak wskazał Wojewoda - stoi w logicznej sprzeczności z twierdzeniem, że na skutek wywłaszczenia na podstawie decyzji z 1998 r. właścicielem nieruchomości stało się Miasto Kościan.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wywiodła spółka [...] Sp. z o.o. w Kościanie.
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. Zasadniczym motywem przesądzającym w ocenie organu II instancji o niezasadności wniosku o odszkodowanie, był fakt, że sporne działki nie maja charakteru nieruchomości przeznaczonej pod drogi publiczne. To stanowisko organu stoi w jawnej opozycji, do oceny wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Po 620/14, w którym Sąd przesądził, że sporne działki są drogami publicznymi. Sąd przypomniał, że w dacie wydawania przez Burmistrza Miasta Kościana decyzji podziałowych obowiązywał przepis art. 98 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741), który w swojej pierwotnej wersji, stanowił, że działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. W tej sytuacji, w sposób wiążący, prawomocnymi wyrokami przesądzono wszystkie kluczowe w niniejszej sprawie kwestie, przesądzające, że w sprawie ziściły się przesłanki uzasadniające ustalenie odszkodowania. Zaskarżoną decyzję wydano więc z naruszeniem art. 153 p.p.s.a., co słusznie podniosła Skarżąca, a w konsekwencji zasadne okazały się również pozostałe zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Burmistrz Miasta Kościana zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a., które to uchybienie miało wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegającego na przyjęciu, iż przy wydawaniu decyzji Wojewoda Wielkopolski (dalej jako organ II instancji) był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniach WSA w Poznaniu (II SA/Po 620/14) i NSA (I OSK 1469/15), podczas gdy w niniejszej sprawie (już po wydaniu powyższych orzeczeń) zaistniały istotne okoliczności faktyczne, których wystąpienie powoduje konieczność odstąpienia od zasady związania orzeczeniem wyrażonej w przywołanym artykule. Sąd rozpoznający skargę nie wziął pod uwagę okoliczności zmiany stanu faktycznego sprawy polegającego na tym, iż [...] sp. z o.o. w dalszym ciągu uważa się za właściciela działek będących przedmiotem postępowania, realizuje w stosunku do nich uprawnienia właścicielskie oraz wszczyna na powyższej podstawie (przysługującemu prawu własności) szereg postępowań zmierzających do uzyskania wynagrodzeń np. za bezumowne korzystanie kierowanych przeciwko Gminie Miejskiej Kościan - czym bez wątpienia nadużywa prawa. [...] Sp. z o.o. nie zachowuje się bowiem jak podmiot, który na mocy decyzji podziałowej, utracił prawo własności przedmiotowych działek, w szczególności służą one w dalszym ciągu osiąganiu zysku przez w/w.
- pozwala to na przyjęcie, iż podmiot ten w dalszym ciągu uważa się za ich
właściciela (którym de facto w dalszym ciągu jest) - co wyklucza możliwość ustalenia na jego rzecz odszkodowania. O zasadności wypłaty odszkodowania można by mówić wyłącznie w przypadku, gdy podmiot godzi się z pozbawieniem go prawa własności (tj. przestaje realizować uprawnienia właścicielskie w stosunku do przedmiotowych działek). Nie może bowiem dojść do sytuacji, w której organy administracyjne akceptując stan bezprawności i nadużywania prawa przez dany podmiot udzielają temu podmiotowi ochrony prawnej (czego dopuścił się WSA w Poznaniu) - dochodzi wówczas do podważenia fundamentalnej zasady zaufania do państwa prawa. Zmieniające się okoliczności sprawy powodują nieaktualność w całości oceny sprawy dokonanej na podstawie art. 153 p.p.s.a. i jednocześnie konieczność dokonania jej weryfikacji na podstawie stanu aktualnego,
- za taką okoliczność bez wątpienia należy uznać kwestię realizowania przez
[...] Sp. z o.o. uprawnień właścicielskich w stosunku do przedmiotowych działek oraz uniemożliwienie realizacji tych uprawnień Gminie Miejskiej Kościan - podmiotowi, którego [...] Sp. z o.o. uważa za właściciela (tym samym uznać należy, iż podmiot ten sam pozbawił się prawa ustalenia na swoją rzecz odszkodowania);
2. naruszenie art. 134 w związku z art. 154 u.g.n. w związku z § 36
