I OSK 1469/23

I OSK 1469/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1289/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-03-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3, art. 193 in fine
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1289/22 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 29 lipca 2022 r., nr SKO.4115.712.2022 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1289/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi A.B. (dalej również: "wnioskująca", "odwołująca się", "skarżąca", "strona skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej również: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 29 lipca 2022 r., nr SKO.4115.712.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.
Kwestionując skargą kasacyjną powyższy wyrok w całości, strona zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Rzeszowie:
1. na zasadzie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "ppsa") naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "uśr") i art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "krio") w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja", "Konstytucja RP", Ustawa Zasadnicza"), przez ich błędną wykładnię i poprzestanie na dokonaniu literalnej interpretacji przepisów uśr, polegającą na przyjęciu, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, faktycznie sprawującej wyłączną opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to że żyją dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki, podczas gdy właściwa wykładnia przepisów winna prowadzić do wywiedzenia uprawnienia do świadczenia wnuczki rzeczywiście sprawującej opiekę, które zrezygnowała z tego powodu z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej – przy uwzględnieniu faktu, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jak i oświadczenia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do sprawowania opieki, pozwalają na wysnucie wniosku, że nie są w stanie tej opieki sprawować, a w konsekwencji z konstytucyjnych uregulowań dotyczących szczególnej opieki Państwa udzielanej rodzinie, należy dokonać wykładni potwierdzającej uprawnienie wnuczki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
2. na zasadzie art. 174 pkt 2 ppsa, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 151 ppsa w z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "kpa"), poprzez uznanie że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, w sytuacji niewyczerpującego rozważenia zebranego materiału dowodowego i niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegającego na zaniechaniu ustalenia rzeczywistych możliwości wykonywania opieki przez dzieci, a także nie wzięcie pod uwagę treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u każdej z osób na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny względem H.J.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku, decyzji SKO w Przemyślu oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Przemyśl. W środku zaskarżenia zawarto również wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz ustanowionego pełnomocnika z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu dla skarżącej - według norm prawem przepisanych. Ponadto złożono oświadczenie o rozpoznaniu sprawy w trybie art. 182 § 2 ppsa.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ppsa, nie zachodzą.
Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 ppsa, gdyż w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 176 § 2 ppsa, zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie.
W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, jednakże istota sprawy dotyczy wykładni powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr.
Stosownie do art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ww. przepisu, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Sąd I instancji zauważył, że wykładnia powyższych norm prawa w orzecznictwie sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była jednolita. Ukształtowały się w tym zakresie dwa stanowiska w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki. Według pierwszego z nich, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, osoby na których zgodnie z przepisami krio ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale też wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki. Drugie stanowisko wyraża pogląd, że warunkiem koniecznym do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez ww. osoby, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a uśr.
Przyjęcie jednego z ww. przeciwstawnych sposobów wykładni powołanych na wstępie przepisów ma kluczowe znaczenie. Z akt sprawy wynika bowiem, że o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, w sytuacji, gdy jej dzieci nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tym miejscu zauważyć wypada, że wobec opisanej wyżej rozbieżności wykładni przepisów ustawy, Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę sygn. akt I OPS 2/22, następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)".
W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował pogląd, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. "Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia." Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.
Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ppsa, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Stanowisko wyrażone w uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie w pełni aprobuje.
W tej sytuacji uznać należy, że skarżąca kasacyjnie nieskutecznie zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr w zw. z art. 17 ust. 1a uśr i art. 132 krio oraz z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji.
Sąd I instancji dokonał bowiem prawidłowej wykładni ww. norm przyjmując, że niedopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia alimentacji przez osoby do tego zobligowane w pierwszej kolejności, czyli przez dzieci osoby wymagającej opieki, podczas gdy art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr konkretyzuje warunki pozwalające na przesunięcie alimentacji na inne osoby do tego uprawnione.
Skoro zatem dzieci osoby wymagającej opieki, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, to wobec brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, przyznanie świadczenia wnuczce osoby podlegającej opiece, w związku ze sprawowaniem przez nią faktycznej opieki nad niepełnosprawną babcią, nie było możliwe.
Zauważenia również wymaga, że powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 nie dotyczy przesłanek przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki te były już wielokrotnie przedmiotem rozważań w innych orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego, w których nie zakwestionowano jednak konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Trybunał wyraził natomiast pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócono uwagę, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający, do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i z 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07).
Za pozbawione trafności uznać należało również zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 2 petitum skargi kasacyjnej. Okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i rodzinnej dzieci osoby podlegającej opiece oraz ustalenia rzeczywistych możliwości pojęcia się przez którekolwiek z nich opieki nad matką zostały wyjaśnione przez organy w stopniu wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, przy zastosowaniu przedstawionej powyżej wykładni prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ani organy ani Sąd nie kwestionowały faktu, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoją babcią. Wyjaśniły jednak, że skoro nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 uśr, brak było możliwości ustalenia jej prawa do wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie należne od Skarbu Państwa za wykonaną pomoc prawną dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 ppsa.