I OSK 1451/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-26
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościużytkowanie wieczystePKPuwłaszczenieposiadaniedowodypostępowanie administracyjneprawo rzeczowekomercjalizacja przedsiębiorstw państwowych

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki P. S.A. w sprawie o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu, uznając brak wystarczających dowodów na posiadanie gruntu w kluczowej dacie.

Spółka P. S.A. złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, domagając się stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP. Zarzuty dotyczyły naruszenia prawa materialnego i procesowego, w tym błędnego ustalenia stanu faktycznego i braku wyczerpującego postępowania dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że spółka nie wykazała kluczowej przesłanki posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie przedłożonych dowodów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej P. S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Ministra Rozwoju odmawiającą stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa. Spółka domagała się uwłaszczenia na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP, argumentując, że grunt był w jej posiadaniu w dniu 5 grudnia 1990 r. i stanowił infrastrukturę kolejową. Zarzuty skargi kasacyjnej obejmowały naruszenie prawa materialnego (art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP) poprzez błędne przyjęcie braku przesłanek do uwłaszczenia oraz naruszenie przepisów postępowania (m.in. art. 151, 145 § 1 pkt 1 lit. c, 135, 7, 75, 77, 80 k.p.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów. Skarżąca kwestionowała ustalenia faktyczne sądu I instancji, wskazując na specyfikę działalności PKP i historyczny monopol państwa w transporcie kolejowym. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że ciężar dowodu w zakresie spełnienia przesłanek z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP spoczywa na wnioskodawcy, a przedłożona dokumentacja (wypisy z rejestru gruntów, wyrysy z map ewidencyjnych, wydruki z ksiąg wieczystych, wypisy z ewidencji środków trwałych, oświadczenia) nie potwierdziła posiadania gruntu w wymaganej dacie. Sąd wskazał, że brak jest dowodów na datę budowy infrastruktury kolejowej na działce, a ewidencja środków trwałych bez dat nie może stanowić dowodu posiadania w konkretnym dniu. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, uznając, że organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uznano za polemikę z rozstrzygnięciem sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, spółka P. S.A. nie wykazała posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie przedłożonych dowodów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ciężar dowodu w zakresie posiadania gruntu w kluczowej dacie spoczywa na wnioskodawcy. Przedłożona dokumentacja (wypisy z rejestru gruntów, wyrysy z map, wydruki z ksiąg wieczystych, ewidencja środków trwałych bez dat, oświadczenia) nie potwierdziła posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Brak było również dowodów na datę budowy infrastruktury kolejowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa o komercjalizacji PKP art. 34 § ust. 1

Ustawa o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Przepis ten ma zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: własność gruntu przez Skarb Państwa, posiadanie gruntu przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz brak dokumentów o przekazaniu gruntu PKP w formie prawem przewidzianej. Brak którejkolwiek z przesłanek wyklucza zastosowanie przepisu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie RM z 3.01.2001 r. art. 2 § ust. 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach

rozporządzenie RM z 3.01.2001 r. art. 2 § pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego (art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP) poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego. Naruszenie przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c k.p.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75, 77, 80 k.p.a.) poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku.

Godne uwagi sformułowania

ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. nie można wykorzystać wypisu z ewidencji środków trwałych bez daty do wykazania posiadania gruntu w konkretnej dacie. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest w istocie polemiką z rozstrzygnięciem Sądu.

Skład orzekający

Piotr Przybysz

przewodniczący sprawozdawca

Karol Kiczka

członek

Anna Wesołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie konieczności ścisłego udowodnienia posiadania gruntu w konkretnej dacie dla uwłaszczenia na podstawie przepisów szczególnych, a także zasad prowadzenia postępowania dowodowego w administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komercjalizacją PKP i wymaga wykazania posiadania w konkretnym dniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia uwłaszczenia gruntów przez przedsiębiorstwa państwowe, co ma znaczenie praktyczne dla wielu podmiotów. Kluczowe jest tu rygorystyczne podejście sądu do dowodów.

Czy PKP mogło uwłaszczyć się na gruncie? NSA wyjaśnia kluczowe wymogi dowodowe.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1451/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka
Piotr Przybysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II OSK 1451/21 - Wyrok NSA z 2022-10-11
II SA/Bd 667/20 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2020-12-01
I SA/Wa 892/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-17
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
art. 34 ust. 1
ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 892/20 w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 19 lutego 2020 r. nr DO-II.7610.164.2019.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. S.A. Warszawie (dalej: P. S.A.), na decyzję Ministra Rozwoju z 19 lutego 2020 r., nr DO-II.7610.164.2019.AK, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego, wyrokiem z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 892/20, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła P. S.A. zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.
W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ust. 1 ustawy z 8.09.2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (dalej jako: "ustawa o komercjalizacji PKP") poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego P. S.A.;
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.;
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: "k.p.a."), art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu P. S.A. w dniu 5.12.1990 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza, potwierdzającego przeznaczenia nieruchomości jako infrastruktury kolejowej linii [...], co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;
3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo - administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawienie. Wniesiono również o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Organ oraz uczestnicy postępowania nie złożyli odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania są ze sobą powiązane, dlatego zostaną rozpatrzone łącznie.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest odmowa stwierdzenia nabycia z dniem 27 października 2000 r. przez P. S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w gminie D., obręb [...] – T., oznaczonego jako działka nr [...], o pow. 0,0040 ha, dla której Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych w Wągrowcu prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego P. S.A. spełnia przesłanki określone w art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP. Zgodnie z tym przepisem grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego P..
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP.
Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że jego zastosowanie możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy spełniona zostaną łącznie trzy przesłanki: a) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu, b) posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez PKP tego gruntu oraz c) brak po stronie PKP dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1403/21, czy z 29 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 360/22). Brak zatem spełnienia którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza możliwość zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP.
Sąd I instancji wskazał, że bezspornym w niniejszej sprawie jest, że przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r. (dniu wejścia w życie ustawy o komercjalizacji PKP). Nie jest kwestionowane również to, że P. nie legitymuje się żadnym dokumentem o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej. Kwestią sporną jest natomiast to, czy przedmiotowy grunt w dacie 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu P.
Sąd I instancji zaakceptował ustalenia organu, że P. przedstawiała dokumenty wykazujące stan istniejący na datę o wiele późniejszą, niż relewantna data 5 grudnia 1990 r., przedstawiły bowiem wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej według stanu na dzień 21 lutego 2019 r., jak też wydruk z księgi wieczystej nr [...] według stanu na dzień 17 kwietnia 2019 r. Przedstawiony przez P. wypis z ewidencji środków trwałych dotyczący działki nr [...] nie jest opatrzony żadną datą, nie może zatem potwierdzać, zdaniem Sądu I instancji, istnienia na spornym gruncie w dacie 5 grudnia 1990 r. wyszczególnionych w nim: rowu odwadniającego, skarpy czy podtorza.
Sąd I instancji podzielił również stanowisko organu, że treść oświadczenia z 4 kwietnia 2019 r. A.S. - Dyrektora Oddziału i D.O. - Zastępcy Dyrektora Oddziału ds. Eksploatacji, nie świadczy o tym, że przedmiotowa działka w dniu 5 grudnia 1990 r. była w posiadaniu P.. Oświadczenie tej treści nie może bowiem, zdaniem Sądu I instancji, automatycznie zastępować dokumentów, o których mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29).
Sąd I instancji dostrzegł również, że Wojewoda dwukrotnie występował z wezwaniem do P. S.A. o przedłożenie dokumentów potwierdzających przesłankę posiadania przez wnioskodawcę przedmiotowego gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r., wraz z informacją kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury kolejowej zostały wybudowane oraz czy linia [...] jest linią kolejową czynną. Wnioskodawca nie odpowiedział na żadne wezwanie organu I instancji.
Uzasadniając zarzut art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP skarżąca podniosła, że Sąd błędnie przyjął, że nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego P. S.A., pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia. W tym kontekście Skarżąca kasacyjnie kwestionuje – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 §1 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – prawidłowość postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy administracji.
Strona skarżąca kasacyjnie przedstawia odmienną ocenę ww. dowodów wskazując na konieczność uwzględnienia specyfiki działalności prowadzonej przez P. Twierdzi, że organy administracyjne winny uwzględnić, że przed II wojną światową oraz w okresie międzywojennym państwu przysługiwał monopol w zakresie transportu kolejowego. Uprawnienia te były wykonywane przez 7 Skarb Państwa od 1926 r. za pomocą właśnie przedsiębiorstwa państwowego P. Inaczej dochodzimy do paradoksalnej sytuacji, gdzie w sensie zarówno prawnym, jak i faktycznym, P. począwszy od 1960 r. byłaby nielegalnym posiadaczem sieci kolejowej na terenie Polski, a państwo tolerowało taki stan przez dziesiątki lat.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to prowadzący postępowanie organ administracji publicznej obciążony jest obowiązkiem wszechstronnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. regulujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych, służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia (zob. np. wyroki NSA: z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18 i I OSK 3581/18; z 30 lipca 2019 r., I OSK 2148/15; z 20 lutego 2020 r., II GSK 3719/17; z 2 marca 2023 r., I OSK 150/22; czy z 18 czerwca 2024 r., I OSK 824/21). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie, bądź niedookreślenie okoliczności faktycznych może implikować niekorzystne dla strony rezultaty. Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego nie rozstrzyga subiektywne przekonanie strony, a treść norm prawa materialnego, mających zastosowanie w konkretnej sprawie.
Sąd I instancji zasadnie zatem uznał, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek materialnoprawnych określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP w znacznej mierze spoczywać powinien na stronie wnioskującej o uwłaszczenie. Inicjatorka postępowania powinna mieć najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej infrastruktury kolejowej oraz jej historii, a przez to realną możliwość wykazania dokumentacji potwierdzającej władztwo nad gruntem i zajęcie go pod infrastrukturę kolejową w dacie istotnej dla wydania decyzji o nabyciu prawa użytkowania wieczystego.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że istnienie na spornej działce w dacie wydania decyzji odmownej określonych elementów infrastruktury komunikacyjnej nie oznacza automatycznie, że P. rzeczywiście, fizycznie posiadała tę działkę w dniu 5 grudnia 1990 r. Spółka nie wykazała bowiem, w jakiej dacie została wykonana infrastruktura komunikacyjna na tej działce i czy istniała w dniu 5 grudnia 1990 r., ewentualnie była w trakcie budowania bądź jej demontażu w celu modernizacji.
Dowodem na stan posiadania P. w dniu 5 grudnia 1990 r. nie może być - wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej - ewidencja środków trwałych, skoro odpowiednie wpisy do tej ewidencji nie zostały oznaczone datami. Uniemożliwia to bowiem wykorzystanie tej ewidencji do wykazania możliwości stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowana wieczystego tej działki. Z punktu widzenia art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP istotne jest bowiem nie tyle posiadanie nieruchomości jako takie, ale jej posiadanie w ściśle określonej dacie. Zaznaczyć przy tym należy, że dowodem takim mogłyby być np. dokumenty księgowe, na których podstawie doszło do wpisania tej działki do ewidencji środków trwałych czy dokumentujące wydatki dotyczące jej utrzymania, konserwacji bądź modernizacji urządzeń.
Jednocześnie należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zastosowania § 2 pkt 2 rozporządzenia z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach ( Dz. U. Nr 4, poz. 29). Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1 tego paragrafu, stwierdzenia dotychczasowego posiadania gruntów P. można dokonać zgodnie z brzmieniem art. 75 k.p.a. Oznacza to, że możliwość zastąpienia dokumentów stwierdzających stan posiadania odpowiednim oświadczeniem dotyczy wyłącznie dokumentów określonych przepisem § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Zastąpienie oświadczeniem nie może zatem dotyczyć dowolnego dokumentu. Ponadto zaznaczyć należy, że zastąpienie tych dokumentów oświadczeniem możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy dokumenty te nie zachowały się. Wyłączone zatem na gruncie analizowanego przepisu jest skorzystanie oświadczenia w sytuacji, w której nie można wykazać, że dokumenty te w ogóle istniały.
Należy zauważyć, że w toku postępowania skarżąca kasacyjnie spółka nie powoływała się na fakt istnienia tych dokumentów, a następnie ich zniszczenia bądź zaginięcia.
Podkreślić również należy, że przepisy ww. rozporządzenia stanowią lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w kodeksie postepowania administracyjnego, zaś zgodnie z art. 6 k.p.a. - organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie prawa.
Minister utrzymując w mocy odmowną decyzję Wojewody jako przesłankę odmowy uwłaszczenia zasadnie przyjął, że w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomość nie znajdowała się w posiadaniu P., bowiem przedłożona przez skarżącą spółkę dokumentacja nie potwierdziła w niniejszej sprawie spełnienia przesłanki posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "P." przedmiotowego gruntu na dzień 5 grudnia 1990 r.
Wobec powyższego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie okoliczności, niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto w sposób jasny i wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jest niezasadny. W konsekwencji oddalenie skargi przez Sąd I instancji nie naruszało art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz c p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 135 p.p.s.a. wypada zauważyć, że warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje zastosowanie bowiem jedynie w razie uwzględnienia skargi, a więc w przypadku stwierdzenia przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Przesłanką jego zastosowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. Zatem art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi, a takie właśnie rozstrzygnięcie zostało zaskarżone skargą kasacyjną. (zob. wyrok NSA z 12 stycznia 2022 r., I OSK 917/21).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony zasadniczo w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09,ONSAiWSA 2010 r., Nr 3, poz. 39). Przy czym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zarzut naruszenia tego przepisu jest zobowiązany jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz poddaje się kontroli instancyjnej. Natomiast uzasadnienie omawianego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest w istocie polemiką z rozstrzygnięciem Sądu, co nie może być skuteczne. Należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Podkreślenia dodatkowo wymaga, że z art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wynika dla sądu administracyjnego obowiązek szczegółowego omówienia w uzasadnieniu każdej okoliczności, czy każdego argumentu lub twierdzenia, jakie pojawiło się w badanej sprawie. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi czy też odpowiedzi na skargę lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 21 września 2017 r., sygn. akt I GSK 1329/15).
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI