I OSK 1447/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-10-16
NSAAdministracyjneWysokansa
transportpojazdy nienormatywnekaryopłaty drogoweKodeks postępowania administracyjnegoTrybunał Konstytucyjnyniekonstytucyjnośćstwierdzenie nieważnościwznowienie postępowaniaprawomocność

NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że orzeczenie TK o niezgodności przepisu z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na jego podstawie.

Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej karę za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, wydanej na podstawie przepisu, który później został uznany za niezgodny z Konstytucją przez TK. Organ administracji i WSA uznały, że orzeczenie TK stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji, zwłaszcza po wprowadzeniu art. 145a k.p.a. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że orzeczenie TK jest podstawą do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarga kasacyjna została wniesiona przez E. Z. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z 1997 r. nakładającej karę za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Podstawą wniosku o stwierdzenie nieważności było orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 1999 r. uznające § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1996 r. (stanowiącego podstawę decyzji) za niezgodny z Konstytucją. Organ administracji i WSA uznały, że orzeczenie TK stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145a k.p.a.), a nie do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), zwłaszcza że decyzja została wydana przed wejściem w życie orzeczenia TK. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji. Sąd podkreślił, że art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi dyrektywę dla ustawodawcy do uregulowania skutków orzeczeń TK, co zostało zrealizowane poprzez wprowadzenie art. 145a k.p.a. Orzeczenie TK o niezgodności przepisu z Konstytucją jest podstawą do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji, która została wydana na podstawie obowiązującego wówczas przepisu. NSA odrzucił argumentację skarżącego, że art. 190 ust. 4 Konstytucji pozwala na stosowanie różnych trybów nadzwyczajnych zamiennie, oraz że instytucja stwierdzenia nieważności służy usuwaniu wadliwych rozstrzygnięć.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego wydano ostateczną decyzję administracyjną, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia jej nieważności, zwłaszcza po wprowadzeniu art. 145a k.p.a.

Uzasadnienie

Po wprowadzeniu art. 145a k.p.a., skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych, na podstawie których wydano decyzje administracyjne, są realizowane poprzez wznowienie postępowania. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją odrębną, służącą eliminowaniu rozstrzygnięć dotkniętych kwalifikowanymi wadami, a nie korygowaniu skutków orzeczeń TK.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 145a

Kodeks postępowania administracyjnego

Wprowadzenie trybu wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału.

Konstytucja art. 190 § ust. 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Wady decyzji wymienione w art. 156 § 1 mają charakter materialnoprawny i nie są wadami o charakterze proceduralnym. Ich wystąpienie powoduje, że stosunek prawnoadministracyjny w ogóle się nie nawiązuje albo powstaje skutek prawny ułomny.

u.d.p. art. 13 § ust. 4

Ustawa o drogach publicznych

Przywołany w kontekście orzeczenia TK o niezgodności rozporządzenia z ustawą.

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji NSA.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

u.o.TK

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Przywołana w kontekście wprowadzania art. 145a k.p.a.

Rozporządzenie Rady Ministrów art. 4 § ust. 1

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją, stanowiący podstawę decyzji.

Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 158 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przez organ administracji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Orzeczenie TK o niezgodności przepisu z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na jego podstawie. Art. 145a k.p.a. precyzyjnie reguluje skutki orzeczeń TK dla decyzji administracyjnych, wprowadzając tryb wznowienia postępowania. Instytucje stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania są odrębne i nie mogą być stosowane zamiennie.

Odrzucone argumenty

Orzeczenie TK o niezgodności przepisu z Konstytucją stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na jego podstawie (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Art. 190 ust. 4 Konstytucji pozwala na dowolny wybór trybu nadzwyczajnego przez stronę w celu wyeliminowania decyzji wydanej na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Instytucja stwierdzenia nieważności służy usuwaniu wadliwych rozstrzygnięć, a nie tylko wad postępowania.

Godne uwagi sformułowania

Odpadnięcie podstawy prawnej decyzji z powodu utraty mocy obowiązującej przepisu, orzeczonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145a k.p.a. Tryb z art. 145a k.p.a. ujednolica i porządkuje skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego (w odniesieniu do aktów administracyjnych). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest instytucją mającą na celu eliminowanie z obrotu rozstrzygnięć dotkniętych kwalifikowanymi wadami. Wady decyzji wymienione w art. 156 § 1 mają charakter materialnoprawny. Tryby i przesłanki wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności wzajemnie się wyłączają.

