I OSK 1480/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-01-19
NSAAdministracyjneWysokansa
piecza zastępczakoszty utrzymania dzieckaspór o właściwośćsamorząd terytorialnysądy administracyjneKPAPPSawłaściwość miejscowamiasto R.

NSA oddalił skargę kasacyjną miasta R. od postanowienia WSA w Gliwicach, które odrzuciło skargę na orzeczenie SKO w Katowicach w sprawie sporu o właściwość dotyczącą kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej, uznając, że takie spory nie podlegają kontroli sądów administracyjnych.

Miasto R. wniosło skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Gliwicach, które odrzuciło jego skargę na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Spór dotyczył właściwości do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. WSA uznał, że orzeczenie SKO jest wewnątrzadministracyjne i nie podlega zaskarżeniu. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko WSA, stwierdzając, że rozstrzygnięcie sporu o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, gdy mają wspólnego organ wyższego stopnia (SKO), nie podlega kontroli sądów administracyjnych, a jedynie NSA w przypadku sporów między jednostkami z różnych właściwości SKO. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez Miasto R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, które odrzuciło skargę miasta na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Orzeczenie SKO dotyczyło rozstrzygnięcia sporu o właściwość w sprawie ponoszenia kosztów pobytu i wychowania małoletniej umieszczonej w pieczy zastępczej. WSA uznał, że zaskarżone orzeczenie SKO jest rozstrzygnięciem wewnątrzadministracyjnym, które nie kończy postępowania ani nie rozstrzyga sprawy co do istoty, w związku z czym nie przysługuje na nie skarga do sądu administracyjnego. W skardze kasacyjnej Miasto R. zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., twierdząc, że orzeczenie SKO, mimo jego charakteru, ma istotny wpływ na sytuację finansową jednostki samorządu terytorialnego. Miasto argumentowało, że spór o koszty pobytu dziecka w pieczy zastępczej, rozstrzygany w trybie przepisów K.p.a. o sporach o właściwość, w rzeczywistości ma charakter majątkowy i powinien być rozstrzygany inaczej, a obecne rozwiązanie narusza konstytucyjne zasady ochrony samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego, gdy mają wspólny organ wyższego stopnia (SKO), nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Kognicja sądów administracyjnych w takich sprawach jest ograniczona do sporów między jednostkami położonymi na terenie właściwości różnych SKO, które rozstrzyga NSA. W ocenie NSA, zaskarżone orzeczenie SKO nie dotyczy żadnej z kategorii form działalności administracji publicznej wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., a zatem WSA prawidłowo uznał, że nie mieści się ono w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów materialnych i proceduralnych, wskazując, że w przypadku odrzucenia skargi z powodu jej niedopuszczalności, sąd nie bada merytorycznych aspektów sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., NSA stwierdził, że uzasadnienie WSA było wystarczające, a możliwość zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym zależy od wątpliwości sądu, a nie strony postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, takie orzeczenie nie podlega kontroli sądu administracyjnego, ponieważ nie jest rozstrzygnięciem kończącym postępowanie w sprawie ani nie rozstrzyga sprawy co do istoty, a także nie jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 P.p.s.a.

Uzasadnienie

Rozstrzygnięcie sporu o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, gdy mają wspólny organ wyższego stopnia (SKO), jest rozstrzygnięciem wewnątrzadministracyjnym. Sądy administracyjne są właściwe do rozpatrywania takich sporów tylko w przypadku, gdy jednostki te leżą na terenie właściwości różnych SKO, a rozstrzyga je NSA. W przeciwnym razie, dopuszczenie skargi do WSA oznaczałoby obejście przepisów o właściwości rzeczowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

k.p.a. art. 22 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis stosowany do rozstrzygania sporów o właściwość pomiędzy organami administracji publicznej, w tym pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego, gdy mają wspólny organ wyższego stopnia.

u.w.s.r.i.p.z. art. 191 § ust. 16

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Przepis nakazujący stosowanie przepisów K.p.a. do rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków na pobyt dzieci w pieczy zastępczej.

P.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna odrzucenia skargi, gdy jej wniesienie jest niedopuszczalne.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych, wyłączając z niej akty lub czynności podjęte w ramach postępowania administracyjnego.

P.p.s.a. art. 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W powiązaniu z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., wyznacza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących sporów o właściwość powiatów do ponoszenia wydatków.

P.p.s.a. art. 15 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa właściwość NSA do rozpatrywania sporów o właściwość pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego położonymi na terenie właściwości różnych samorządowych kolegiów odwoławczych.

