I OSK 1485/22

I OSK 1485/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 829/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 6 ust. 4, ust. 5
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.S., E.M. i J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 829/21 w sprawie ze skargi Z.S., E.M. i J.P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 marca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-174/2020/AP w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 października 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 829/21 oddalił skargę Z.S., E.M. i J.P. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 marca 2021 r,., nr DAP-WOSR-7280-174/2020/AP, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 22 października 2020 r., nr SPN.IV.7541.20.2016 odmawiającą skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej.
W skardze kasacyjnej skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w całości, a także o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 w zw. z art. 153 w zw. z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi na skutek nieuwzględnienia wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2015 r., I OSK 2327/14, przez przyjęcie, że nie można określić kto był właścicielem nieruchomości pozostawionej, pomimo faktu, że NSA we wskazanym wyroku stwierdził, że do 1929 r. był nim niewątpliwie poprzednik prawny skarżących i nakazał rozważenie stanu własności według stanu późniejszego, zaś strony przedstawiły dodatkowy dowód, że właścicielem był poprzednik prawny skarżących w postaci zaświadczenia Kurii Diecezjalnej w P. z 25 sierpnia 2020 r. oraz zdjęcia nagrobka właściciela nieruchomości pozostawionej;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 80 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez oddalenie skargi na skutek dokonania oceny dowodów w sposób wybiórczy, tj.:
- pominięcie treści zaświadczenia Kurii Diecezjalnej w P. z 25 sierpnia 2020 r. i treści epitafium z nagrobka A.S. pod pretekstem, że nie są to dokumenty, podczas gdy dowodem jest wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy,
- pominięcie treści dowodów z oświadczeń świadków L.B. i U.B. pod pretekstem ich małej precyzji, podczas gdy wynika z nich wprost kto był właścicielem nieruchomości pozostawionej,
- pominięcie dowodu z oświadczenia K.B. pod pretekstem niespełniania przez to oświadczenie wymogów ustawowych, podczas gdy dowodem jest wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy,
- w konsekwencji w miejsce swobodnej oceny dowodów przyjęcie oceny dowodów dowolnej;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez oddalenie skargi na skutek nieuwzględnienia w rozstrzygnięciu sprawy treści zaświadczenia Kurii Diecezjalnej w P. z 25 sierpnia 2020 r. i treści epitafium z nagrobka A.S. oraz oświadczenia świadka K.B.;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez oddalenie skargi na skutek pominięcia oświadczeń świadków L.B. i U.B. na okoliczność stanu własności nieruchomości pozostawionej;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez oddalenie skargi na skutek przyjęcia, że ustawa wprowadza "szczególne reguły proceduralne" w zakresie środków dowodowych i odrzucenie pod tym pretekstem dowodów nie pasujących do tezy, że właścicielem nie był poprzednik prawny skarżących, podczas gdy katalog dowodów wymieniony w ustawie nie jest katalogiem zamkniętym.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji zignorował wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2015 r., I OSK 2327/14, w którym stwierdzono, że zaświadczenie archiwalne zawiera informacje mogące wskazywać, że E.S., jako spadkobierca swojego ojca A.S. mógł pozostawić na Kresach część majątku, i dalej, że majątek ten gdy stanowił własność jego ojca A.S. (1929 r.), miał powierzchnię (..). Ponadto wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, że należy ustalić, czy część majątku mogła stanowić właśnie własność skarżącego, będącego spadkobiercą A.S. Strony przedstawiły dowody, że niewątpliwie tak było, jednak Sąd stwierdził, że strona okoliczności tej nie wykazała, nie wskazując jednak co w takim razie stało się z majątkiem po 1929 r., skoro E.S. zbyć go nie mógł (albowiem potwierdzenie następstwa prawnego po ojcu A. uzyskał dopiero po wojnie).
W zakresie dokonanej przez Sąd oceny materiału dowodowego skarżący podnieśli, że art. 6 ust. 4 ustawy wskazuje otwarty katalog źródeł dowodowych, co zresztą niejednokrotnie wskazywało i orzecznictwo sądowoadministracyjne.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stawiane w skardze kasacyjnej zarzuty nie korelują z rzeczywistą argumentacją przedstawioną przez Sąd I instancji. W konsekwencji skarga kasacyjna polemizuje ze stanowiskiem, jakie przez Sąd I instancji nie zostało wyrażone.
Nie znajduje potwierdzenia zarzut naruszenia związania prawomocnym wyrokiem I OSK 2327/14. W sprawie zostało wydanych kilka wyroków sądów administracyjnych. Wyrok NSA z 9 kwietnia 2015 r., I OSK 2327/14 dotyczył sprawy, w której przedmiotem zaskarżenia była decyzja wydana przez organ odwoławczy w trybie art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym (w ówczesnym brzmieniu) organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Ze względu na przesłanki wydania takiej decyzji, sąd administracyjny kontrolował zatem, czy zasadnie organ odwoławczy uznał, że dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest wyjaśnienie określonych kwestii, istotnych dla jej załatwienia, a organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów postępowania.
Na ówczesnym etapie postępowania, organ I instancji, po kolejnym rozpoznaniu wniosku, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, albowiem uznał, że nie zostało dowiedzione, aby E.S. był właścicielem tych nieruchomości. Organ odwoławczy, uchylając decyzję odmowną i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania podał, że w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, organ wojewódzki poszukiwał dowodów, celem ustalenia czy E.S. pozostawił nieruchomości - majątek K. i B. - poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W tym celu Wojewoda pismem z dnia 30 stycznia 2013 r. wystąpił do Archiwum Głównego Akt Dawnych z zapytaniem, czy w jego zasobach znajdują się dokumenty wskazujące na pozostawienie przez E.S. majątków – K. i B. w byłym województwie p. W odpowiedzi na powyższe pismo, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, w piśmie z dnia 11 marca 2013 r. wskazało zaś, że nie dysponuje dokumentami, dotyczącymi pozostawienia przez E.S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zaznaczając jednocześnie, iż dokumenty dotyczące pozostawionych nieruchomości mogą się znajdować w Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Pomimo tego jednak, Wojewoda, choć był w posiadaniu niniejszego pisma, zaniechał dalszych czynności dowodowych i nie wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie o nadesłanie dowodów, dotyczących majątku pozostawionego przez E.S. na obszarze obecnej Białorusi, czym - w ocenie organu drugiej instancji - naruszył art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. W zaistniałej sytuacji trudno było bowiem przyjąć, że w sprawie został zgromadzony pełny materiał dowodowy. W rezultacie Minister polecił, aby - w ramach ponownej analizy akt sprawy - Wojewoda wystąpił do Archiwum Akt Nowych w Warszawie, celem pozyskania dokumentacji wskazującej na pozostawienie przez E.S. nieruchomości poza obecnymi granicami kraju, a w razie potrzeby przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem strony postępowania i ewentualnych świadków, celem ich przesłuchania i konfrontacji, gdyż może to być pomocne dla wyjaśnienia okoliczności spornych w sprawie, w tym dotyczących własności pozostawionych majątków – B. oraz K.
Sąd I instancji uznał stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe i oddalił skargę E.S. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem w sprawie I OSK 2327/14 oddalił zaś skargę kasacyjną strony. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W wyroku I OSK 2327/14 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wyrok Sądu I instancji, mimo nie w pełni prawidłowego uzasadnienia, odpowiadał prawu, albowiem decyzja organu odwoławczego, mimo jej ogólnikowości, była słuszna.
W odniesieniu do majątku K. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle ustaleń wojewody, istnieje rozbieżność pomiędzy stanowiskiem skarżącego, a dokumentami, na które organ wojewódzki się powołał, co do miejsca położenia majątku K. Kwestia położenia zaś tego majątku być może jednak wyjaśniona po ponownym, dokładnym przesłuchaniu spadkobierców skarżącego lub ewentualnych świadków.
Natomiast w odniesieniu do majątku B. w wyroku NSA przyjęto, że należy dokonać ponownej analizy. Organ wojewódzki traktował ten majątek bowiem zawsze jako jeden majątek i zawsze jako stanowiący całość. Tymczasem treść zaświadczenia z Archiwum Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B. z dnia 9 sierpnia 2005 r. zawiera informacje, które mogą wskazywać, że E.S. – jako spadkobierca swego ojca A.S. - mógł pozostawić na Kresach część majątku B. Majątek ten, gdy stanowił własność jego ojca – A.S. (w 1929 r.) miał powierzchnię 1.097 ha. Z zaświadczenia tego wynika następnie, że w 1936 r. z majątku B. 541,15 ha (235,11 ha ziemi ornej, 7,29 łąk, 288,47 ha użytków leśnych i 10,28 ha nieużytków) należało do spadkobierców A.S.2 Powyższe potwierdza dalsza informacja, iż w 1937 r. dokonano podziału tej części majątku B., w wyniku czego: H. S. wydzielono 69,30 h, W.S. – 204,83 h, W.N. – 147,01 h, F.S. – 43,74 h. We wspólnym użytkowaniu pozostawiono 76,27 h. Łączna suma w/w części powierzchni daje właśnie 541,15 ha a to prowadzi do wniosku, że przed II Wojną Światową nie cały majątek B. stanowił własność spadkobierców A.S.2 (tylko 541,15 ha z całej powierzchni 1.097 ha). Zatem należało rozważyć, do kogo ta pozostała część majątku należała a w szczególności, czy mogła ona stanowić właśnie własność skarżącego, będącego spadkobiercą A.S. Powyższa kwestia winna zatem być rozważona przez Wojewodę.
Ocena prawna i zalecenia zawarte w przedstawionym wyroku dotyczyły zatem zakresu koniecznego postępowania wyjaśniającego. Stanowisko Sądu w żadnej mierze nie przesądziło, czy i jaki majątek pozostawiony został w związku wojną poza obecnymi granicami RP przez wnioskodawcę. Stan własnościowy z roku 1929 nie stanowi okoliczności istotnej z punktu widzenia przesłanek do przyznania prawa do rekompensaty, zaś ojciec wnioskodawcy zmarł w 1931 r., nie był zatem osobą, która majątek w związku z wojną pozostawiła. Sąd w omawianym wyroku nie przesądził także, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone. Nie przesądził również, że teza o podziale majątku B. jest równoznaczna z uznaniem, że część majątku objęta wnioskiem stanowiła własność wnioskodawcy jako zstępnego zmarłego w 1931 r. A.S. Wskazuje na to przypuszczający i warunkowy tryb wypowiedzi Sądu, który zwrócił uwagę, że informacje "mogą wskazywać" na pozostawienie przez spadkobiercę A.S. części majątku B., należy jednak rozważyć, czy "mogła ona stanowić własność skarżącego".
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 27) Sąd I instancji odniósł się do związania wynikającego z wyroku I OSK 2327/14. Sąd I instancji stwierdził, że odniesienie się w tym wyroku do stanu prawnego ujawnionego na datę 1929 r. nie świadczy o przesądzeniu przez NSA, że w niniejszej sprawie udowodniono prawa własnościowe do przedmiotowego mienia na dzień jego pozostawienia przez E.S. NSA przywoływał dane wynikające z tego dokumentu jako punkt wyjścia do poczynienia przez organ wojewódzki dokładnych ustaleń celem precyzyjnego ustalenia stanu majątkowego mienia samego A.S. objętego żądaniem wniosku E.S. z 2008 r. NSA nie analizował dokumentacji stanowiącej podstawę wystawienia tego zaświadczenia i nie przedstawił stanowiska, że zaświadczenie to jest dowodem własności potwierdzającym zasadność wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty.
Stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe i adekwatne do treści zawartych w uzasadnieniu wyroku I OSK 2327/14, nie potwierdza zatem zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Po wyroku NSA z 9 kwietnia 2015 r. prowadzono postępowanie dowodowe, a na skutek skargi na kolejne decyzje, wydany został wyrok WSA w Warszawie z 13 czerwca 2019 r., I SA/Wa 1269/18, w którym Sąd uchylił odmowne decyzje obu instancji, zalecając uzupełnienie postępowania dowodowego. W uzasadnieniu tego prawomocnego wyroku Sąd stwierdził m.in., że w postępowaniu w sposób nieuprawniony stanowczo przyjęto, że istniał jeden majątek B. Z akt sprawy wynika bowiem, że majątek B. i K. nie jest tożsamy z majątkiem pod nazwą B. (B.D.) i wskazane majątki stanowić mogły własność odrębnych osób – A.S. oraz A.S.2 Organy powinny podjąć czynności celem ustalenia spełnienia przesłanki posiadania przez A.S. prawa własności do majątków B. i K., które nie są najprawdopodobniej tożsame z majątkiem pod nazwą B. (B.D.). Stosownych ustaleń w przedmiotowej kwestii należy dokonać m.in. poprzez wyjaśnienie jakie dokumenty źródłowe stanowiły podstawę wydania zaświadczenia archiwalnego z 20 października 2015 r. jak również zaświadczenia z Archiwum Zakładu Naukowo-Metodycznego Państwowego Archiwum Obwodu B. z 14 grudnia 2005 r. nr 05-7/C-11, które w swej treści wprost przywołuje, że w dokumentach tej placówki znajdują się informacje potwierdzające, że wg stanu na 1929 r. do A.S. należał majątek K. o pow. 413 ha oraz majątek B. o pow. 1097 ha. Nie można bowiem wykluczyć, że podstawą wydania przedmiotowych zaświadczeń archiwalnych były dokumenty źródłowe, z których wynika tytuł własności do opisanego w nim majątku B. i majątku K. Organy administracji powinny analizować dostępne dokumenty pod kątem stanowiska, że przedmiotowe majątki stanowiły majątek odrębny od majątku pod nazwą B. i D. Sąd zastrzegł przy tym, że przedstawione zalecenia nie stoją w sprzeczności z treścią uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2327/14, gdzie wskazano m.in., że treść zaświadczenia z Archiwum Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Obwodu B. z 9 sierpnia 2005 r. zawiera informacje, które mogą wskazywać, że E.S. jako spadkobierca swego ojca A.S. mógł pozostawić na Kresach część majątku B., a także, że w 1936 r. określona część majątku B. należała do spadkobierców A.S.2
W wyniku postępowania przeprowadzonego po tym wyroku WSA, zostały wydane kolejne decyzje, z których decyzja organu odwoławczego była przedmiotem skargi rozpoznanej przez Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem. W zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji Minister wprost powołał się na związanie prawomocnymi wyrokami, wynikające z art. 153 p.p.s.a. Podał, że nie jest wykluczone, aby na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonowały dwa odrębne majątki, tj. majątek B. i D. oraz majątek B. i K., należące do innych osób. Odnosząc się do materiału dowodowego stwierdził jednak, że materiał ten dotyczy wyłącznie prawa własności do majątku B. z folwarkiem D. należącego do A.S.2 Porównano zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu B. z 20 października 2015 r. nr O5-07/130, zaświadczenie z Archiwum Placówki Naukowo-Metodycznej Państwowego Archiwum Obwodu B. z 9 sierpnia 2005 r. nr C-4, zaświadczenie z Archiwum Zakładu Naukowo-Metodycznego Państwowego Archiwum Obwodu B. z 14 grudnia 2005 r. nr O5-7/C-11 z zaświadczeniem Państwowego Archiwum Obwodu B. z 15 stycznia 2020 r. nr O5-07/53. Na tej podstawie stwierdzono, że wszystkie zaświadczenia opisują stan majątku B. o pow. 541,15 ha z tym, że w zaświadczeniu z 20 października 2015 r. nr 05-07/130 wskazano, że jest to opis tego majątku według stanu na 1939 r., natomiast w pozostałych zaświadczeniach podano, że jest to opis ww. majątku według stanu na 1936 r. Ponadto w zaświadczeniu z 20 października 2015 r. nr 05-07/130 oraz w zaświadczeniu z 15 stycznia 2020 r. nr 05-07/53, w odniesieniu do właściciela tego majątku jest mowa, że majątek należał do spadkobierców A.S. (nazwisk spadkobierców nie podano), natomiast w zaświadczeniu z 9 sierpnia 2005 r. nr C-4 oraz w zaświadczeniu z 14 grudnia 2005 r. nr 05-7/C-11, że majątek należał do spadkobierców A.S.2 (nazwisk spadkobierców nie podano).
W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentów, które potwierdzałyby prawo własności A.S. bądź jego spadkobiercy E.S. do majątków B. i K.
Wobec powyższego, nie znajduje potwierdzenia zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a przez nieuwzględnienie oceny prawnej i zaleceń zawartych w wyroku I OSK 2327/14. Przeprowadzone zostało postępowanie dowodowe uwzględniające okoliczności wskazane w tym wyroku i poddano ocenie uzupełniony materiał dowodowy. Natomiast wnioski wyprowadzone z tego materiału wykraczają poza zakres związania, w wyroku tym nie dokonano wiążącej oceny dowodów, zwłaszcza nie może wyrok ten zawierać oceny dowodów zebranych później. W tej sytuacji oceny materiału dowodowego nie można zwalczać zarzutem naruszenia art. 153 p.p.s.a. ze względu na wyrok I OSK 2327/14.
Nie uzasadniają uwzględnienia skargi także zarzuty dotyczące oceny materiału dowodowego. Z pozyskanych materiałów, fragment Księgi Adresowej z 1929 r. zawierał dane dotyczące A.S. jako właściciela ziemskiego (B. i K.). W prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2019 r., I SA.Wa 1269/18 uznano jednak, że dokument ten, podobnie jak wykazy majątków, nie stanowią dokumentów potwierdzających prawo własności do majątków B. i K. Prawidłowo zatem Sąd I instancji akceptował stanowisko, że białoruskie zaświadczenia wydane nie na podstawie dowodów własności ale Księgi Adresowej z 1929 r. nie mogły być uznane za dowód własności, i to na datę opuszczenia byłych terenów RP. Nie przedstawiono także w skardze kasacyjnej argumentów przeciwko ustaleniom, zaakceptowanym przez Sąd I instancji, że zgromadzone w sprawie dowody źródłowe (urzędowe dowody własności – decyzja streszczona z 1926 r., zaświadczenie z 1928 r., orzeczenie z 1937 r., kupon parcelacyjny z 1938 r.) na przestrzeni lat konsekwentnie dokumentują stan własnościowy mienia nieruchomego opisanego jako majątek B. i D. (określanego także jako B. vel D., B. z folwarkiem D.), położonego w gminie P. o pow. ponad 541 ha, wydzielonego z dóbr ziemskich P. hip. nr [...] wydziału hipotecznego Sądu Okręgowego w P., który to majątek początkowo był własnością A.S.2, a następnie uległ w większej części podziałowi na rzecz jego spadkobierców – H.S., W.S., W.N. i F.S. Materiały te nie stanowią zatem dowodów na tytuł prawny do innych nieruchomości przysługujący innym osobom.
W odniesieniu do zaświadczenie Kurii Diecezjalnej w P., dotyczącego nagrobka A.S. syna K. i ujawnionych na nim nazw posiadanych majątków, należy stwierdzić, że odnosi się ono do ewentualnego stanu na datę śmierci osoby pochowanej, czyli na 15 stycznia 1931 r., w żadnej mierze nie dokumentuje stosunków własnościowych na datę pozostawienia mienia w związku z wojną.
Nie dokonano również wadliwej oceny dowodów z oświadczeń świadków i oświadczeń osób trzecich.
Problem w niniejszej sprawie dotyczył udowodnienia w pierwszej kolejności tytułu własności do pozostawionego mienia. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa), do wniosku o uzyskanie potwierdzenia prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Zgodnie z art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy, dowodami takimi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.
Dokumentowanie tytułu własności do nieruchomości z ogólnym reżimie prawnym jest poddane ograniczeniom, służą do tego celu określone dokumenty, nie jest zasadniczo możliwe potwierdzenie prawa własności nieruchomości na drodze zeznań świadków lub dokumentów prywatnych. Ustawa wprowadza natomiast w tym zakresie znaczącą liberalizację, dopuszczając po pierwsze dowód w postaci urzędowego opisu mienia i orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, a w razie ich braku, dowód z oświadczeń świadków, o jakim mowa w art. 6 ust. 5 ustawy. Zastrzeżenie zawarte w art. 6 ust. 4 ustawy, że wyliczenie środków dowodowych jest przykładowe należy odczytywać z uwzględnieniem faktu, że regulacja rozszerza katalog dowodów, jeżeli chodzi o dowodzenie prawa własności do nieruchomości. Przykładowy charakter wyliczenia nie oznacza zatem, że dowodem na tytuł prawny do określonej nieruchomości może być ponadto każdy dowolny środek dowodowy, lecz że oprócz wskazanych z ustawie, dowodami takimi mogą też być rzecz jasna środki dowodowe na ogólnych zasadach służące potwierdzaniu prawa własności. Stanowisko Sądu I instancji w kwestii katalogu środków dowodowych służących potwierdzeniu postawienia mienia jest prawidłowe i nie narusza art. 6 ust 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy.
Nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 6 ust. 5 ustawy, który zawiera regulację szczególną, pozwalającą na dowodzenie pozostawienia mienia poza obecnymi granicami RP za pomocą oświadczeń świadków. Dla dowodów tych przewidziane zostały określone w przepisie warunki, niewątpliwie nie spełnia ich oświadczenie K.B. z 10 czerwca 2015 r., nie zostało ono złożone przed odpowiednim organem i nie wykazuje, aby osoba je składająca spełniała warunki określone w przepisie.
W odniesieniu natomiast do oświadczeń z 16 czerwca 2016 r. złożonych w trybie art. 6 ust. 5 ustawy, to należy zauważyć, że jako dowody w sprawie, podlegają one ocenie organu prowadzącego postępowanie co do ich miarodajności i zawartych treści. Krytyczna ocena tych dowodów jest uzasadniona. Należy podkreślić, że między śmiercią A.S. a opuszczeniem przez jego syna i żonę byłych terenów RP upłynęło kilka lat. Postępowanie zaś dotyczy nieruchomości niezabudowanych, majątek K. miały stanowić lasy, a majątek B. tereny rolne i w części nieużytki, wedle oświadczenia wnioskodawcy. Taka sytuacja rzutuje na możliwość identyfikacji przez osoby trzecie właściciela gruntu. Niewątpliwie inaczej sytuacja może się przedstawiać, gdy oświadczenia świadków, zamieszkujących w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość, dotyczą nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym. W takiej sytuacji możliwie jest posiadanie przez świadków dość precyzyjnych informacji kto taką zabudowaną nieruchomość zamieszkiwał i był jej właścicielem. W przypadku gruntów rolnych czy lasów czynienie takich ustaleń na podstawie obserwacji jest utrudnione. Wiedzę o stanie prawnym mogą w takim przypadku posiadać ewentualni dzierżawcy gruntu, robotnicy rolni czy leśni wykonujący pracę na rzecz właściciela i przez niego z tego tytułu opłacani. W sprawie przedstawiono jednak oświadczenia nastoletnich mieszkanek miejscowości, których wiedza o stanie własnościowym mienia należącego do konkretnych przedstawicieli licznego rodu zasadnie została przez organy poddana w wątpliwość. Znaczenie istotne ma bowiem również to, że ze względu na popularność imienia A. w rodzinie S., na co wskazał Sąd I instancji, utrudniona jest identyfikacja poszczególnych osób, co potwierdziło również postępowanie w niniejszej sprawie. Uznanie w tej sytuacji, że przekonanie świadków o pozostawieniu przez wnioskodawcę w związku z wojną gruntów bliżej nie zidentyfikowanych co do położenia i obszaru nie stanowi dowodu potwierdzającego prawo własności do konkretnego majątku, nie jest przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Nie tylko zatem wiek świadków, ale całokształt okoliczności zadecydował, że ich oświadczenia nie mogły zostać uznane za wystarczające do potwierdzenia faktu pozostawienia w związku z wojną określonego mienia poza obecnymi granicami RP przez wnioskodawcę. Nie znajduje w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdzenia w związku z powyższym również zarzut naruszenia art. 75 § 1, art. 80 , a także art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.