Skład orzekający

Jolanta Rajewska

przewodniczący

Jerzy Stankowski

sprawozdawca

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja relacji między orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego a trybami nadzwyczajnymi w postępowaniu administracyjnym (stwierdzenie nieważności vs. wznowienie postępowania)."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego po wprowadzeniu art. 145a k.p.a. (po 17 października 1997 r.). Interpretacja może być specyficzna dla przepisów o opłatach drogowych i karach za przejazd pojazdami nienormatywnymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego i ich wpływem na ostateczne decyzje administracyjne, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej.

Wyrok TK nie zawsze oznacza nieważność decyzji – NSA wyjaśnia, kiedy można mówić o wznowieniu postępowania.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1447/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stankowski /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2514/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-04-19
Skarżony organ
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 158 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Jerzy Stankowski (spr.) Marek Stojanowski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 2514/05 w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2514/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. Z. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia [...] października 1997 r., nr [...], wydanej w przedmiocie nałożenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. E. Z. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia [...] października 1997 r. podając, iż w konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 40, poz. 411 z 6 maja 1999 r.), odpadła podstawa prawna tej decyzji (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r., (Dz. U. z 1996 Nr 123, poz. 578) i zaistniała przesłanka do jej unieważnienia w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Równocześnie skarżący podniósł, że nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, które mogłyby uzasadniać odmowę stwierdzenia nieważności.
Decyzją z dnia [...] Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, na podstawie art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.;dalej: k.p.a.), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z [...] października 1997 r. Stwierdził, iż uchylenie ex post przez Trybunał Konstytucyjny przepisu, na podstawie którego wydana była decyzja administracyjna, nie oznacza, iż wydano ją bez podstawy prawnej. Decyzja została bowiem wydana w oparciu o przepisy wówczas obowiązujące i nie było podstaw do stwierdzenia jej nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ podał, że w sytuacji, gdy orzeczenie o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego wydana była decyzja, zostało ogłoszone po dacie jej wydania, stanowi to podstawę do wznowienia postępowania. Skarżący nie dochował miesięcznego terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania (art. 145a § 2 k.p.a.). W ocenie organu, wobec uchybienia terminu, złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności zmierzało do obejścia prawa. W konkluzji Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad stwierdził, iż poszczególne nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji nie mogą być stosowane zamiennie.
Pismem z dnia [...] września 2005 r. E. Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (błędnie nazywając go skargą), zarzucając naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że skarżącemu przysługuje tylko uprawnienie do żądania wznowienia postępowania w trybie art. 145a § 2 k.p.a. Podał, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r., przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. przestał obowiązywać od daty wejścia w życie Konstytucji (to jest od 17 października 1997 r.). W ocenie skarżącego, skoro decyzja o nałożeniu kary pieniężnej wydana została w dniu [...] października 1997 r., to w dacie jej wydania brak było podstawy prawnej do nałożenia kary. W związku z tym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. był w pełni uzasadniony. E. Z. wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, od strony postępowania zależy w jakim trybie będzie realizować swoje uprawnienia zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, której podstawą jest przepis uznany za niekonstytucyjny.
Dnia [...] Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu podał, że skarżącemu jedynie wskazano właściwy tryb odwoławczy przewidziany w k.p.a., co nie naruszało art. 190 ust. 4 Konstytucji. Skarżący natomiast uchybił miesięcznemu terminowi do złożenia skargi o wznowienie postępowania (od wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego). Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad stwierdził, iż skarżący błędnie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r. Decyzja Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia [...] października 1997 r. została wydana na podstawie obowiązującego wówczas przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych, który ex post, to jest 27 kwietnia 1999 r. został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny. W tej sytuacji należało uznać, iż decyzja w momencie jej wydania posiadała podstawę prawną.
Na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad E. Z. wniósł skargę domagając się jej uchylenia. Zarzucił naruszenie art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż skarżącemu przysługuje tylko żądanie wznowienia postępowania w trybie art. 145a § 2 k.p.a. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Oddalając skargę wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż decyzje Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nie naruszają zarówno przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jak również przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. E. Z. składając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r., sygn. akt P 7/98 (opubl. w Dzienniku Ustaw z dnia 6 maja 1999 r. Nr 40, poz. 411), na podstawie którego Trybunał orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Wadliwość decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych skarżący wywodził z niekonstytucyjności § 4 ust. 1 rozporządzenia, który stanowił podstawę prawną do jej wydania. Zdaniem Sądu, zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643) wprowadziła zmianę w przepisach k.p.a. poprzez dodanie art. 145a przewidującego możliwość żądania wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja. W sytuacji wskazanej w tym przepisie skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Obecnie, inaczej niż to było pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 109, poz. 470 ze zm.), skutkiem orzeczenia Trybunału nie stwierdza się nieważności decyzji administracyjnej wydanej na podstawie aktu prawnego przezeń zakwestionowanego. Stronie służy wyłącznie prawo do wniesienia skargi o wznowienie w terminie określonym w art. 145a § 2.
Sąd wyjaśnił również, że ocena przesłanek trybu wznowieniowego musi być poprzedzona ustaleniem czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego obowiązywało przed dniem wydania decyzji ostatecznej, czy zostało ogłoszone po tej dacie. Przyjmuje się, iż w razie, gdy decyzję wydano bez uwzględnienia obowiązującego w dniu jej wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest ona nieważna. Natomiast, gdy orzeczenie Trybunału zostało ogłoszone po dacie wydania decyzji ostatecznej - stanowi to podstawę wznowienia postępowania. Decyzja Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia [...] października 1997 r. została wydana przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r., sygn. akt P 7/98. W konsekwencji należało uznać, że brak podstaw do stwierdzenia jej nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało ogłoszone po dacie wydania decyzji ostatecznej - zachodzi wyłącznie przesłanka do wznowienia postępowania.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. Z. wniósł skargę kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także art. 190 ust. 4 Konstytucji przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia 24 października 1997 r. - z uwagi na to, że została wydana na podstawie (obowiązującego w dniu jej wydania) § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych - dopiero później uchylonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 1999 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podał, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1999 r. orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 października 1996 r. w sprawie opłat drogowych jest niezgodny z art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP i nie jest zgodny z art. 13 ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przez to, że narusza zakres ustawowego upoważnienia i ma charakter represyjny. Stwierdzenie o niekonstytucyjności przepisu skutkuje tym, że zakwestionowany przepis nie obowiązuje od daty obowiązywania Konstytucji (od dnia 17 października 1997 r.) Podstawy wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych skarżący wywiódł z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Podał, iż przepis ten zapewnia ochronę interesów jednostki poprzez możliwość wznowienia postępowania w sprawach, w których orzeczenie zostało wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją umową międzynarodową lub ustawą. Sąd natomiast stanął na stanowisku, że stronie przysługuje tylko i wyłącznie wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego (przy zachowaniu terminu przewidzianego w § 2 tegoż przepisu). Na potwierdzenie swego stanowiska skarżący powołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego odnoszące się do pojęcia wznowienia postępowania. Podał, iż "wznowienie postępowania", o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji ma szersze znaczenie niż pojęcie "wznowienia" w sensie technicznym potwierdzone w odpowiednich procedurach i ustawach. Obejmuje ono wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron i sądów umożliwiające przywrócenie stanu konstytucyjności. Art. 190 ust. 4 Konstytucji obejmuje określenie celu na poziomie Konstytucji, natomiast ustawodawcy zwykłemu i sądom pozostawia orzekanie o sanacji następstw stwierdzenia niekonstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny (na podstawie procedur ukształtowanych w ustawach zwykłych). Zdaniem skarżącego jednym z instrumentów proceduralnych służących przywróceniu stanu zgodnego z Konstytucją jest złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. otwiera drogę do wyeliminowania decyzji na skutek istnienia nienazwanej wady stanowiącej rażące naruszenie prawa. Istotą postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest między innymi usuwanie z obrotu decyzji, których skutki są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. E. Z. stwierdził także, że zaskarżony wyrok jest sprzeczny z orzeczeniem z dnia 14 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 343/01, stwierdzającym, że w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie można powoływać się na podstawę wznowienia postępowania oraz nie jest dopuszczalne przyjęcie, iż którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem skarżącego wskazuje to jednoznacznie, że ostateczna decyzja administracyjna może być zmieniona (uchylona) w trybie art.145 k.p.a. lub art. 156 k.p.a. W konkluzji skarżący stwierdził, że instytucja stwierdzenia nieważności nie ma na celu usuwania wad postępowania administracyjnego (wznowienie postępowania), lecz służy wyłącznie usuwaniu z obrotu prawnego wadliwego rozstrzygnięcia. Decyzja Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych była wadliwa i powinna być usunięta z obrotu prawnego jako niekonstytucyjna. Wojewódzki Sąd Administracyjny z urzędu powinien również wziąć pod uwagę przesłankę rażącego naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę, Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; naruszeniu przepisów postępowania (sądowoadministracyjnego), jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, przy czym bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Skarżący uczynił podstawami kasacyjnymi skargi naruszenia art. 156 ust. 1 pkt 2 k.p.a. oraz 190 ust. 4 Konstytucji przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych nr [...] z dnia [...] października 1997 r.
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż naruszenia postępowania administracyjnego nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego od wyroku sądu administracyjnego. Nie oznacza to jednak, iż w skardze kasacyjnej nie można powoływać naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli stanowiły one merytoryczną podstawę rozstrzygnięcia. Wady decyzji wymienione w art. 156 § 1 mają charakter materialnoprawny. Ich wystąpienie powoduje, że stosunek prawnoadministracyjny w ogóle się nie nawiązuje albo powstaje skutek prawny ułomny. Nie są to wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad jest dokonywane na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a poprzedzające ją postępowanie stanowi niekiedy tylko element prowadzący do tej oceny. Należy zatem stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 156 ust. 1 pkt 2 k.p.a., zastosowanego jako podstawa oddalenia skargi na odmowę stwierdzenia nieważności decyzji, zawierał się w zakresie kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 183 § 1 p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu podstaw kasacyjnych skargi Sąd uznał je jednak za niezasadne. Odpadnięcie podstawy prawnej decyzji z powodu utraty mocy obowiązującej przepisu, orzeczonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145a k.p.a. Wprowadzając ten tryb (art. 82 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 Nr 102, poz. 643) ustawodawca oparł się na założeniu, iż i w tym przypadku (jak w przypadkach określonych w art. 145 k.p.a.), należało otworzyć możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego (ustawy, rozporządzenia) z Konstytucją, umową międzynarodową czy ustawą powoduje, że w sprawa powinna być ponownie rozpatrzona w oparciu o skorygowany stan prawny. Tryb z art. 145a k.p.a. ujednolica i porządkuje skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego (w odniesieniu do aktów administracyjnych). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest instytucją mającą na celu eliminowanie z obrotu rozstrzygnięć dotkniętych kwalifikowanymi wadami. Ograniczone jest ono wyłącznie do kontroli zgodności z prawem decyzji, bez możliwości merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej będącej przedmiotem kontrolowanej decyzji. Stosowanie art. 156 k.p.a. w przypadku stwierdzenia niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego wydano decyzję, budziło wiele wątpliwości w orzecznictwie jak i piśmiennictwie (por. Marek Szubiakowski, Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego dla decyzji administracyjnych, Samorząd Terytorialny 1997, Nr 3, s. 26 i nast.). Formułowane tam postulaty były przyczyną wprowadzenia art. 145a k.p.a. Od jego wejścia w życie synchronizacja kontroli zgodności z prawem aktów normatywnych (przez Trybunał Konstytucyjny) i skutków tego procesu dla rozstrzygnięć indywidualnych nastąpić może wyłącznie w trybie wznowienia postępowania.
Mając na względzie powyższe, nie można podzielić stanowiska skarżącego, iż zachodziła nieważność decyzji Naczelnego Dyrektora Dróg Publicznych z dnia [...] października 1997 r. z powodu nienazwanej wady stanowiącej rażące naruszenie prawa. Rozważanie istnienia wady z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., w przypadku odpadnięcia podstawy prawnej decyzji w skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, było uprawnione (jakkolwiek także kontrowersyjne) jedynie w oparciu o stan prawny istniejący do dnia 16 października 1997 r. (to jest do dnia wprowadzenia art. 145a k.p.a.).
Za chybione należało uznać twierdzenie, że ostateczna decyzja administracyjna może być zmieniona (uchylona) w trybie art. 145 k.p.a. lub 156 k.p.a. Powołane w skardze orzecznictwo sądów administracyjnych nie tylko nie potwierdza takiej tezy, ale wręcz jej zaprzecza. W wyroku z dnia 14 sierpnia 2001, sygn. akt I SA 343/01, publ. Lex 55741, Sąd wyraźnie wskazał, iż tryby i przesłanki wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności wzajemnie się wyłączają. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową czy ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego wydana była decyzja, zostało wyraźnie określone jako przesłanka wznowienia postępowania. Nie można z tej przyczyny alternatywnie domagać się stwierdzenia nieważności decyzji.
Nie był także zasadny zarzut naruszenia art. 190 ust. 4 Konstytucji. Zdaniem skarżącego zawarte tam generalne uprawnienie do wzruszenia decyzji ostatecznych (w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności podstawy prawnej) odnosi się do wszystkich nadzwyczajnych trybów odwoławczych, z których każdy powinien służyć realizacji tego uprawnienia (niezależnie). Powołując przepis Konstytucji zmierzał do wykazania, że art. 145a k.p.a. nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji, także po upływie terminu wskazanego w § 2 tego przepisu. Wywód skarżącego nie jest jednak trafny. W myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten stanowi jedynie konstytucyjną dyrektywę (skierowaną do ustawodawcy zwykłego) nakazującą uregulowanie skutków prawnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego poprzez wprowadzenie jednego z wymienionych tam trybów do właściwych przepisów postępowania (rangi ustawowej). Implementacja art. 190 ust. 4 Konstytucji odnośnie decyzji administracyjnych nastąpiła z dniem 17 października 1997 r. przez wprowadzenie art. 145a k.p.a.
Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej podlega ona oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a.,