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy wymogów uzasadnienia orzeczenia.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada rozpoznawania sprawy w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 182 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

u.s.k.o. art. 2

Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych

Podstawa działania SKO.

Konstytucja RP art. 193

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepis dotyczący pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do zaskarżenia orzeczeń.

Konstytucja RP art. 165

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego.

Konstytucja RP art. 167

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona mienia jednostek samorządu terytorialnego.

Konstytucja RP art. 184 § zd. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego.

k.c. art. 26 § § 1

Kodeks cywilny

Określenie miejsca zamieszkania dziecka.

k.c. art. 26 § § 2

Kodeks cywilny

Określenie miejsca zamieszkania dziecka.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spór o właściwość w sprawie kosztów pieczy zastępczej, rozstrzygany przez SKO, nie podlega kontroli sądów administracyjnych, gdyż nie jest to akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu P.p.s.a. Sądy administracyjne są właściwe do rozpatrywania sporów o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego tylko w przypadku, gdy leżą one na terenie właściwości różnych samorządowych kolegiów odwoławczych, a rozstrzyga je NSA.

Odrzucone argumenty

Orzeczenie SKO w sprawie sporu o właściwość jest rozstrzygnięciem mającym istotny wpływ na sytuację finansową jednostki samorządu terytorialnego i powinno podlegać kontroli sądów administracyjnych. Stosowanie przepisów K.p.a. o sporach o właściwość do rozstrzygania sporów majątkowych między jednostkami samorządu terytorialnego narusza konstytucyjne zasady ochrony samodzielności finansowej. Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, odrzucając skargę zamiast badać sprawę merytorycznie. Uzasadnienie postanowienia WSA było wadliwe z powodu braku odniesienia się do możliwości zwrócenia się do TK z pytaniem prawnym.

Godne uwagi sformułowania

rozstrzygnięcie o charakterze wewnątrzadministracyjnym nie jest rozstrzygnięciem, na które przysługuje środek zaskarżenia nie mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego rozstrzyganie tego rodzaju sporów [...] należy zaś do wyłącznej kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczenie możliwości rozpoznania przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na akt Kolegium [...] oznaczałoby de facto, że o właściwości danej jednostki samorządu terytorialnego [...] orzekałby sąd, który nie posiada kompetencji w tym zakresie.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu kognicji sądów administracyjnych w sprawach sporów o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego dotyczących kosztów pieczy zastępczej."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy jednostki samorządu terytorialnego mają wspólny organ wyższego stopnia (SKO). W przypadku braku wspólnego organu wyższego stopnia, właściwość NSA jest inna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście finansowania pieczy zastępczej, pokazując granice kontroli sądowej nad decyzjami administracyjnymi i sporami między samorządami.

