I OSK 1466/23Uchylenie wywłaszczenia po latach brak podstawy prawnej
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Bydgoszczy oraz decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w sprawie wywłaszczenia nieruchomości z 1950 roku na rzecz Polskich Kolei Państwowych. Sprawa dotyczyła nieruchomości należącej pierwotnie do B.B., która została zajęta przez okupanta w czasie wojny, a następnie wywłaszczona na mocy dekretu z 1948 roku. Od decyzji wywłaszczeniowej z 1950 roku złożono odwołanie, które nigdy nie zostało rozpatrzone przez organ drugiej instancji. Po latach, spadkobierczyni B.B. (M.S.) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji. Wojewoda Kujawsko-Pomorski umorzył postępowanie odwoławcze, argumentując m.in. nieodwracalnymi skutkami prawnymi związanymi z obrotem nieruchomościami oraz tym, że pismo B.B. z 1950 roku nie spełniało wymogów odwołania. WSA w Bydgoszczy utrzymał decyzję Wojewody, opierając się na wcześniejszym wyroku WSA z 2020 roku, który wiązał organy i sądy na mocy art. 153 p.p.s.a. NSA uznał jednak skargę kasacyjną M.S. za zasadną. Sąd podkreślił, że postępowanie odwoławcze powinno być prowadzone na podstawie aktualnych przepisów prawa, a nie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji pierwszej instancji. Zgodnie z art. 71 r.p.a., jeżeli brak jest podstawy prawnej lub faktycznej do merytorycznego załatwienia sprawy, organ pozostawia ją bez załatwienia, a sprawę wszczętą umarza. NSA stwierdził, że utrata mocy obowiązujących przepisów dekretu z 1948 roku i innych regulacji dotyczących wywłaszczeń, a także wejście w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, skutkowały brakiem podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia odwołania. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy przez organ z uwzględnieniem wskazanej oceny prawnej, co w praktyce oznacza umorzenie postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących prowadzenia postępowań administracyjnych w sytuacji zmiany prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście starych wywłaszczeń i zastosowania art. 153 p.p.s.a. oraz art. 71 r.p.a.
Dotyczy specyficznej sytuacji historycznej (wywłaszczenia z okresu powojennego) i zastosowania przepisów proceduralnych z tamtego okresu w kontekście aktualnego prawa.
Zagadnienia prawne (3)
Czy odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej z 1950 r., które nigdy nie zostało rozpatrzone przez organ drugiej instancji, powinno być rozpoznane na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji pierwszej instancji, czy też na podstawie aktualnych przepisów prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Odwołanie powinno być rozpoznane na podstawie aktualnych przepisów prawa, a brak podstawy prawnej lub faktycznej do merytorycznego załatwienia sprawy skutkuje koniecznością umorzenia postępowania.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że organ odwoławczy jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku WSA, która nakazywała rozpoznanie odwołania na podstawie przepisów r.p.a. oraz uwzględnienie aktualnego stanu prawnego. Zmiana przepisów materialnoprawnych, w tym utrata mocy obowiązujących przepisów dekretu z 1948 r., skutkuje brakiem podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, co prowadzi do umorzenia postępowania na podstawie art. 71 r.p.a.
Czy pismo z 1950 r. złożone przez właściciela nieruchomości, które zawierało zgodę na wywłaszczenie i wniosek o ustalenie odszkodowania, można uznać za odwołanie od decyzji wywłaszczeniowej?
Odpowiedź sądu
Choć organ odwoławczy w poprzednim postępowaniu miał ustalić, czy pismo to było odwołaniem, ostatecznie NSA skupił się na braku podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w obecnym stanie prawnym.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że w poprzednim postępowaniu sądowym ustalono, iż odwołanie B.B. z 1950 r. nie zostało rozpoznane i powinno być rozpatrzone na podstawie r.p.a. Jednakże, w kontekście utraty mocy przepisów dekretu z 1948 r. i wejścia w życie u.g.n., brak jest podstawy prawnej do merytorycznego załatwienia sprawy, co skutkuje umorzeniem postępowania.
Czy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywców nieruchomości, które zostały wywłaszczone na podstawie decyzji z 1950 r., ale których status prawny nie został ostatecznie uregulowany?
Odpowiedź sądu
NSA nie rozstrzygnął bezpośrednio tej kwestii, ale Wojewoda Kujawsko-Pomorski uznał, że osoby trzecie, które działały w zaufaniu do zapisów księgi wieczystej i w dobrej wierze nabyły prawo własności, są chronione rękojmią.
Uzasadnienie
Wojewoda, umarzając postępowanie, powołał się na art. 5 u.k.w.h., stwierdzając, że nabywcy nieruchomości chronieni są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, co uniemożliwia zniweczenie skutków umów cywilnoprawnych przez decyzję administracyjną.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (22)
Główne
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. art. 1 § 1
Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. art. 2 § 1
Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. art. 1 § 3
Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
r.p.a. art. 85 § 1
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu administracyjnym
r.p.a. art. 85 § 2 lit. e
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu administracyjnym
u.g.n. art. 233
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.k.w.h. art. 5
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
r.p.p.w.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniom
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 93
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 71
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 94
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie odwoławcze powinno być prowadzone na podstawie aktualnych przepisów prawa, a nie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji pierwszej instancji. • Brak podstawy prawnej lub faktycznej do merytorycznego załatwienia sprawy skutkuje koniecznością umorzenia postępowania. • Utrata mocy obowiązujących przepisów dekretu z 1948 r. i wejście w życie u.g.n. skutkują brakiem podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia odwołania.
Odrzucone argumenty
WSA błędnie przyjął, że art. 71 r.p.a. nie miał zastosowania w postępowaniu odwoławczym. • WSA błędnie zinterpretował wiążącą ocenę prawną z wyroku z 2020 r., co doprowadziło do oddalenia skargi. • Wojewoda prawidłowo umorzył postępowanie odwoławcze ze względu na nieodwracalne skutki prawne i ochronę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Godne uwagi sformułowania
brak podstawy prawnej lub faktycznej do merytorycznego załatwienia sprawy • organ odwoławczy jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu • zmiana prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania, zobowiązuje organ odwoławczy do uwzględnienia nowego stanu prawnego
Skład orzekający
Piotr Przybysz
przewodniczący
Maciej Dybowski
członek
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prowadzenia postępowań administracyjnych w sytuacji zmiany prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście starych wywłaszczeń i zastosowania art. 153 p.p.s.a. oraz art. 71 r.p.a."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji historycznej (wywłaszczenia z okresu powojennego) i zastosowania przepisów proceduralnych z tamtego okresu w kontekście aktualnego prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak długo mogą ciągnąć się skutki decyzji administracyjnych z okresu PRL i jak ważne jest stosowanie aktualnych przepisów prawa, nawet w sprawach sprzed dekad. Pokazuje też złożoność postępowań administracyjnych i rolę sądów w ich kontroli.
“Wywłaszczenie sprzed 70 lat wróciło na wokandę NSA: czy prawo z PRL nadal obowiązuje?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.