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, polegające na przyjęciu wadliwego operatu szacunkowego wskutek uznania, że rzeczoznawca dokonał prawidłowej wyceny nieruchomości, z uwzględnieniem właściwych transakcji porównawczych.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedz na skargę kasacyjną wniosła [...] Sp. z o.o. w Kościanie wnosząc o 1. odrzucenie skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim zaskarża punkt drugi (2) wyroku Sądu I instancji; 2. oddalenie skargi kasacyjnej, w jakim zaskarża punkt pierwszy (1) wyroku Sądu I instancji, ewentualnie - na wypadek nieuwzględnienia wniosku w pkt. 1 o odrzucenie skargi - o oddalenie skargi kasacyjnej w całości; 3. zasądzenie od Uczestnika (skarżącego kasacyjnie) na rzecz Strony ([...] sp. z o.o.) zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, z uwzględnieniem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadniając stanowisko wskazano, że postanowienie wyroku w zakresie zasądzonych kosztów nie wpływa w żadnym stopniu na zakres praw i obowiązków Skarżącego kasacyjnie Uczestnika, nie ma on więc interesu prawnego (gravamenu) koniecznego do wniesienia środka zaskarżenia przeciw tej części wyroku. Jedynie uprawnionym do zaskarżenia tej części wyroku był organ, tj. Wojewoda Wielkopolski. Nie wniósł on jednak środka zaskarżenia w ogóle. Uczestnik (Skarżący kasacyjnie) nie jest z kolei uprawniony do działania w zakresie ochrony interesów organu. Nadto odnośnie oddalenia skargi kasacyjnej TBSZK Sp. z o.o. uznała, że stanowisko skarżącej kasacyjnie jest błędne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W myśl art. 183 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 376, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządził skierowanie sprawy na posiedzenie w formie rozprawy zdalnej celem rozpoznania skargi kasacyjnej.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Przechodząc do omówienia podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazać należy, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Sąd I instancji prawidłowo ocenił naruszenie art. 153 p.p.s.a. oraz czy naruszono w sprawie art. 134 w związku z art. 154 u.g.n. polegające na przyjęciu wadliwego operatu szacunkowego wskutek uznania, że rzeczoznawca dokonał prawidłowej wyceny nieruchomości, z uwzględnieniem właściwych transakcji porównawczych.
Na kanwie rozpoznawanej niniejszym przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i judykatura jednolicie przyjmują, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także NSA rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki NSA: z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r. II FSK 2506/12). W związku z powyższym orzecznictwo trafnie akcentuje, że związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2022r. III FSK 1531/21).
Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018, poz. 121 – dalej jako: u.g.n) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017, poz. 1257 – dalej jako: k.p.a). Należy też przypomnieć, że w dacie wydawania przez Burmistrza Miasta Kościana decyzji podziałowych obowiązywał przepis art. 98 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741), który w swojej pierwotnej wersji, stanowił, że działki gruntu wydzielone pod drogi z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja o podziale stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne.
Naczelny Sąd Administracyjny realizując w ramach przynależnych mu kompetencji kontrolę zaskarżonego wyroku Sądu I instancji stwierdza, że pozostaje związany oceną prawną wyrażoną w wydanych w niniejszej sprawie prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych.
Sąd odwoławczy stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła, co uprzednio podkreślał WSA, zmiana - stanu prawnego lub faktycznego - która czyniłaby nieaktualnymi poglądy prawne wyrażone w prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych, które zapadły w niniejszej sprawie, w toku trwającego od 2003 r. postępowania administracyjnego.
Dobitnie to wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2017 r. o sygn. I OSK 1469/15 stwierdzając, że sprawa dotycząca ustalenia odszkodowania za działki położone w Kościanie, oznaczone numerami geodezyjnymi: [...], [...] oraz [...] była już bowiem wielokrotnie rozpatrywana przez sądy administracyjne. Wśród ostatnio wydanych orzeczeń należy uwzględnić wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 33/11, który uchylił decyzje organów obu instancji wydane w tym przedmiocie. Wyrok ten został poddany kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1442/11 oddalił skargę kasacyjną. W orzeczeniach tych dokonano wiążącej wykładni art. 98 u.g.n. przyjmując, że dla oceny statusu prawnego nieruchomości wydzielonej pod drogę podstawowe znaczenie ma nie jej administracyjna kwalifikacja, ale zasady jej użytkowania oraz dostępność. Przyjęto, że drogi połączone z siecią dróg publicznych, a przede wszystkim nieprzeznaczone do wyłącznego użytku mieszkańców zamkniętego osiedla, lecz ogólnodostępne, służące nieograniczonej liczbie potencjalnych użytkowników, którzy mogą korzystać z nich na podobnych zasadach, jak z dróg wybudowanych i utrzymywanych przez samorząd lub inny podmiot publiczny, należy zaliczyć do dróg publicznych.
Odmienne od powyższego w zakresie rozpoznawanej sprawy stanowisko zajmuje skarga kasacyjna powołując się w szczególności na ocenę prawną wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2017r. sygn. II CSK 816/16. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni ustalenie Sądu I instancji zawarte w skarżonym orzeczeniu, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą chyba, że – przepisy prawa – uległy zmianie. Wydając ostatnie prawomocne orzeczenie w niniejszej sprawie sądy administracyjne przesądziły, że przejście własności "wskazanych działek w trybie art. 98 ugn następuje z mocy prawa i z tej przyczyny w sprawie nie zaistniała potrzeba wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, polegającego na rozstrzygnięciu wątpliwości dotyczących przejścia działek [...],[...] i [...], na rzecz gminy. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że istniejący, otwarty dostęp do dróg wewnętrznych powoduje, że wskazane działki służą nie tylko mieszkańcom domów wybudowanych przez dewelopera, lecz również ogółowi użytkowników dróg. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2017 r. o sygn. I OSK 1469/15 zawiera ocenę prawną dotyczącą ostatniej spornej okoliczności w toczącym się od 2003 r. postępowaniu administracyjnym – a w konsekwencji – przesądzającej o przejściu z mocy prawa na rzecz Gminy Kościan własności spornych działek. Wykonana przez Sąd I instancji analiza prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych, wydawanych w badanej sprawie, wskazuje, że spośród wielu kwestii spornych, przywoływanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 marca 2017 r. oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Po 620/14, NSA podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd I instancji, że z uwagi na ogólną dostępność i funkcję działek nr [...], [...] i [...] "działki te są drogami publicznymi".
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela w całości ustalenie Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, że w okolicznościach badanej sprawy nie nastąpiła od tej chwili, żadna znacząca dla sprawy zmiana stanu prawnego, która na podstawie art. 153 p.p.s.a. uzasadniałoby odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.
W związku z rozpoznawaną sprawą, w tym argumentacją skargi kasacyjnej dotyczącą przywoływanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2017r. sygn. II CSK 816/16, należy też przypomnieć utrwalone stanowisko, że zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie stron (oraz wyjątkowo innych osób), o którym mowa w art. 365, polega na związaniu tych osób dyspozycją zawartej w sentencji wyroku skonkretyzowanej, zindywidualizowanej i trwałej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Inne sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarta w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych (P. Telenga, Komentarz bieżący do art. 365 Kodeksy postępowania cywilnego, LEX 2011). Równocześnie zakres tego związania został określony w art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego, gdzie wskazuje się, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy granice przedmiotowe powagi rzeczy osądzonej wyznacza przedmiot rozstrzygnięcia sądu w związku z podstawą sporu (wyrok z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt IV CSK 297/09, LEX 584771, podobnie wyrok SN z dnia 21 kwietnia 2010r., sygn. akt V CSK 356/09, LEX 584211, w którym wskazano, że sąd nie jest związany zarówno ustaleniami faktycznymi poczynionymi w innej sprawie, jak i poglądami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego w niej wyroku). Tym samym powaga rzeczy osądzonej wiąże strony i sąd, który je wydał oraz inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej wyłącznie w przypadku tożsamości podmiotowej i przedmiotowej zawisłej przed nimi sprawy. Co więcej, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2009r., sygn. akt IV CSK 511/08, LEX 511989, przedmiotem prawomocności jest jedynie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie przesłanki, które do niego doprowadziły (zob. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 33/11; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1442/11).
Przenosząc powyższe w realia niniejszego postępowania, trafnie przyjął Sąd I instancji w skarżonym orzeczeniu, że w sprawie nie ziściły się również nowe okoliczności faktyczne – na co w sposób nieuprawniony wskazuje autor rozpoznawanego niniejszym środka zaskarżania (skargi kasacyjnej) – które uzasadniałyby odstąpienie od powołanej powyżej oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego (wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Po 620/14).
