I OSK 1466/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-14
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościużytkowanie wieczysteuwłaszczeniegospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnedowódzarząd nieruchomościądecyzja administracyjnaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne dotyczące odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, uznając, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd może stanowić samoistny dowód prawa zarządu.

Spółka R. S.A. domagała się stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, jednak organy administracji i WSA odmówiły, uznając brak wystarczających dowodów na prawo zarządu. Skarga kasacyjna została uwzględniona przez NSA, który uchylił zaskarżone orzeczenia. Sąd uznał, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością, wydana w 1986 r., może stanowić samoistny dowód prawa zarządu, zgodnie z późniejszą wykładnią przepisów.

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe Kopalnię P. w Z. (obecnie Spółka R. S.A.). Organy administracji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznały, że przedstawione przez spółkę dokumenty, w tym decyzja o ustaleniu opłat za zarząd z 1986 r., nie stanowiły wystarczającego dowodu na istnienie prawa zarządu nieruchomością na dzień 5 grudnia 1990 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne. Sąd kasacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale NSA (I OPS 2/23), która potwierdziła, że decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat za zarząd nieruchomością może stanowić samoistny dowód potwierdzający posiadanie gruntu w zarządzie. NSA uznał, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały przepisy, a decyzja z 1986 r., wraz z załącznikiem i wcześniejszą decyzją Wojewody Katowickiego z 1998 r. stwierdzającą nabycie prawa użytkowania wieczystego, powinny zostać uwzględnione. Sąd uchylił zaskarżony wyrok, decyzję Ministra Rozwoju oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego, zasądzając jednocześnie koszty postępowania na rzecz spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód potwierdzający prawo zarządu, zgodnie z wykładnią § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r.

Uzasadnienie

NSA oparł się na uchwale I OPS 2/23, która jednoznacznie stwierdziła, że decyzja o opłatach za zarząd może być samoistnym dowodem prawa zarządu, nie wymagając odwoływania się do zaginionej decyzji ustanawiającej to prawo. Sąd podkreślił, że interpretacja przepisów przez TK dotycząca innych regulacji nie jest wiążąca w tym kontekście.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.g.n. art. 200 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten określa przesłanki stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego. Kluczowe jest potwierdzenie prawa zarządu nieruchomością na dzień 5 grudnia 1990 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu § 4 ust. 1 pkt 6

Decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić dowód potwierdzający prawo zarządu. NSA w uchwale I OPS 2/23 potwierdził, że może być to dowód samoistny.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania.

KPA art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej i do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

KPA art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

KPA art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku, jeśli narusza prawo materialne lub przepisy postępowania.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA może uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę, jeśli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b

Określa wysokość opłat za czynności adwokackie, stanowiących element kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością (z 1986 r.) może stanowić samoistny dowód prawa zarządu. WSA naruszył przepisy KPA (art. 7, 77, 80) poprzez nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego. Decyzja z 1986 r. w połączeniu z decyzją Wojewody Katowickiego z 1998 r. powinna prowadzić do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z 1961 r. oraz art. 8 i 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. (niezasadne, przepisy nieobowiązujące lub nieprecyzyjnie wskazane). Naruszenie art. 200 ust. 4 u.g.n. oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i 9 rozporządzenia (nieuzasadnione).

Godne uwagi sformułowania

decyzja o naliczeniu albo aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie Wykładnia prawa dokonana w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie ma charakteru prawnie wiążącego inne organy władzy publicznej, w tym sądy, jeżeli nie dotyczy tożsamego stanu prawnego i faktycznego.

Skład orzekający

Maciej Dybowski

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sędzia

Maria Grzymisławska-Cybulska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że decyzja o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością jest wystarczającym dowodem prawa zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym, nawet jeśli nie odwołuje się do zaginionej decyzji ustanawiającej to prawo."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z uwłaszczeniem osób prawnych na podstawie przepisów sprzed 2000 r. i wykładni przepisów wykonawczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dowodowego w postępowaniach uwłaszczeniowych, które mogą mieć znaczenie dla wielu podmiotów posiadających nieruchomości od lat 90. XX wieku. Wykładnia NSA jest kluczowa dla praktyki.

Decyzja o opłatach za zarząd nieruchomością wystarczy do uwłaszczenia? NSA wyjaśnia kluczowe dowody.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1466/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1602/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-12-08
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 121
art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120
§ 4 ust. 1 pkt 6
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych  nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant asystent sędziego Barbara Kowalska po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółki R. S.A. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1602/20 w sprawie ze skargi Spółki R. S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 2 czerwca 2020 r. nr DO-II.7610.542.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 3 lipca 2015 r. nr NWIV.752.78.2012; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Spółki R. S.A. w [...] kwotę 1257 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1602/20, oddalił skargę Spółki R. w B. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 2 czerwca 2020 r. nr DO-II.7610.542.2019.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.; dalej: "u.g.n.") oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.), decyzją z dnia 3 lipca 2015 r., nr NWIV.752.78.2012, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przez przedsiębiorstwo państwowe Kopalnię P. w Z. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako działki nr A o pow. 2 ha 2640 m², nr B o pow. 480 m², nr C o pow. 270 m², nr D o pow. 51 m² i nr E o pow. 2023 m², objęte księgą wieczystą nr [...], oraz gruntu oznaczonego jako działki nr F o pow. 3215 m², nr G o pow. 9280 m², nr H o pow. 1 ha 0300 m² i nr I o pow. 5556 m², objęte księgą wieczystą nr [...].
K. S.A. z siedzibą w B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania, Minister Rozwoju decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając złożoną na tę decyzję skargę, wskazał, że skarżąca spółka (a uprzednio P.) nie legitymuje się wymaganymi przez prawo dokumentami kreującymi prawo zarządu. Wskazano, że dowodu takiego nie stanowi decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] nr G.V/383/86 z dnia 22 maja 1986 r. o ustaleniu opłat za zarząd – użytkowanie gruntu państwowego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że decyzja o wymiarze opłaty z tytułu zarządu w postępowaniu uwłaszczeniowym o stwierdzenie nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe prawa użytkowania wieczystego jest jedynie jednym z dowodów, na podstawie których dokonuje się stwierdzenia prawa do zarządu (co wynika z § 4 ust. 1 pkt 6 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r.). Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny, analizując w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. w sprawie o sygn. akt U 6/99 przepis § 6 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia, uznał, iż dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania tylko wtedy, gdy został wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Innymi słowy, dokument zawierający decyzję o naliczeniu opłat może być podstawą stwierdzenia użytkowania wyłącznie w sytuacji, gdy w decyzji o opłatach wskazano konkretną decyzję administracyjną, na podstawie której to prawo zostało ustanowione, a ta zaginęła lub uległa zniszczeniu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji przedstawiony przez stronę skarżącą dokument nie wskazuje, zgodnie z kryteriami określonymi przez Trybunał Konstytucyjny, na istnienie prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że dokument taki nie może być uznany za samoistną podstawę stwierdzenia prawa zarządu (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1764/15). Sąd pierwszej instancji wskazał również, że niezależnie od powyższego, decyzja z 22 maja 1986 r. nie określa, za jakie konkretnie działki opłata jest wnoszona, a jedynie podaje ogólną powierzchnię gruntu, za który opłata jest ustalana. Z tych przyczyn nie może ona zostać uznana za dowód potwierdzający prawo zarządu na podstawie ww. rozporządzenia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zarzucając:
I. naruszenie następujących przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 KPA poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra Rozwoju, podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 KPA, polegającym na braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło organ administracji do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych, tj. ustalenia, że skarżącej nie przysługiwało prawo zarządu względem spornych nieruchomości – uzasadniające stwierdzenie nabycia przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości z mocy prawa.
II. naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., co miało wpływ na wynik sprawy, a to:
