I OSK 1457/07

I OSK 1457/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący/
Joanna Banasiewicz /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1052/06 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2007-05-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
art.114 ust.1 pkt 2 lit b
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
art.43
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art.2 i 31 ust.3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech Sędzia NSA : Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia WSA del. Monika Nowicka Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 1052/06 w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 1052/06, po rozpoznaniu skargi B. S., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia [...] września 2006 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w Jaśle z dnia [...] sierpnia 2006 r., wydane w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, po rozpoznaniu odwołania B. S. od decyzji Starosty Jasielskiego z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] w sprawie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. B do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. B, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b/ ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.).
W uzasadnieniu podniesiono, że Starosta Jasielski odmawiając B. S. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje w zakresie prawa jazdy kat. B wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Żarach Wydział II Karny z dnia 7 lipca 2004 r., sygn. akt [...] został orzeczony w stosunku do B. S. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku. Zakaz ten obowiązywał od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, czyli od dnia 15 lipca 2004 r., zaś okres wykonywania środka karnego rozpoczął się w dniu 13 września 2004 r., czyli od daty faktycznego zwrotu prawa jazdy i trwał do dnia do 13 września 2005 r. Starosta uznał, że skoro B. S. był pozbawiony prawa jazdy przez okres przekraczający jeden rok, to spełnione zostały przesłanki do skierowania ww. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w oparciu o art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b/ Prawa o ruchu drogowym.
Po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że to kiedy upłynie okres "pozbawienia uprawnień" zależy niejako od samego zainteresowanego, skoro to na nim ciąży obowiązek zwrotu dokumentu. Jeżeli zwrot prawa jazdy nastąpi w dniu uprawomocnienia się orzeczenia lub wcześniej, to okres "pozbawienia uprawnień" trwał będzie tyle ile wynosi orzeczony w wyroku zakaz, gdy zwrot nastąpi później, to okres "pozbawienia" będzie dłuższy. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że nie jest słuszne twierdzenie, jakoby o pozbawieniu uprawnień na okres przekraczający jeden rok może być mowa jedynie wtedy, gdy na taki czas (tj. powyżej jednego roku) opiewał wyrok. Twierdzenie takie zdaniem Kolegium jest sprzeczne z treścią art. 43 K.k. Wskazano, że art. 114 Prawa o ruchu drogowym konsekwentnie mówi o "pozbawieniu uprawnień", a nie o orzeczonym "zakazie prowadzenia".
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł B. S. reprezentowany przez radcę prawnego. Domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący podniósł, że zawarty w art. 114 ust. 1 pkt 2b zwrot "pozbawiony na okres dłuższy niż rok" oznacza, że istotny jest termin określony w orzeczeniu o zakazie prowadzenia pojazdów, a nie to jak długo w rzeczywistości osoba była pozbawiona prawa jazdy. Nie zgodził się z twierdzeniem Kolegium, że bieg terminu należy liczyć od uprawomocnienia się orzeczenia, a upływ okresu "pozbawionego uprawnień" zależy niejako od samego zainteresowanego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylając obydwie wydane w sprawie decyzje podniósł, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Żarach z dnia 7 lipca 2004 r., sygn. akt [...] orzeczono w stosunku do B. S. na podstawie art. 42 § 2 K.k. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres jednego roku i na podstawie art. 43 § 3 K.k. zobowiązano go do zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wyrok stał się prawomocny i wykonalny z dniem 14 lipca 2004 r. Sąd stwierdził jego prawomocność w dniu 13 września 2004 r. Wyrok doręczono Starostwu Powiatowemu w Jaśle w dniu 21 września 2004 r., skarżący zwrócił Wydziałowi Komunikacji w Jaśle w dniu 13 września 2004 r. posiadane prawo jazdy. Koniec kary dodatkowej upłynął z dniem 12 września 2005 r. Wnioskiem z dnia 31 maja 2006 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Starostwa Powiatowego w Jaśle o zwrot skarżącemu prawa jazdy z uwagi na upływ terminu, na jaki została orzeczona kara dodatkowa. Starosta Jasielski odmawiając decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy do czasu uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje skarżącego i Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy tę decyzję stwierdziły, że zgodnie z art. 43 § 2 i 3 K.k. orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu karnego, jednakże do chwili wykonania obowiązku zwrotu prawa jazdy, okres na który orzeczono zakaz nie biegnie. Wyrok stał się prawomocny z dniem 15 lipca 2004 r., B. S. zwrócił prawo jazdy wydziałowi komunikacji w dniu 13 września 2004 r., wtedy to rozpoczął się okres wykonywania kary dodatkowej i trwał do dnia 13 września 2005 r. W takim stanie rzeczy B. S. był pozbawiony prawa jazdy od 15 lipca 2004 r. do dnia 13 września 2005 r., czyli przez okres przekraczający jeden rok, zatem zdaniem organów zostały spełnione przesłanki do skierowania skarżącego na sprawdzenie jego kwalifikacji (art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b/ ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. ustawy – Prawo o ruchu drogowym).
Sąd pierwszej instancji nie podzielił powyższego stanowiska i argumentacji. Zdaniem Sądu, istota sprawy tkwi w interpretacji art. 114 § 1 pkt 2 litera b/ – ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908, ze zm.), który stanowi, że kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. Wskazana ustawa nie definiuje (nie określa) pojęcia "pozbawienie prawa jazdy". W takim razie należy sięgnąć pomocniczo do § 1 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 24, poz. 215, ze zm.), które zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 100 ust. 1 pkt 2 – Prawa o ruchu drogowym. W powyższym przepisie rozporządzenia określono pojęcie "zakazu", przez które należy rozumieć decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia, cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub orzeczoną prawomocnym wyrokiem sądu karę zakazu prowadzenia pojazdów. Z przepisu aktu wykonawczego do ustawy można wyprowadzić konkluzję, że pojęcie ustawowe "pozbawienia prawa jazdy" ma charakter prawny, czyli może nastąpić tylko na okres określony w decyzji lub w wyroku sądowym. Taka wykładnia jest adekwatna do językowego znaczenia wyrazu "pozbawienie", przez który rozumie się m.in. karę sądową polegającą na odebraniu określonej osobie wolności, praw publicznych, honorowych, czyli także prawa jazdy (por. Inny słownik języka polskiego, pod redakcją Mirosława Bańko, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2000, t. II, str. 233).
Skarżący wyrokiem sądu karnego był pozbawiony prawa jazdy tylko na okres jednego roku. Pozbawienie prawa jazdy na taki okres czasu nie daje podstawy do uzależnienia jego zwrotu od wyniku egzaminu sprawdzającego kwalifikacje do kierowania pojazdami mechanicznymi. Skoro pojęcie "pozbawienia prawa jazdy" ma znaczenie jurydyczne, zatem nie ma też podstaw do przedłużania okresu zakazu orzeczonego wyrokiem sądowym o okres od uprawomocnienia się wyroku do dnia zwrotu prawa jazdy właściwemu organowi. Przemawia za tym art. 42 § 3 K.k., który stanowi, że do chwili zwrotu prawa jazdy okres, na który orzeczono zakaz nie biegnie. Świadome (umyślne) zaniechanie zwrotu prawa jazdy jest występkiem z art. 244 K.k.
Z adnotacji na wyroku Sądu Rejonowego w Żarach, przesłanego organowi pierwszej instancji wynika, że Sąd ten stwierdził prawomocność wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. w dniu 13 września 2004 r. i tego dnia skarżący zwrócił prawo jazdy Wydziałowi Komunikacji w Jaśle, zatem zachodzi wątpliwość czy miał świadomość że wyrok uprawomocnił się w dniu 14 lipca 2004 r. Pogląd zaprezentowany przez organy, nie dałby się również pogodzić z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), uchylono zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 114 § 1 ust. 1 pkt 2 lit b/ ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym w związku z art. 43 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny przez błędną jego wykładnię.
W związku z powyższym Kolegium wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o. zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podniosło, iż wbrew temu co wywodzi Sąd w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, nie nastąpiło w sprawie "przedłużenie" okresu zakazu orzeczonego wyrokiem sądowym o czas jaki upłynął od uprawomocnienia się wyroku do "chwili zwrotu prawa jazdy właściwemu organowi" . Jest poza sporem to, że od momentu uprawomocnienia się wyroku osoba, której środek karny zakazu prowadzenia pojazdów dotyczy, zostaje w sposób prawny pozbawiona możliwości korzystania z prawa jazdy – wynika to wprost z literalnego brzmienia przepisu art. 43 § 2 K.k. Nie ma też żadnych wątpliwości, że w czasie trwania wykonywania orzeczonego wyrokiem zakazu osoba ta jest pozbawiona w sposób prawny możliwości korzystania z prawa jazdy. Przepis art. 43 § 2 K.k. wyraźnie stanowi, że zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Trwać zaś będzie do chwili upływu okresu, na który został orzeczony. Nie ma żadnych powodów na tle omawianego przepisu, dla których zapoczątkowany uprawomocnieniem się wyroku okres pozbawienia uprawnień miałby "spoczywać" czy ulegałby "zawieszeniu" do czasu zwrotu dokumentu prawa jazdy, a więc nie był okresem "prawnego pozbawienia uprawnień". Skoro tak, to liczenie okresu prawnego pozbawienia uprawnień rozpoczyna moment uprawomocnienia się orzeczenia, a kończy wykonanie orzeczonego środka karnego zakazu, czyli zakończenie okresu, na jaki zakaz był w wyroku orzeczony. Przyjęcie wykładni zaprezentowanej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prowadzi wprost do takiej sytuacji, gdy zobowiązany wyrokiem do zwrotu prawa jazdy, może to zobowiązanie zignorować bez obawy poniesienia z tego tytułu konsekwencji wynikających z przepisu art. 114 § 1 ust 1 pkt 2 lit b/ ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
Stosownie do tego przepis art. 114 § 1 ust.I pkt 2 lit b/ konsekwentnie posługuje się pojęciem okresu "pozbawienia uprawnień", a nie pojęciem "okresu na który orzeczono zakaz", na co Kolegium zwracało uwagę w swojej decyzji. Sąd w swojej argumentacji nie wskazał dla jakich powodów upływ czasu od uprawomocnienia się orzeczenia do momentu zwrotu prawa jazdy nie jest okresem pozbawienia uprawnień (w sensie prawnym) ani też nie powiedział czym w świetle przepisów ten okres jest, zważywszy, że upływ czasu jako kategoria obiektywna nie doznaje żadnych przeszkód wynikających z działania bądź zaniechania ze strony organów czy sądu, lecz po prostu następuje.
Niczego – zdaniem autora skargi kasacyjnej – nie zmienia też argument Sądu, jakoby zachowanie się polegające na "nie zwracaniu" dokumentu wyczerpywało dyspozycję przepisu art. 244 K.k., gdyż penalizacją na podstawie wspomnianego przepisu objęte jest naruszenie zakazu prowadzenia pojazdów, a nie jak to stwierdza w uzasadnieniu wyroku Sąd – zaniechanie zwrotu prawa jazdy. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, jakoby prezentowany przez Starostę i Kolegium pogląd nie dawał się pogodzić z gwarancjami wynikającymi z Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. S. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu może wziąć pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, rozpoznał sprawę w granicach zarzutów zgłoszonych w tej skardze.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył poprzez błędną wykładnię art. 114 § 2 ust. 1 pkt 2 lit. b/ (błędne oznaczenie przepisu – winno być art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908) w związku z art. 43 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 533 ze zm.). Powyższego stanowiska nie można podzielić.
Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b/ powołanej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia do kierowania tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający jeden rok. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, użyte w ustawie pojęcie "pozbawienia na okres przekraczający jeden rok" ma charakter prawny, pozbawienie może nastąpić tylko na okres określony w decyzji lub w wyroku sądowym i nie ma podstaw do przedłużania okresu zakazu orzeczonego wyrokiem sądowym o okres od uprawomocnienia się wyroku do dnia zwrotu prawa jazdy właściwemu organowi. Podzielając ten pogląd zauważyć trzeba, że wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy, wynikający wprost z określonych tytułów prawnych (wyrok, postanowienie lub decyzja administracyjna) przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, jaki w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. Stanowisko takie nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek we Wrocławiu z dnia 28 listopada 1984 r., sygn. akt SA/Wr 566/84, ONSA1984, nr 2, poz.112, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 866/06, Lex nr 3399\69).
W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył charakteru okresu od uprawomocnienia się wyroku sądu karnego orzekającego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres jednego roku do dnia zwrotu prawa jazdy właściwemu organowi. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skoro pojęcie "pozbawienie prawa jazdy" ma znaczenie jurydyczne nie ma podstaw do przedłużania okresu zakazu oznaczonego wyrokiem sądowym o wskazany wyżej okres.
Zgodnie z art. 43 § 2 Kodeksu karnego pozbawienie praw publicznych, obowiązek lub zakaz obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Natomiast § 3 tego artykułu stanowi, że orzekając zakaz określony w art. 42 Sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawnionego do prowadzenia pojazdu okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. Z treści tych przepisów wynika, że mimo, iż orzeczony przez Sąd zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia, to bieg okresu, na który orzeczony został zakaz rozpoczyna się z chwilą wykonania obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu.
Odmienny pogląd, prezentowany przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawę narusza powyższe przepisy i jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji nie dałby się pogodzić z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Wobec tego, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.