Należy podkreślić za Sądem I instancji, że orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2017r. sygn. II CSK 816/16, przywoływane również w skardze kasacyjnej dotyczy postępowania w sprawie zapłaty wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z gruntu. Z istoty tego postępowania wynika nowa okoliczność, jaką jest odmówienie zasadności powództwu o wynagrodzenie. Niezasadność tego powództwa, nie stanowi również w ocenie Sądu odwoławczego, takiej okoliczności faktycznej, która czyniłaby zasadnym odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Po 620/14 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09 marca 2017 r. o sygn. I OSK 1469/15 nie zmienia również przyjęta wykładnia innego sądu w innym toku procesowym nawet, jeśli sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i strony (por. wyrok NSA z dnia 06 marca 2014 r. sygn. II FSK 838/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym zakresie należy zauważyć, że w uzasadnieniu Sądu Najwyższego zasadnicze znaczenie miało – wykonywanie posiadania – przez gminę. Sąd Najwyższy zaakcentował odmienny charakter "odszkodowania za drogi wewnętrzne z tytułu wywłaszczenia z mocy prawa" oraz "wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu" wskazując, że tego pierwszego stanu faktycznego dotyczy orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2007 r. w sprawie Bugajny v. Polska (skarga nr 22531/05). Takie stanowisko Sądu Najwyższego pozostaje spójne ze stanowiskiem sądów administracyjnych, prezentowanych również na gruncie badanej sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podziela uzasadniony pogląd WSA, że w okolicznościach poddanej kontroli sądu - sprawy administracyjnej - przesądzono prawomocnie, że zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie, w której decyzje zatwierdzające podział nieruchomości zostały wydane, działki gruntu wydzielone pod - drogi - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa na własność gminy z dniem w którym decyzja o podziale stała się ostateczna. Prawomocnie również przesądzono, że wydane w sprawie decyzje podziałowe stały się ostateczne z dniem 16 lipca 1998 r. (por. wyrok I OSK 1442/11) a także, że sporne działki połączone z siecią dróg publicznych, a przede wszystkim nieprzeznaczone do - wyłącznego - użytku mieszkańców zamkniętego osiedla, lecz ogólnodostępne, służące nieograniczonej licznie potencjalnych użytkowników, którzy mogą korzystać z nich na podobnych zasadach, jak z dróg wybudowanych i utrzymywanych przez samorząd lub inny podmiot publiczny, należy zaliczyć do dróg publicznych. W sposób wiążący przesądzono, że taka wykładni pojęcia "drogi" czy też "drogi publicznej" zawartego w art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przy tym, zgodna z przepisami ustawy zasadniczej, a zwłaszcza z art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 konstytucji RP, zapobiega bowiem sytuacji faktycznego odjęcia władztwa nad rzeczą bez stosownego odszkodowania (prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Po 33/11). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nakazał przy rozpoznaniu sprawy uwzględnić, że pomimo utrwalonego orzecznictwa sądów, że działki gruntu wydzielone pod drogi na podstawie art. 98 ust. 1 zd. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (w pierwotnym brzmieniu) przechodzą z mocy prawa na własność gminy, jedynie wtedy gdy przeznaczone zostały na urządzenie drogi publicznej (i za przejęte działki przysługuje właścicielowi odszkodowanie) – Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 6 listopada 2007r. w sprawie Bugajny i inni przeciwko Polsce (aplication no 22531/05) orzekł, że Polska odmawiając wypłaty odszkodowania za korzystanie z dróg wewnętrznych powstałych na terenie prywatnym w wyniku podziału naruszyła art. 1 protokołu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i zasądził na rzecz skarżących odszkodowanie od Państwa Polskiego (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. I OSK 1485/06, orzeczenia.nsa.gov.pl).
WSA odnosząc się do argumentacji zaskarżonej decyzji trafnie zauważył zdaniem Sądu odwoławczego, że zasadniczym motywem przesądzającym w ocenie organu II instancji o niezasadności wniosku o odszkodowanie, był fakt, że sporne działki nie maja charakteru nieruchomości przeznaczonej pod drogi publiczne. To stanowisko organu stoi w jawnej opozycji, do oceny wyrażonej w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2014r. sygn. II SA/Po 620/14, w którym Sąd przesądził, że sporne działki są drogami publicznymi.
Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje także podstaw do zakwestionowania ustalenia skarżonego wyroku w zakresie charakteru wpisu w księdze wieczystej, w której nie ujawniono Gminy Kościan jako właściciela spornych działek. Prawidłowo WSA, stwierdził, że wbrew stanowisku powołanemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sprawie przesądzono jednoznacznie, że nabycie gruntu przez gminę w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje - z mocy prawa - a wpis w księdze wieczystej ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Sąd podkreślił w prawomocnym wyroku, że nie przesądza wpis do księgi wieczystej o powstaniu prawa własności, tym bardziej odmowa ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej nie przesądza o tym, komu to prawo przysługuje (por. prawomocny wyrok w sprawie o sygn. II SA/Po 33/11; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 195/10).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. jest nieuprawniony.
Skarżący kasacyjnie sformułował również zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 154 u.g.n. w związku z § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, polegającego – jego zdaniem – na przyjęciu wadliwego operatu szacunkowego wskutek uznania, że rzeczoznawca dokonał prawidłowej wyceny nieruchomości, z uwzględnieniem właściwych transakcji porównawczych.
Należy przypomnieć w odniesieniu do tego zarzutu, że związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające z powyższych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować (zob. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., II OSK 909/14). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy zaskarżony wyrok nie narusza innych przepisów niż wskazane w podstawach, na których środek oparto (zob. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2014 r., II GSK 1253/13). Nie ma on kompetencji do konkretyzowania czy uzupełniania zarzutów kasacyjnych, bądź ich uzasadnienia, a brak konkretnego i popartego stosowną argumentacją zakwestionowania stanowiska wyrażonego w danej kwestii przez wojewódzki sąd administracyjny powoduje związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem sądu pierwszej instancji w danym zakresie i niemożność zbadania jego zasadności (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 3171/12 i wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., II OSK 1426/11). Zatem Naczelny Sąd Administracyjny upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., II OSK 2724/12).
Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami
i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt II GSK 2187/21).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że art. 134 p.p.s.a. obejmuje dwie odrębne jednostki, tj. §1 oraz § 2, w których zawarte są dwie odrębne treści normatywne (przepisy prawne). Skarga kasacyjna nie wskazuje konkretnie (szczegółowo), który przepis czy przepisy z art. 134 p.p.s.a. zdaniem autora zostały naruszone przez Sąd I instancji w związku przywoływanymi przepisami prawa. Analogiczna sytuacja dotyczy art. 154 u.g.n., który obejmuje trzy odrębne jednostki, tj. ust. 1, ust.2 oraz ust. 3, w których zawarte są trzy odrębne treści normatywne (przepisy prawne). Skarga kasacyjna nie wskazuje konkretnie (szczegółowo), który przepis czy przepisy z art. 154 u.g.n. zdaniem autora zostały naruszone przez Sąd I instancji w związku przywoływanymi przepisami prawa. W skardze kasacyjnej też tylko ogólnie, bez dokładanego dookreślenia, wskazany jest kwestionowany operat szacunkowy. Tym samym rozważany niniejszym zarzut nie został skonstruowany stosowanie do właściwych wymogów przewidzianych we właściwych normach p.p.s.a. Taki stan rzeczy uniemożliwia rozpoznanie tego zarzutu przez Sąd odwoławczy.
Sąd odwoławczy w nawiązaniu do powyższego zarzutu, podziela umotywowane stanowisko WSA wyrażone na s. 11 uzasadnienia skarżonego orzeczenia. W wyroku z dnia 11 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Po 620/14 Sąd przesądził, że sporne działki są drogami publicznymi. Wyrok ten został wydany 11 grudnia 2014 r., a więc rok po sporządzeniu powołanej przez Wojewodę Opinii mgr. inż. Tomasza Zajączkowskiego, która stanowi materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że ocena Sądu w uzasadnieniu tego prawomocnego wyroku, została wyrażona, z uwzględnieniem wiedzy i znajomości tej Opinii. Zasadnie przyjął WSA, że kwestionowanie ustaleń prawomocnego wyroku poprzez odwołanie do tej Opinii wydanej w listopadzie 2013 r., która była znana Sądowi sprawę rozpoznającemu w dacie wyrokowania, nie może zostać uznane za zgodne z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z dnia 06 marca 2014 r. sygn. II FSK 838/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko WSA, że w sposób wiążący, prawomocnymi wyrokami przesądzono wszystkie kluczowe w niniejszej sprawie kwestie, przesądzające, że w sprawie ziściły się przesłanki uzasadniające ustalenie odszkodowania na rzecz [...] Sp. z o.o. w Kościanie.
Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oddalił skargę kasacyjną. W oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a. zasądzono koszty postępowania kasacyjnego na rzecz [...] Sp. z o.o. w Kościanie.