2.1. art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.; dalej: "GospNierU") w związku z § 4 ust. 1 pkt 5, 6 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że nie doszło do rażącego naruszenia tych przepisów, podczas gdy – pomimo wykazania przez skarżącą dokumentów w postaci odpisów z ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...], decyzji o aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 31 października 1949 r., zatwierdzonego następnie Orzeczeniem Ministra Górnictwa z dnia 10 sierpnia 1950 r., będących podstawą do stwierdzenia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. i w konsekwencji stwierdzenia z mocy prawa (z dniem 5 grudnia 1990 r.) prawa użytkowania wieczystego nieruchomości – organ odmówił stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa przez P. względem spornych działek.
2.2. art. 8 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym z dnia 29 września 1990 r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż przepis ten nie może mieć zastosowania do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości nabytych przed dniem wejścia w życie ustawy, oraz że nabycie prawa użytkowania wieczystego możliwe jest wyłącznie na podstawie decyzji przekazującej nieruchomości w zarząd lub użytkowanie.
2.3. art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez ich błędną wykładnię i nietrafne przyjęcie, iż stwierdzenie nabycia z mocy prawa (z dniem 5 grudnia 1990 r.) prawa użytkowania wieczystego gruntu przez P. w Z., obejmującego działki nr F i nr G (dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]), naruszy prawa osób trzecich.
2.4. art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z dnia 14 lipca 1961 r. oraz art. 87 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r., poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie, że grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły z mocy prawa w użytkowanie, a następnie w zarząd tych jednostek, w sytuacji gdy właściwe zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornych gruntów.
Wskazując na powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Nadto wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zasadnie podniesiono zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.; dalej również: "u.g.n.") w związku z § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, który stanowi, że dokumentem potwierdzającym prawo zarządu do nieruchomości może być – obok innych wskazanych tam dokumentów – także decyzja o naliczeniu albo aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Przepis ten nie wprowadza wymogu, aby decyzja taka wprost odwoływała się do zaginionej lub zniszczonej decyzji o ustanowieniu prawa. Mówi on jedynie o tym, że również decyzja o opłatach może stanowić dowód potwierdzający istniejące dotąd prawo zarządu. Decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat miała i ma na celu ustalenie, kto jest zobowiązany do wnoszenia należności z tytułu zarządzania cudzą nieruchomością. Wydanie takiej decyzji przez właściwy organ, co do zasady, powinno być poprzedzone ustaleniem, kto w świetle prawa sprawuje zarząd nad daną nieruchomością. Jeżeli w decyzji "opłatowej" wskazano dany podmiot jako zobowiązany do uiszczania opłaty, należy przyjąć, że dokument ten potwierdza jego prawo do zarządu nieruchomością.
Pomimo jednoznacznego brzmienia tego przepisu, w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiła się rozbieżność co do roli decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłaty za zarząd nieruchomością w potwierdzaniu istnienia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990 r. Pierwsze stanowisko wskazywało, że taka decyzja nie stanowi wystarczającej (samoistnej) podstawy do stwierdzenia istnienia zarządu, chyba że wyraźnie odwoływała się do zaginionej lub zniszczonej decyzji ustanawiającej to prawo. Zgodnie z odmiennym poglądem, samo wydanie decyzji o naliczeniu opłat wystarczało, aby wykazać istnienie zarządu, bez konieczności powoływania się na inną decyzję źródłową. Rozbieżność ta wynikała głównie z odmiennej interpretacji przepisów oraz z różnej oceny znaczenia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Trzeba jednak podkreślić, że powoływanie się na uzasadnienie wyroków Trybunału Konstytucyjnego (z 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, oraz z 9 kwietnia 2002 r., sygn. akt U 10/00) nie jest trafne w kontekście § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, ponieważ wskazane orzeczenia dotyczyły innych przepisów tego aktu (odpowiednio: § 6 i § 9 ust. 2). Wyprowadzanie zaś normatywnych ograniczeń z samego uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dotyczącego innego stanu faktycznego i prawnego, jest niedopuszczalne w świetle art. 2 Konstytucji RP. Stanowisko takie potwierdza uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OPS 3/11), w której jasno wskazano, że wykładnia prawa dokonana w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie ma charakteru prawnie wiążącego inne organy władzy publicznej, w tym sądy, jeżeli nie dotyczy tożsamego stanu prawnego i faktycznego.
W konsekwencji wykładnia § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – przeprowadzona z uwzględnieniem dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych – prowadzi do wniosku, któremu wyraz dał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale o sygn. I OPS 2/23, iż: "W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne decyzja, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120), może stanowić samoistny dowód stwierdzenia posiadania wskazanego w tej decyzji gruntu w zarządzie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.)".
W rozpatrywanej sprawie skarżąca kasacyjnie podnosi, że w dniu 22 maja 1986 r. wydana została decyzja Urzędu Miejskiego w [...] nr G.V/383/86, w której naliczono na rzecz P. w Z. opłatę z tytułu zarządu. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wskazała, że decyzja ta została uznana za dokument potwierdzający istnienie prawa zarządu P. w Z. w odrębnym postępowaniu, zakończonym decyzją stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez tę kopalnię prawa użytkowania konkretnych działek (decyzja Wojewody Katowickiego z dnia 25 listopada 1998 r.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że tego typu dokument (decyzja o naliczeniu opłaty) nie został załączony do wniosku uwłaszczeniowego z 2012 r. Należy jednak zauważyć, że do odwołania załączono decyzję Wojewody Katowickiego z dnia 25 listopada 1998 r. stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. w Z. prawa użytkowania wieczystego działek wymienionych w pkt. 1 tej decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że "prawo zarządu potwierdzają następujące dokumenty: decyzja Urzędu Miejskiego w [...] z dnia 22 maja 1986 r. nr G.V/383/86" oraz pismo Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 maja 1997 r. Jakkolwiek, decyzja z dnia 22 maja 1986 r. nr G.V/383/86 nie była załączona do odwołania to została ona załączona do skargi. Zasadnie zatem podniesiono w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisu § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia w powiązaniu ze wskazanym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia stanowi, że dokumentem potwierdzającym prawo zarządu do nieruchomości może być – obok innych dokumentów – również decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu. Przepis ten nie wprowadza wymogu wskazania w takiej decyzji innej decyzji źródłowej (która mogłaby zaginąć lub ulec zniszczeniu) jako warunku uznania decyzji "opłatowej" za dokument potwierdzający prawo zarządu.
Zasadnie skarga kasacyjna stawia też zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. Skoro, bowiem z decyzji Wojewody Katowickiego z 25 listopada 1998 r. wynika, że decyzja Urzędu Miejskiego w [...] z dnia 22 maja 1986 r. nr G.V/383/86 została uznana za dokument potwierdzający prawo zarządu P. w odniesieniu do działek wymienionych w decyzji z 1998 r., to należy zbadać czy ta sama decyzja w zestawieniu z kompletnym materiałem dowodowym pozwoli na pozytywne załatwienie niniejszej sprawy. Należy przyjąć, że organ dysponował danymi umożliwiającymi stwierdzenie nabycia z mocy prawa (z dniem 5 grudnia 1990 r.) prawa użytkowania wieczystego konkretnych, wskazanych w pkt 1 decyzji z 1998 r. działek. Jakkolwiek, trafnie zauważa Sąd I instancji, że załączona do skargi decyzja z 22 maja 1986 r. nie wskazuje za jakie konkretnie działki wnoszona jest opłata, to na odwrotnej stronie decyzji znajduje się "załącznik nr 5 do decyzji nr G.V/383/86 z 22.V" zawierający bardziej konkretne dane. Skoro zatem decyzja Urzędu Miejskiego w [...] z dnia 22 maja 1986 r. nr G.V/383/86 posłużyła już raz za dowód potwierdzający prawa zarządu do konkretnych działek, to w takiej sytuacji obowiązkiem organów jest ponowne rozpoznanie badanej sprawy z uwzględnieniem treści decyzji z 1986 r. i 1998 r. oraz załącznika do tej decyzji. Zasadnie w tych okolicznościach zarzucono naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów KPA oraz trafnie podniesiono, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
Niezasadnie natomiast zarzucono naruszenie art. 38 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z dnia 14 lipca 1961 r. oraz art. 8 i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wskazane przepisy nie obowiązywały w dacie wydawania zaskarżonych decyzji. Ponadto wskazano jedynie "art. 8", "art. 87", nie precyzując, które konkretnie jednostki redakcyjne wskazanych przepisów miały zostać naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast wykraczać poza granice skargi kasacyjnej ani domniemywać, jakie zarzuty mogłyby w niej zostać zawarte.
Pożądanego rezultatu przynieść nie mogły też zarzuty naruszenia przepisów art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i 9 rozporządzenia, bowiem nie zostały one w istocie uzasadnione. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Należy podkreślić, że trzeba wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie kasatora naruszył sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18).
W świetle art. 174 p.p.s.a. wskazanie szeregu przepisów prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie, na czym polega naruszenie każdego z nich, jest nieprawidłowe. Pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyrok NSA z 19 grudnia 2014 r., II FSK 2957/12 i powołane tam orzecznictwo).
Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. W konsekwencji, wydana w sprawie zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę wykładnię przepisów prawa materialnego przedstawioną w uzasadnieniu uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. I OPS 2/23, oraz w niniejszym uzasadnieniu.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI