I OSK 1469/22

I OSK 1469/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1167/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-12-06
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 2, 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 53 ust. 2, art. 53 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 718
art. 29 ust. 1 pkt 3a, art. 38 ust. 1
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta Stołecznego Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1167/21 w sprawie ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 23 marca 2021 r. nr KR VI R 19b/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1167/21 oddalił skargę Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 23 marca 2021 r. nr KR VI R 19b/18 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że podstawą wydania decyzji Komisji był art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r., zgodnie z którym Komisja stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej, jeśli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Okoliczności wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. to m. in. skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Podkreślono, że chodzi o sytuację, w której na skutek decyzji administracyjnej przyznano uprawnienie lub też nałożono obowiązek na podmiot, który w świetle przepisów prawa materialnego nie mógł mieć przyznanych danych uprawnień lub obowiązków. Wskazano, że przeddekretowi właściciele nieruchomości umową z 16 maja 1955 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego przenieśli na rzecz Z. K. wszelkie prawa i roszczenia wynikające z przejęcia przez Państwo prawa własności nieruchomości. W ocenie Komisji oznaczało to, że przeddekretowi właściciele nieruchomości nie mieli przymiotu strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Naczelnika z 1 lipca 1978 r., którą Naczelnik Dzielnicy Warszawa-Wola w Warszawie na podstawie art. 7, 8, 12, 14, 53 i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości po rozpatrzeniu sprawy odszkodowania za część nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. W. róg S. [...], oznaczonej jako "[...]" nr [...] o powierzchni [...] m² z ogólnej powierzchni [...] m² ustalił odszkodowanie za grunt w kwocie [...] złotych; przyznał to odszkodowanie na rzecz J.K. i P.K.; do wypłaty przyznanego odszkodowania zobowiązał Wojewódzki Zarząd Dróg i Mostów w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił ocenę Komisji, że decyzja ta dotknięta była wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Miasto Stołeczne Warszawa, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:
1) na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § 2 i art. 3 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3, art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa, poprzez nienależyte wykonanie przez Sąd I instancji obowiązku kontroli oraz zaakceptowanie przez Sąd I instancji błędnej oceny materiału dowodowego sprawy oraz błędnych ustaleń, dokonanych przez Organ w decyzji z dnia 23 marca 2021 r., a polegających na:
a) błędnym przyjęciu, że J. i P. małżonkowie K. w dacie zawarcia umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. (Rep. Nr [...]) dysponowali prawami lub roszczeniami z tytułu przejęcia przez Państwo prawa własności nieruchomości położonej przy ul. W. w Warszawie (objętej dawną księgą hipoteczną "[...] Nr [...], [...] i [...]"), podlegającymi przeniesieniu na rzecz Z.K., podczas gdy w dacie tej J. i P. małżonkom K., wobec wygaśnięcia lub niepowstania, nie przysługiwały jakiekolwiek prawa lub roszczenia z tytułu przejęcia przez Państwo prawa własności przedmiotowej nieruchomości;
b) błędnym przyjęciu, że wskutek zawarcia umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. (Rep. [...]) J. i P. małżonkowie K. przenieśli na Z.K. prawa i roszczenia z tytułu przejęcia przez Państwo prawa własności nieruchomości położonej przy ul. W. w Warszawie (objętej dawną księga hipoteczną "[...] Nr [...], [...] i [...]"), w tym roszczenia odszkodowawcze, podczas gdy zgodnie z zasadą "Nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet" J. i P. małżonkowie K. nie mogli przelać mocą umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. na Z.K. jakichkolwiek praw lub roszczeń z tego tytułu, bowiem w dacie zawarcia tej umowy ich nie posiadali;
c) błędnym przyjęciu, że J. i P. małżonkowie K., wobec zawarcia skutecznej umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r., nie mieli przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem przez Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola decyzji reprywatyzacyjnej nr TV.-632/301/76/AN z dnia 01 lipca 1978 r., a stroną tego postępowania mógł być jedynie nabywca – Z.K., wobec czego decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podczas gdy wobec bezskuteczności umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. w dacie złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania oraz wydania przez Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola decyzji reprywatyzacyjnym nr TV.-632/301/76/AN z dnia 01 lipca 1978 r. podmiotami uprawnionymi do dochodzenia i przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Państwo przedmiotowej nieruchomości pozostawali J. i P. małżonkowie K., nie zaś Z.K.;
przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do bezzasadnego oddalenia przez Sąd I instancji skargi z dnia 04 maja 2021 r. na decyzję Organu z dnia 23 marca 2021 r., mimo jej oczywistej zasadności;
2) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości w zw. z art. 9 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy roszczenia wynikające z art. 7 ust. 4 i 6 i art. 8 dekretu wygaszone zostały z chwilą wejścia w życie u.g.g., tj. z dniem 01 sierpnia 1985 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że w dacie wejścia w życie u.g.g. roszczenia te jako nieistniejące nie zostały objęte hipotezą art. 82 ust. 1 u.g.g.; a w konsekwencji powyższego zarzucam również niewłaściwe zastosowanie w sprawie niniejszej przepisu prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 u.g.g. w zw. z art. 9 ust. 2 dekretu;
3) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5, art. 8, art. 9 dekretu w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy w dacie zawarcia przez J. i P. małżonków K. ze Z.K. umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. istniały jakiekolwiek prawa lub roszczenia z tytułu przejęcia przez Państwo prawa własności przedmiotowej nieruchomości, mogące stanowić przedmiot przelewu, w tym roszczenie odszkodowawcze, podczas gdy w dacie zawarcia tej umowy tego rodzaju prawa lub roszczenia nie istniały wobec czego nie mogły one stanowić przedmiotu skutecznego przelewu na rzecz Z.K. na podstawie umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r.; a w konsekwencji powyższego zarzucam również niewłaściwe zastosowanie w sprawie niniejszej przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5, art. 8, art. 9 dekretu;
4) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 53 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 5, art. 9 dekretu w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 Ustawy w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy J.K. i P.K. nie przysługiwał status strony w postępowaniu administracyjnym, zakończonym wydaniem przez Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola decyzji reprywatyzacyjnej nr TV.-632/301/76/AN z dnia 01 lipca 1978 r., wobec czego decyzja ta obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadzi do wniosku, że wobec bezskuteczności umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. status strony w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji nr TV.-632/301/76/AN z dnia 01 lipca 1978 r. przysługiwał J.K. i P.K. (a nie Z.K.), wobec czego decyzja ta nie jest obarczona wadą nieważności; a w konsekwencji powyższego zarzucam również niewłaściwe zastosowanie w sprawie niniejszej przepisów prawa materialnego, tj. art. 53 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. w zw. z art. 7 ust. 1 i ust. 5, art. 9 dekretu w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 Ustawy.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono o przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Przechodząc do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, należy w pierwszej kolejności odnieść się do kwestii formalnej, związanej z powołaniem w petitum skargi kasacyjnej w punktach 1c oraz 4, jako podstawy wadliwości decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola z dnia 1 lipca 1978 r., przepisu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., podczas gdy zarówno Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oparły swoje rozstrzygnięcia na przesłance nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. skierowaniu decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. Analiza całości argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej prowadzi do wniosku, że wskazana niedokładność stanowi oczywistą omyłkę pisarską, która nie uniemożliwia merytorycznego rozpoznania istoty zarzutów. Skarga kasacyjna bowiem jednoznacznie koncentruje swój wywód na zakwestionowaniu ustalenia, jakoby J.K. i P.K. utracili status strony postępowania odszkodowawczego w wyniku zawarcia umowy przelewu z dnia 16 maja 1955 r. Potwierdza to treść zarzutu z pkt 1c, w którym wprost podważa się ustalenie, iż małżonkowie K. "nie mieli przymiotu strony", oraz zarzutu z pkt 4, gdzie podnosi się, że to właśnie im "przysługiwał status strony". Również uzasadnienie skargi kasacyjnej (pkt 2.4) skupia się na wykazaniu zachowania tego statusu przez byłych właścicieli. Całość argumentacji odnosi się zatem merytorycznie do przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednocześnie w skardze kasacyjnej brak jest odrębnego rozwinięcia argumentacji dotyczącej rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) w innym aspekcie niż kwestia adresata decyzji z 1978 r. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związanym podstawami kasacyjnymi rozumianymi jako istota zarzutów (art. 183 § 1 p.p.s.a.), był uprawniony i zobowiązany rozpoznać sprawę w zakresie merytorycznie podniesionego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało oceny, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo skontrolował legalność decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 23 marca 2021 r., nr KR VI R 19b/18, stwierdzającej nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola z dnia 1 lipca 1978 r. ustalającej i przyznającej odszkodowanie na rzecz J. K. i P.K. za część nieruchomości warszawskiej. Kluczowe znaczenie miało ustalenie, czy byli właściciele nieruchomości, J. i P.K., posiadali status strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym wspomnianą decyzją z 1978 r., pomimo zawarcia w dniu 16 maja 1955 r. umowy przelewu "wszelkich praw i roszczeń z tytułu przejęcia przez Państwo na własność" tej nieruchomości na rzecz Z.K.
Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że umowa przelewu z 16 maja 1955 r., oceniana na gruncie prawa cywilnego, była co do zasady czynnością prawną skuteczną. Argumentacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego trafnie wskazywała, że w dacie jej zawarcia istniała ekspektatywa uzyskania odszkodowania, a ocena ekwiwalentności świadczeń musi uwzględniać stan prawny i faktyczny z 1955 roku, kiedy to przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej: dekret, przewidujące odszkodowanie (art. 7 ust. 5 i art. 9), nie były w praktyce realizowane z uwagi na brak stosownego rozporządzenia wykonawczego. Niemniej jednak, cywilnoprawna skuteczność umowy przelewu wierzytelności odszkodowawczej nie przesądza automatycznie o utracie przez zbywców (byłych właścicieli) statusu strony w postępowaniu administracyjnym mającym na celu realizację roszczeń wynikających z dekretu.
W tym kontekście fundamentalne znaczenie ma uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OPS 1/23. Choć uchwała ta bezpośrednio dotyczyła postępowań o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, stwierdzając, że stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w tych przepisach nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym, to jej ratio legis znajduje zastosowanie również w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały podkreślił, że interes prawny, będący podstawą do uznania za stronę w postępowaniu administracyjnym (art. 28 k.p.a.), musi wynikać z normy prawa publicznego, a nie z czynności cywilnoprawnej. Status strony w postępowaniach związanych z dekretem warszawskim jest nierozerwalnie związany z pierwotnym tytułem własności i sytuacją prawną osoby bezpośrednio dotkniętej działaniem aktu prawa publicznego, jakim był dekret. Zasady te, dotyczące postępowań o przyznanie prawa do gruntu, należy stosować odpowiednio (per analogiam) do postępowań o przyznanie odszkodowania. Odszkodowanie przewidziane w dekrecie, a następnie skonkretyzowane w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), na podstawie której wydano decyzję z 1978 r. (w szczególności jej art. 53 ust. 2), stanowiło świadczenie substytucyjne, zastępujące niemożność zwrotu gruntu lub przyznania do niego prawa. Miało ono charakter publicznoprawny, z tytułu szkody poniesionej przez byłego właściciela (lub jego następców prawnych) w wyniku wywłaszczenia dokonanego na mocy dekretu. W konsekwencji, podmiotem legitymowanym do bycia stroną postępowania o odszkodowanie i adresatem decyzji administracyjnej w tym przedmiocie pozostawał były właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni, niezależnie od dokonanych przez nich czynności cywilnoprawnych dotyczących ewentualnych roszczeń.
Stosując powyższą wykładnię do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy uznać, że J.K. i P.K., jako przeddekretowi właściciele nieruchomości przy ul. W. róg S. [...], zachowali status strony w postępowaniu administracyjnym o odszkodowanie, prowadzonym na podstawie ustawy z 1958 r., pomimo zawarcia umowy przelewu z 1955 r. na rzecz Z.K. Z.K., nie nabył natomiast statusu strony w tym postępowaniu administracyjnym na mocy samej umowy cywilnoprawnej. W rezultacie, decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola z 1 lipca 1978 r., przyznająca odszkodowanie J. i P.K., została skierowana do podmiotów będących stronami w sprawie w rozumieniu prawa administracyjnego. Tym samym, nie ziściła się przesłanka nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W konsekwencji, decyzja Komisji z 23 marca 2021 r., stwierdzająca nieważność decyzji z 1978 r. na tej podstawie, była wadliwa, a Sąd pierwszej instancji, aprobując stanowisko Komisji, naruszył prawo.
Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów kasacyjnych, należy stwierdzić, co następuje:
Zarzut naruszenia prawa materialnego z punktu 4 petitum skargi kasacyjnej, dotyczący art. 53 ust. 2 (w skardze kasacyjnej błędnie wskazano ust. 3) ustawy z 12 marca 1958 r. w zw. z art. 7 ust. 1 i 5 oraz art. 9 dekretu w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (jak wyżej wyjaśniono, mimo powołania pkt 2) w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 795) i art. 7 Konstytucji RP, okazał się zasadny. Sąd pierwszej instancji, akceptując błędne stanowisko Komisji o utracie przez małżonków K. statusu strony, dokonał wadliwej wykładni i zastosowania wskazanych przepisów, w szczególności w świetle zasad wynikających z uchwały NSA sygn. akt I OPS 1/23.
Zasadny okazał się również zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. Błędna ocena prawna statusu J. i P. małżonków K., wynikająca z nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego, doprowadziła Sąd pierwszej instancji do nienależytego wykonania obowiązku kontroli legalności zaskarżonej decyzji Komisji i zaakceptowania jej błędnych ustaleń (w szczególności zarzut 1c skargi kasacyjnej). Naruszenie prawa materialnego przełożyło się na naruszenie wskazanych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do niezasadnego oddalenia skargi.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego z punktu 3 petitum skargi kasacyjnej (art. 7 ust. 1, 2, 4, 5, art. 8, art. 9 dekretu w zw. z art. 7 Konstytucji RP), należy wskazać, że opierał się on na tezie o całkowitej bezskuteczności umowy przelewu z 1955 r. z powodu braku istniejących praw lub roszczeń w dacie jej zawarcia. Chociaż Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd I instancji, skłania się ku stanowisku o cywilnoprawnej skuteczności tej umowy (jako dotyczącej co najmniej ekspektatywy), to zarzut ten trafnie zmierzał do wykazania, że umowa ta nie pozbawiła Kozłowskich statusu strony w postępowaniu administracyjnym. W tym zakresie argumentacja skargi kasacyjnej, prowadząca do wniosku zgodnego z wykładnią opartą na uchwale I OPS 1/23, przyczynia się do uwzględnienia skargi. Podobnie należy ocenić zarzuty proceduralne z punktów 1a i 1b petitum, kwestionujące akceptację przez Sąd I instancji ustaleń Komisji co do istnienia i skutecznego przeniesienia praw i roszczeń w 1955 r. w kontekście utraty statusu strony. Chociaż kwestia cywilnoprawnej skuteczności nie jest kluczowa dla rozstrzygnięcia o statusie strony w postępowaniu administracyjnym, to błąd Sądu I instancji polegał na zaakceptowaniu wniosku, że skuteczny przelew cywilnoprawny automatycznie oznaczał utratę statusu strony administracyjnej, co było wynikiem błędnej wykładni prawa materialnego.
Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego z punktu 2 petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 9 ust. 2 dekretu, wskazać trzeba, że kontrola legalności decyzji z 1978 r. w trybie nadzwyczajnym (stwierdzenia nieważności) musi być dokonywana w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie wydania tej decyzji. Powoływanie się na przepisy ustawy, która weszła w życie siedem lat po wydaniu kontrolowanej decyzji, w celu oceny jej wadliwości, jest niedopuszczalne i stanowiło błąd Sądu pierwszej instancji. Kwestia ewentualnego wygaśnięcia roszczeń na mocy art. 82 ust. 1 ustawy z 1985 r. nie mogła mieć wpływu na ocenę ważności decyzji wydanej w 1978 r.
Reasumując, Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie norm dotyczących statusu strony w postępowaniach odszkodowawczych wszczętych na skutek dekretu warszawskiego, w szczególności nie uwzględniając zasad wynikających z wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale sygn. akt I OPS 1/23. Wadliwa ocena prawna doprowadziła do błędnego uznania, że decyzja Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola z 1 lipca 1978 r. została skierowana do osób niebędących stronami postępowania, a w konsekwencji do niezasadnego oddalenia skargi na decyzję Komisji stwierdzającą nieważność tej decyzji. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, mimo pewnych niedokładności redakcyjnych, okazały się merytorycznie uzasadnione.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i - uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a., rozpoznając skargę. Wobec tego, wydana w sprawie decyzja Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 23 marca 2021 r. podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ w pierwszej kolejności, zbada materiał dowodowy w kontekście zaistnienia przesłanek umorzenia z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).