Kto płaci za pieczę zastępczą? NSA rozstrzyga o granicach kontroli sądowej nad sporami między samorządami.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1480/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gl 573/22 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2022-04-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 22 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 447
art. 191 ust. 16
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3 § 2 pkt 4, art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4, art. 58 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 573/22 w sprawie ze skargi Miasta R. na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 lutego 2022 r. nr SKO-PSI/41.5/56/2022/1854/LZ w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość w sprawie dotyczącej ponoszenia kosztów pobytu i wychowania małoletniej umieszczonej w pieczy zastępczej postanawia: oddalić skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) w dniu 28 lutego 2022 r., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r., poz. 570), art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość miejscową organu – stwierdziło właściwość miejscową gminy R. w sprawie dotyczącej ponoszenia kosztów pobytu i wychowania małoletniej J. K. umieszczonej w pieczy zastępczej.
Pismem z 4 kwietnia 2022 r. Miasto R. (dalej: strona skarżąca) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższe orzeczenie Kolegium.
Kolegium wniosło o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej.
Postanowieniem z 29 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej: P.p.s.a.), odrzucił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że skarga została wniesiona na orzeczenie Kolegium w przedmiocie stwierdzenia właściwości miejscowej w sprawie ponoszenia kosztów pobytu i wychowania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, wydane w oparciu o przepis art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżone orzeczenie nie jest rozstrzygnięciem, na które przysługuje środek zaskarżenia, w tym skarga do sądu administracyjnego. Jest to rozstrzygnięcie o charakterze wewnątrzadministracyjnym. Nie kończy postępowania w sprawie, nie rozstrzyga sprawy co do istoty, ani też nie służy na nie zażalenie. Wskazana skarga jest więc niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu.
Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną złożyło Miasto R., zaskarżając je w całości. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 165, art. 167 oraz art. 184 zd. 1 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi na skutek błędu oceny prawnej, polegającego na uznaniu, że rozstrzygnięcie organu administracji, wydane na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jest rozstrzygnięciem o charakterze wewnątrzadministracyjnym. Nie kończy postępowania w sprawie, nie rozstrzyga sprawy co do istoty, podczas gdy na podstawie tego rozstrzygnięcia następuje orzeczenie o wieloletnim obciążeniu jednostki samorządu terytorialnego kosztami realizacji zadania publicznego, to jest obowiązkiem ponoszenia wydatków w kwotach wielkiej wartości,
2) art. 145 ust. 1 lit. a P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. poprzez zaniechanie orzekania merytorycznego i pozostawienie w obrocie prawnym rażąco wadliwego orzeczenia organu, przy wydaniu którego organ dopuścił się oczywistej obrazy przepisów prawa materialnego:
a) art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy, poprzez uwzględnienie przy rozstrzygnięciu sporu stanu faktycznego istniejącego wcześniej niż bezpośrednio przed wydaniem przez Sąd orzeczenia o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej,
b) art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy w zw. z art. 26 § 2 Kodeksu cywilnego, poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie można określić miejsce zamieszkania dziecka, jako pochodne miejsce zamieszkania zmarłej matki, u której przed śmiercią stale przebywało, w sytuacji gdy władza rodzicielska bezpośrednio przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej nie przysługiwała na równi obojgu rodzicom, gdyż jedno z nich nie żyło,
c) art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy w zw. z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, w której miejsce zamieszkania dziecka bezpośrednio przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej należało ustalić jako pochodne miejsca zamieszkania tego z rodziców (ojca), któremu
3) 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia w treści orzeczenia przyczyn, dla których Sąd l instancji pozbawił skarżącego konstytucyjnego prawa sądowej kontroli orzeczenia organu administracji oraz uznał, że nie zachodzą podstawy zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunatu Konstytucyjnego co do zgodności przepisu art. 191 ust. 16 ustawy o pieczy z ustawą zasadniczą.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz rozpoznanie skargi co do istoty, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi l instancji, a w każdym przypadku - o zasądzenie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przed dodaniem do ustawy o pieczy przepisu art. 191 ust. 16 spory dotyczące ponoszenia kosztów związanych z pobytem w pieczy zastępczej miały charakter spraw cywilnych, rozstrzyganych przez sądy powszechne w sprawach o zapłatę. Dodając powołaną jednostkę redakcyjną ustawodawca zmienił ten stan rzeczy, nadając tym sporom charakter administracyjny, przez wskazanie, że należy je rozstrzygać w trybie przepisów K.p.a. Zgodnie z przepisem art. 191 ust. 1 ustawy o pieczy, do ponoszenia odpłatności za pobyt dzieci w pieczy zobowiązane zostały powiaty, a zatem jednostki samorządu terytorialnego, korzystające z ochrony sądowej własnej samodzielności, gwarantowanej ustawą zasadniczą. Natomiast przepis art. 22 § 1 K.p.a., który stanowi materialnoprawną podstawę orzekania na podstawie art. 191 ust. 16 ustawy o pieczy, odnosi się do rozstrzygania sporów o właściwość pomiędzy organami administracji publicznej. Przyjęte rozwiązanie, polegające na stosowaniu z odesłania trybu orzekania o właściwości organu administracji do rozstrzygania sporu o charakterze majątkowym pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego jest nieprawidłowe, bowiem utożsamia całkowicie rozbieżne merytorycznie rodzaje spraw spornych: pomiędzy osobami prawnymi – którą z nich obciąża obowiązek finansowania określonego zadania publicznego, ze sporami pomiędzy organami o to, który z nich powinien załatwić sprawę indywidualną z zakresu administracji publicznej.
