I OSK 1479/24

I OSK 1479/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Łd 121/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-04-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, art, 3 pkt 22
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 121/24 w sprawie ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 121/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego:
1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] października 2023 r. znak [...];
2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej D.R. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia [...] października 2023 r. znak [...] odmówił przyznania D.R., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad B.O. w okresie od 1 sierpnia 2023 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D.R.
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło o przyznaniu D.R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad B.O. na okres: od dnia 14 listopada 2023 r. do dnia 30 listopada 2023 r. w wysokości 1.392,90 zł miesięcznie oraz od dnia 1 grudnia 2023 r. na czas nieokreślony w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie.
Kolegium wyjaśniło, że D.R. w dniu 24 sierpnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B.O. Do akt sprawy załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] z treści, którego wynika, iż B.O. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja ustaliła, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 maja 2023 r.
Do wniosku został załączony wykaz czynności wykonywanych podczas opieki, z wyszczególnieniem czynności wykonywanych przez skarżącą. Kolegium wskazało, że akta sprawy zostały uzupełnione o przeprowadzony w dniu 10 października 2023 r. wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania i sprawowania opieki, z którego wynika, że D.R. mieszka i gospodaruje z matką B.O. D.R. zakończyła pracę w kwietniu 2023 r., nie jest zarejestrowana w PUP jako poszukująca pracy, nie deklaruje żadnego własnego dochodu i nie zgłasza żadnej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni ze względu na różne dolegliwości i problemy zdrowotne matki wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego. Kolegium stwierdziło, że D.R. sprawuje opiekę nad matką – B.O., dodatkowo nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki.
Z załączonego do odwołania zaświadczenia firmy "H. " S.C. z/s w Łodzi z dnia 13 listopada 2023 r. wynika, że D.R. rozpoczęła udział w projekcie dnia 23 sierpnia 2023 r. i przystąpiła do szkoleń pozwalających nabyć kompetencje oraz kwalifikacje zawodowe. Kolegium stwierdziło, że w okresie odbywania stażu (szkolenia) wnioskodawczyni nie sprawowała opieki nad matką B.O., tylko uczestniczyła w stażu, za który otrzymała wynagrodzenie. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że wnioskodawczyni brała udział w tym projekcie zdalnie, bowiem przepisy Kodeksu Pracy przewidują taki rodzaj świadczenia pracy. Te okoliczności w ocenie Kolegium wskazują, że od 14 listopada 2023 r. wnioskodawczyni od 14 listopada 2023 r. spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w okresie od maja 2023 r. do 13 listopada 2023 r. nie miała miejsca rezygnacja z zatrudnienia, gdyż skarżąca brała udział w projekcie kierowanym do bezrobotnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła D.R.
We wspominanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje wydane w sprawie.
Zdaniem Sądu I instancji było błędne przyjęte przez SKO założenie, zgodnie z którym sam fakt odbywania stażu zawodowego przez skarżącą w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga bowiem uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. W szczególności istotne jest określenie zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia wynikającym z niepełnosprawności podopiecznego oraz stylem jego życia, jak też faktycznego czasu, jaki strona zobligowana jest poświęcić na odbywanie stażu, warunków i właściwości osobistych strony. Zauważył, że strona w odwołaniu od decyzji organu I instancji podała, że szkolenie miało formę zdalną. Stąd też dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, czego organy zaniechały.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu I instancji okoliczności sprawy wskazują, że organy administracji naruszyły przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a.
Dodatkowo Sąd podkreślił, że organ II instancji, rozpoznając odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia od 1 sierpnia 2023 r., pominął w swym rozstrzygnięciu okres od dnia złożenia wniosku do dnia 13 listopada 2023 r., bowiem w tym zakresie nie rozstrzygnął, czy odmawia przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie SKO w ogóle nie odniosło się do okresu sprzed rozpoczęcia przez skarżącą stażu, choć powołuje w uzasadnieniu decyzji treść art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W realiach niniejszej sprawy wniosek o ustalenie niepełnosprawności został złożony dnia 19 maja 2023 r., zaś orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane dnia 31 lipca 2023 r., co – biorąc pod uwagę treść ww. art. 24 ust. 2a u.ś.r. – oznacza, że w przypadku spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie winno być przyznane od dnia 1 maja 2023 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. dalej u.ś.r. ) przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...] jest wadliwa, gdyż staż odbyty przez skarżącą nie realizuje negatywnej przesłanki do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji wprost wskazywał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. córce z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i w przypadku braku stwierdzenia tej okoliczności organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać decyzję odmawiającą przyznania tego świadczenia, zaś materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie jednoznacznie wskazywał na to, że Skarżąca w okresie od 19 maja 2023 r. do 13 listopada 2023 r. nie rezygnowała z zatrudnienia, gdyż uczestniczyła w stażach (szkoleniach) za wynagrodzeniem, których celem było nabycie kompetencji oraz kwalifikacji zawodowych,
2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 w zw. z art. 77 § 1, art. 79 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) przez błędne uznanie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na wydanie decyzji w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynikało, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed 14 listopada 2023 r., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi decyzja z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...],
3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego przez przyjęcie, że ocena przedmiotowej sprawy w decyzji decyzja z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...] zaprezentowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi została dokonana z naruszeniem tego przepisu, podczas gdy Kolegium dokonało wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgodnie z doświadczeniem życiowym oraz regułami logicznego myślenia i na tej podstawie uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi decyzja z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...],
4) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego przez przyjęcie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi przy wydaniu decyzji decyzja z dnia [...] listopada 2023 r. znak: [...] nie zadośćuczyniło wymogom zawartym w tym przepisie i sformułowało oceny abstrahujące od istotnych okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, podczas gdy ww. decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane przez art. 107 § 3 i odnosi się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy i wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie naruszyło tego przepisu przy wydaniu tej decyzji, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi.
Wskazując na powyższe, na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 ustawy p.p.s.a. wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi,
2. zasądzenie na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżące kasacyjnie Kolegium zrzekło się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego, z tym że zarzuty postawione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych pozostają ze sobą w ścisłym związku, a zatem zostaną rozpoznane łącznie.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia, od jakiej daty może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne osobie odbywającej staż zawodowy w celu nabycia kompetencji i kwalifikacji zawodowych.
Odnosząc się do spornej kwestii w pierwszej kolejności wskazać należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi poprzedzać szczegółowa analiza warunków, jakie muszą zostać spełnione łącznie. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na część wspólną art. 17 ust. 1 u.ś.r., w którym ustawodawca precyzyjnie określa kto jest destynatariuszem tego świadczenia. Ustawodawca stanowi o konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoba ubiegająca się o przedmiotowe świadczenie musi więc zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Należy także podkreślić jaki charakter ma świadczenie pielęgnacyjne, wypłacane na rzecz osób sprawujących opiekę. Jego przyznanie łączy się z uzyskaniem uprawnienia do świadczeń ze strony Państwa, a warunkiem jego nabycia - jak wyżej wskazano - jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Celem tego świadczenia jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki, zastępuje ono zatem dochód z własnej aktywności opiekuna, której ten nie może podejmować ze względu na opiekę. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.
Z kolei staż dla bezrobotnych jest instrumentem przeciwdziałania bezrobociu. W myśl art. 40 ust. 1 pkt 1-4 obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako "ustawa o promocji zatrudnienia") starosta inicjuje, organizuje i finansuje z Funduszu Pracy szkolenia bezrobotnych w celu podniesienia ich kwalifikacji zawodowych i innych kwalifikacji zwiększających szansę na podjęcie lub utrzymanie zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej, w szczególności w przypadku: braku kwalifikacji zawodowych; konieczności zmiany lub uzupełnienia kwalifikacji; utraty zdolności do wykonywania pracy w dotychczas wykonywanym zawodzie; braku umiejętności aktywnego poszukiwania pracy. Finansowanie szkoleń osób skierowanych przez starostę jest realizowane ze środków publicznych, w szczególności ze środków Funduszu Pracy, Europejskiego Funduszu Społecznego lub ze środków programów Unii Europejskiej i polega na: finansowaniu kosztów szkoleń instytucjom szkoleniowym; wypłacaniu stypendiów osobom skierowanym na szkolenia; finansowaniu kosztów przejazdów lub kosztów zakwaterowania i wyżywienia związanych z udziałem w szkoleniach; finansowaniu kosztów badań lekarskich lub psychologicznych (art. 40 ust. 2c pkt 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia). Bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia, na które został skierowany przez starostę, przysługuje stypendium finansowane ze środków Funduszu Pracy (art. 41 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia). Stosownie zaś do art. 53 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium w wysokości 120% kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, wypłacane przez starostę; przepisy art. 41 ust. 6 oraz art. 80 stosuje się odpowiednio. Za okres, za który przysługuje stypendium, zasiłek nie przysługuje. Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że zarówno szkolenie, jak również staż, służą aktywizacji zawodowej bezrobotnych w celu wprowadzenia ich na rynek pracy, a wszystkie te formy wspierania osób bezrobotnych finansowane są ze środków publicznych.
Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że z akt badanej sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie brała udział w projekcie "Aktywacja – rewitalizacja II" i od 23 sierpnia 2023 r. przystąpiła do szkoleń pozwalających nabyć kompetencje oraz kwalifikacje zawodowe, w terminie 2-17 października 2023 r. wzięła udział w szkoleniu komputerowym w terminie 2-17 października 2023 r. , zaś w okresie 23 październik -13 listopad 2023 r. w szkoleniu zawodowym. W okresie 2 październik 2023 r. - 13 listopad 2023 r. pobierała stypendium z tytułu odbywania stażu.
W ocenie organu powyższe ustalenia pozwalają przyjąć, że skarżąca w tym okresie podnosiła swoje kwalifikacje w celu podjęcia zatrudnienia, nie miała tym samym zamiaru zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Ponadto sprawowana opieka nie uniemożliwiła jej rezygnacji z zatrudnienia, brak zatem w okresie do 13 listopada 2023r. związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką.
Natomiast w ocenie Sądu Wojewódzkiego przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyraźnie o "niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Mając zatem na uwadze powyższy przepis oraz definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 u.ś.r., w ocenie Sądu, staż odbyty przez skarżącą nie realizuje negatywnej przesłanki do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie podjęła ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Wobec tak zarysowanego sporu należy wskazać, że interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można dokonywać wyłączenie w oparciu o wykładnię językową. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że wykładnia językowa nie jest wykładnią jedyną. Prawidłowa interpretacja przepisu prawa wymaga sięgnięcia także do innych metod, które pozwolą przynajmniej na weryfikację skutków wykładni językowej, w szczególności w sytuacji gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów niedających się pogodzić z celem racjonalnego ustawodawcy. Może to mieć miejsce, gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadząc do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2000 r. sygn. K 25/99, OTK Zb. Urz. 2000, Nr 5, poz. 141 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 1993 r., sygn. akt III ARN 84/92, OSNC 1993, Nr 10, poz. 183; z dnia 8 maja 1998 r., sygn. akt I CKN 664/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 7; z 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt III CZP 8/03, OSNC 2004, Nr 1, poz. 1).
Zatem dokonując wykładni art. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można poprzestać wyłącznie na wykładni językowej tego przepisu, tracąc tym samym z pola widzenia cel, jaki ustawodawca zamierzał osiągnąć regulując tę materię. Jeszcze raz przyjdzie podkreślić, że wprowadzając instytucję świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca chciał zrekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 publik. CBOSA).
Tym samym sytuację, gdy ta sama osoba korzystałaby jednocześnie ze wsparcia finansowego ze strony Państwa (obojętnie czy przez udział w szkoleniach czy przez odbycie płatnego stażu) w celu uzyskania kwalifikacji pozwalających na podjęcie zatrudnienia oraz ze wsparcia finansowego Państwa z powodu rezygnacji z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy uznać za nieakceptowalną z punktu widzenia jej ekonomicznych konsekwencji oraz sprzeczną z zasadami logiki. Są to bowiem sytuacje w istocie przeciwstawne. Przyznanie w takiej sytuacji świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne z jego celem, gdyż świadczenie to, w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, niewątpliwie skierowane było wyłącznie do osób, które z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, zmuszane były do odejścia z szeroko rozumianego rynku pracy. W ocenie Sądu Kasacyjnego, w przypadku wnioskodawczyni taka okoliczność do 14 listopada 2023 r. nie wystąpiła.
Dodatkowo wskazać przyjdzie, iż przepisy regulujące zasady i tryb ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zakreślają żadnych ram czasowych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter wnioskowy, co oznacza, iż jego przyznanie wymaga uprzedniego wystąpienia ze stosownym wnioskiem, a decyzję w tym zakresie, w tym także odnośnie wnioskowanego okresu, ustawodawca pozostawił uprawnionym podmiotom. Ze złożonego w przedmiotowej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika wniosku nie wynika, żeby dotyczył on także przyznania świadczenia za okres sprzed jego złożenia.
Końcowo należy podnieść, że w ocenie składu orzekającego, organ odwoławczy nie jest obowiązany do zawarcia w sentencji decyzji rozstrzygnięcia negatywnego, jeżeli organ wywiązał się z wynikającego z art. 15 k.p.a. rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym w jej całokształcie i orzekł zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy w sprawie kontrolowanej przez Sąd I instancji w sposób niebudzący wątpliwości oznaczył, że uchylił odmowną decyzję organu I instancji w całości i w tym zakresie orzekł co do istoty. W uzasadnieniu wypowiedział się też jednoznacznie co do okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnioskodawczyni. Nie można zatem uznać, że organ nie odniósł się w badanej decyzji co do całości żądania.
Mając na uwadze powyższe uwagi, za zasadne należy uznać zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczące zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego.
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, zaś istota sprawy dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w następstwie tego do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego mając na uwadze charakter sprawy oraz to, że skarżąca (wnioskodawczyni) znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.