Następstwem rozstrzygnięcia, po rozpoznaniu sporu o właściwość, na podstawie przepisu art. 22 § 1 K.p.a., jest wskazanie organu właściwego do rozpoznania i rozstrzygnięcia określonej sprawy administracyjnej. Postępowanie takie ma charakter wpadkowy, wewnętrzny i nie stosuje się do niego zasad przewidzianych dla postępowań administracyjnych. Regulacja ta jednak w żadnej mierze nie przystaje do sporów o charakterze majątkowym pomiędzy osobami prawnymi, z których każda uważa, że nie obciąża jej obowiązek wydatkowania wielusettysięcznych kwot na utrzymanie konkretnego dziecka w pieczy zastępczej. Skutki rozstrzygnięć wydawanych w tych sporach nie przekładają się na sferę administracyjnoprawną, a majątkową. W ocenie skarżącego kasacyjnie, postępowanie takie stanowi rażące naruszenie przysługujących stronie skarżącej, jako jednostce samorządu terytorialnego, osobie prawnej, zasad konstytucyjnych – ochrony samodzielności, w tym finansowej, ochrony przysługującego skarżącemu mienia, prawa do instancyjnej weryfikacji orzeczenia oraz sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd. Tryb rozstrzygania sporów o właściwość regulowany w przepisach K.p.a. – z racji całkowicie odmiennego charakteru – nie zabezpiecza organów, których spór dotyczy w powołanym zakresie.
Końcowo, skarżący kasacyjnie ponownie wniósł o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, wniosło o jej oddalenie.
W piśmie z 2 listopada 2022 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie. Jednocześnie przywołał orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I OSK 1155/22 oraz I OSK 1590/22 oddalające skargi kasacyjne Miasta R. w podobnych sprawach. Skarżący podkreślił, że u podstaw tych rozstrzygnięć legło przyjęcie rozwiązania normatywnego, które NSA konsekwentnie prezentuje, a które, w ocenie skarżącego kasacynie, obarczone jest istotną wadą prawną. U podstaw tych rozstrzygnięć legło przekonanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że spór co do tego, kto powinien ponosić wydatki na opiekę i wychowanie dzieci w pieczy zastępczej, stanowi negatywny spór o właściwość pomiędzy organami administracji publicznej i nie dotyczy żadnej z kategorii form działalności tej administracji, wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 9 P.p.s.a. W rozstrzygnięciach tych Sądy nie odniosły się jednak do obowiązku rozróżnienia pomiędzy organami administracji (co do których w istocie przepis art. 22 K.p.a. normuje zasady rozstrzygania sporów), a jednostkami samorządu terytorialnego, które to (niezależnie od okoliczności, organ którego jednostka orzeka o przyznaniu i wypłaca rodzinie zastępczej świadczenia na opiekę i wychowanie dzieci w pieczy zastępczej) pozostają w sporze majątkowym, co do tego, która osoba prawna powinna te świadczenia finansować, zatem, w przypadku, gdy je wypłaciła, czy jest uprawniona domagać się ich zwrotu od jednostki, z której dziecko pochodzi. Obowiązek dokonania przez Sąd takiego rozróżnienia w postanowieniu I OSK 1155/22 został zastąpiony stwierdzeniem, że Sąd nie dokonywał w tej sprawie wykładni przepisów art. 191 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznając wniosek o rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej na rozprawie, zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a do takich postanowień należy zaskarżone postanowienie Sądu I instancji wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie są trafne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony w niniejszej sprawie akt Kolegium rozstrzygający negatywny spór o właściwość, nie dotyczy żadnej z kategorii form działalności administracji publicznej wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1- 9 P.p.s.a. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie podlega kontroli sądów administracyjnych, gdyż nie mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego.
Zgodnie z art. 191 ust. 16 ustawy 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r., poz. 447): "w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego". Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje w zakresie właściwości do rozstrzygania sporów pomiędzy organami samorządu terytorialnego, zasadę przyznającą właściwość organowi wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1), od której w razie gdy brak wspólnego organu wyższego stopnia wprowadza wyjątek przyznając właściwość sądowi administracyjnemu.
W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie sporu o właściwość nastąpiło, na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze Katowicach, tj. wspólny dla obu jednostek organ wyższego stopnia. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość nie jest postępowaniem administracyjnym. Rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie następuje ani w formie decyzji, ani w formie postanowienia. Na rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie przysługują środki odwoławcze w toku instancji, ani skarga do sądu administracyjnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, str.162-163, Andrzej Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 22 Kodeksu postępowania administracyjnego, publ. LEX/el., post. NSA z dnia 28 III 1991 r., SA/Lu 218/91, publ. ONSA 1991, nr 1, poz. 30). Rozstrzygnięcie sporu nie stanowi również określonego w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. innego niż decyzja lub postanowienie aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Należy wyraźnie podkreślić, że kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących sporów o właściwość powiatów do ponoszenia wydatków wyznacza art. 4 P.p.s.a. w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. rozpatrywany w powiązaniu z regulacją zamieszczoną w art. 22 K.p.a. w zw. z art. 191 ust. 16 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W świetle tych przepisów sądem właściwym do rozpatrywania takich sporów jest Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym jego kognicja obejmuje wyłącznie przypadek, gdy spór toczą organy samorządu terytorialnego (tu: jednostki samorządu terytorialnego) położone na terenie właściwości różnych samorządowych kolegiów odwoławczych. W odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego, położonych na terenie właściwości tego samego samorządowego kolegium odwoławczego – jedynie kolegium jest władne rozstrzygnąć spór. Dopuszczenie możliwości rozpoznania przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na akt Kolegium wydany w tym przedmiocie oznaczałoby de facto, że o właściwości danej jednostki samorządu terytorialnego do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, orzekałby sąd, który nie posiada kompetencji w tym zakresie. Wydając orzeczenie w tej sprawie sąd wojewódzki w istocie rozstrzygnąłby bowiem spór istniejący między jednostkami samorządu terytorialnego. Rozstrzyganie tego rodzaju sporów, zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., należy zaś do wyłącznej kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy czym – co jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić – kompetencja ta dotyczy wyłącznie sporów powstałych pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego (tu jednostkami samorządu terytorialnego) położonymi na terenie właściwości dwóch różnych samorządowych kolegiów odwoławczych. Rozpoznanie skargi na akt Kolegium (wspólnego dla obu jednostek organu wyższego stopnia), wydany na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a., stanowiłoby zatem niedopuszczalne obejście przepisów normujących kwestię właściwości rzeczowej w tym zakresie. Nadto prowadziłoby do nieakceptowalnej sytuacji, gdy w zależności od tego czy pozostające w sporze jednostki samorządu terytorialnego posiadają wspólny dla nich organ wyższego stopnia czy też nie, rozstrzygnięcie sporu przez sąd następowałoby odpowiednio – w formie wyroku (po rozpoznaniu przez sąd wojewódzki skargi na akt Kolegium) lub postanowienia (po rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosku o rozstrzygnięcie sporu).
W świetle powyższego, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., powiązane z przepisami Konstytucji RP nie mogły odnieść zamierzonego skutku i przyjęcia w tej sprawie kognicji sądu administracyjnego. W konsekwencji także zarzuty naruszenia "art. 145 ust. 1 lit. a) P.p.s.a." (powinno być: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.) oraz art. 135 P.p.s.a. są niezasadne. Skoro bowiem Sąd I instancji prawidłowo uznał, że sprawa nie podlega kontroli sądów administracyjnych i tym samym odrzucił skargę, to nie mógł zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
Wbrew zrzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dopuścił się również naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 26 § 1 i 2 K.c. W sprawach w których skarga została odrzucona, z uwagi na jej niedopuszczalność, sąd administracyjny nie rozstrzyga o merytorycznych aspektach sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może zatem skutecznie czynić Sądowi I instancji zarzutu zaniechania merytorycznej oceny zaskarżonego aktu przez pryzmat przepisów, które były podstawą jego podjęcia.
W odniesieniu zaś do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., polegającego zdaniem strony skarżącej na zaniechaniu wyjaśnienia w treści orzeczenia przyczyn, dla których Sąd l instancji pozbawił strony konstytucyjnego prawa sądowej kontroli orzeczenia organu administracji oraz uznał, że nie zachodzą podstawy zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunatu Konstytucyjnego co do zgodności przepisu art. 191 ust. 16 ustawy z ustawą zasadniczą, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że instytucja pytania prawnego przewidziana w art. 193 Konstytucji RP nie daje stronie postępowania przed sądem (czy to powszechnym, czy administracyjnym) uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z takim pytaniem prawnym jest bowiem wątpliwość powstała w składzie rozpoznającym sprawę co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. A zatem, to nie wątpliwości strony skarżącej (bądź jej pełnomocnika) mają znaczenie, ale wyłącznie wątpliwości sądu orzekającego w konkretnej sprawie mogą uzasadniać przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności danego aktu normatywnego. Tym samym ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy. Brak rozważań w tym zakresie Sądu I instancji nie może być postrzegany jako istotna wadliwość uzasadnienia.
Uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie można zarzucić, że nie realizuje ono niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w art. 141 § 4 P.p.s.a., a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2009 r. I OSK 487/08). W analizowanym przypadku uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wystarczające dla uzyskania informacji o przesłankach rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI