I OSK 1446/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-06-28
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymzdolność do pracyustawa o świadczeniach rodzinnychsamorządowe kolegium odwoławczenaczelny sąd administracyjnyprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że organ odwoławczy nie zbadał wystarczająco okoliczności dotyczących możliwości podjęcia pracy przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. B. z powodu opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd I instancji uchylił decyzję SKO, wskazując na brak wystarczających ustaleń organu co do zakresu opieki i możliwości podjęcia pracy przez skarżącą. SKO wniosło skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów. NSA oddalił skargę, podzielając stanowisko WSA, że organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób wnikliwy, czy skarżąca była zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia była opieka nad matką.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzję SKO odmawiającą A. B. świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną matką. WSA uznał, że SKO nie zbadało wystarczająco, czy skarżąca była zdolna do podjęcia pracy po ustaniu jej własnego orzeczenia o niepełnosprawności oraz jaki był rzeczywisty zakres i czasochłonność sprawowanej opieki nad matką. SKO w skardze kasacyjnej zarzuciło WSA błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, twierdząc, że opieka musi być konieczna, stała i długotrwała, a brak zatrudnienia musi być wyłączną przyczyną. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wnikliwie, czy skarżąca wyrażała chęć podjęcia pracy i czy wyłączną przyczyną jej niepodejmowania była opieka nad matką. Brak było również wystarczających dowodów co do zakresu, rodzaju i czasochłonności czynności opiekuńczych. NSA uznał, że SKO naruszyło przepisy prawa materialnego i procesowego, a tym samym wyrok WSA był prawidłowy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, choć jest to kluczowa przesłanka, organ musi zbadać również zdolność do podjęcia pracy i rzeczywisty zakres opieki.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie zbadał wnikliwie, czy skarżąca wyrażała chęć podjęcia pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia była opieka nad matką, a także jaki był rzeczywisty zakres i czasochłonność tych czynności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie zbadał wystarczająco okoliczności dotyczących zdolności skarżącej do podjęcia pracy po ustaniu jej własnego orzeczenia o niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie wyjaśnił wnikliwie zakresu, rodzaju i czasochłonności czynności opiekuńczych sprawowanych nad matką. Organ odwoławczy nie wykazał, że matka skarżącej mogła pozostawać sama w domu na co najmniej kilka godzin dziennie.

Odrzucone argumenty

Zarzuty SKO dotyczące błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez WSA. Zarzuty SKO dotyczące niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez WSA. Zarzuty SKO dotyczące naruszenia przepisów postępowania przez WSA.

Godne uwagi sformułowania

Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Jolanta Rudnicka

sprawozdawca

Marek Stojanowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście zdolności do pracy opiekuna i zakresu sprawowanej opieki."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak istotne jest dokładne badanie stanu faktycznego przez organy administracji oraz jakie mogą być konsekwencje niedostatecznego wyjaśnienia sprawy.

Czy opieka nad chorą matką pozbawia Cię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia, co musisz udowodnić.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1446/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gd 780/22 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-04-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust 1 pkt 1-4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 780/22 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi A. B., wyrokiem z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 780/22, w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 4 sierpnia 2022 r., nr [...]; w pkt 2) zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej A. B. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 3 lutego 2022 r. (data wpływu do organu) A. B. (dalej – skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Burmistrza [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. B.
Burmistrz [...] decyzją z 28 lutego 2022 r., nr [...], odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z 15 marca 2022 r. złożyła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 4 sierpnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wskazało, że o nieprzyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądził brak zachowania przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej – u.ś.r.) warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zawodowej, a koniecznością zapewnienia opieki osobie wymagającej opieki.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 780/22, uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Za wyrokiem NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, zauważył, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.
W ocenie Sądu I instancji na gruncie tej sprawy sporna jest ocena okoliczności zaprzestania przez skarżącą pracy zarobkowej w latach 90-tych, a także zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką.
Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 u.ś.r. Stanowisko organu odwoławczego nie uwzględnia bowiem, że skarżąca co prawda zaprzestała pracy zarobkowej w latach 90-tych, jednakże następnie sama obarczona była problemami zdrowotnymi, gdyż poddano ją operacji mózgu, w efekcie czego, jak wynika z odwołania, do 31 października 2021 r. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu I instancji, uzasadnione było pozostawanie przez skarżącą bez pracy, co nie wyklucza jednak możliwości i chęci podjęcia przez nią pracy zarobkowej po poprawie stanu jej zdrowia. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony został 3 lutego 2022 r., a zatem po upływie terminu, na jaki wydano orzeczenie.
W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy błędnie skoncentrował się na braku wcześniejszego zatrudnienia skarżącej, nie dokonując jednak pełnej oceny, czy skarżąca jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania przez nią pracy zarobkowej jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Sąd I instancji wskazał, że matka skarżącej B. B. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 30 listopada 2021 r., wydane do 30 listopada 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od września 2011 r. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano w nim niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu, choroby układu oddechowego i krążenia, a także choroby inne. Przeszła zawał serca, sepsę, operację biodra, zaćmy, raka trzonu macicy. Obecnie wykryto u niej guza tarczycy, leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, dnę moczanową, przepuklinę, ma problemy z poruszaniem się, gdyż porusza się przy pomocy kul. Obecnie oczekuje na kolejny zabieg na zaćmę. Przyjmuje stale leki na choroby serca, nadciśnienie, dnę moczanową, a także silne leki przeciwbólowe. Pozostaje przy tym pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów: onkologa, ginekologa, kardiologa i ortopedy.
Obecnie skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych takich jak kąpiel, mycie, zapewnia dowóz do lekarzy, wizyty kontrolne i inne badania, a także do kościoła. Dba także o higienę otoczenia matki.
W ocenie Sądu I instancji, skarżąca słusznie podniosła, że decyzja SKO zawiera wewnętrzną sprzeczność, gdyż z jednej strony organ odwoławczy nie kwestionuje czynności opiekuńczych, uznając przy tym, że wspólne zamieszkiwanie z matką pozwala skarżącej na całodobową opiekę nad matką. Z drugiej jednak strony Kolegium uznało, że zakres czynności nie jest na tyle absorbujący czasowo, żeby bezkrytycznie można było odrzucić możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zdaniem Sądu I instancji ustalenie to nie znajduje potwierdzenia ani w treści uzasadnienia, ani też w aktach sprawy.
Sąd I instancji uznał, że organ odwoławczy nie zbadał w skarżonej decyzji okoliczności potwierdzających takie stanowisko, w zakresie czasu wykonywania przez skarżącą czynności, określenia w jakich odstępach czasu są wykonywane, ani też, jakie czynności matka skarżącej jest w stanie wykonywać samodzielnie. SKO nie uwzględniło, jak wynika z wywiadu środowiskowego, że matka skarżącej cierpi na dnę moczanową i silne bóle, co w związku z innymi chorobami, powodującymi problemy ze wzrokiem, w znacznym stopniu utrudnia jej funkcjonowanie. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącej wymaga opieki osoby drugiej. Tym samym, zdaniem Sądu I instancji, za nieuzasadnione uznać należy stanowisko Kolegium, że matka skarżącej może pozostawać w domu na co najmniej kilka godzin.
Sąd I instancji podkreślił, że organ odwoławczy miał możliwość skorzystania z uprawnień wynikających z art. 136 k.p.a. i w przypadku ewentualnych wątpliwości mógł przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w tym zakresie.
Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącej, że okoliczność posiadania przez nią rodzeństwa, obarczonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki, nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. SKO posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w tej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. W zakresie wątpliwości odnośnie do wykonywanych czynności opiekuńczych Kolegium uprawnione jest do zastosowania art. 136 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej - skarżący kasacyjnie, SKO, Kolegium), zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż "ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki", której istota wobec tego sprowadza się do stałości opieki, która wyraża się w codziennym pozostawaniu przez opiekuna w dyspozycji podopiecznego, co wszelako nie znaczy, że opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz zamieszkiwać z podopiecznym, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, stała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także wykluczająca podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;
2) przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, to jest faktycznie sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, zważywszy na jej zakres i wymiar czasowy nie wyklucza podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a brak zatrudnienia skarżącej spowodowany był przynajmniej w części innymi okolicznościami niż konieczność sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną;
3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez orzekające organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią nad matką opieką, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie,
- które to naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego.
W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu zrzekł się rozprawy, a skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez błędną wykładnię, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do istoty zasadniczego problemu w niniejszej sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny, czy w realiach sprawy Sąd I instancji prawidłowo uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając, że nie rozważono wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dokonano wadliwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym zarówno przepisy prawa procesowego, jak i materialnego.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że organ odwoławczy: po pierwsze - nie wyjaśnił okoliczności dotyczącej tego, czy skarżąca po 31 października 2021 r. była zdolna do podjęcia pracy i czy też wyłączną przyczyną niepodejmowania pracy była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, po drugie – nie wyjaśnił ile czasu skarżąca poświęca codziennie na wykonywanie czynności opiekuńczych wobec matki i czy zakres, rodzaj i czasochłonność tych czynności umożliwiałyby jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie pracowała zarobkowo od lat 90-tych. Ze względu na stan zdrowia (operację mózgu) do 31 października 2021 r. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do organu I instancji został złożony 3 lutego 2022 r., a więc po upływie terminu, do którego obowiązywało wydane dla niej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Upływ tego terminu niewątpliwie otworzył skarżącej możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Zatem, wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie można w tej sytuacji wykluczyć chęci i możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.
Tymczasem kwestia, czy skarżąca wyrażała chęć podjęcia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też wyłączną przyczyną jej niepodejmowania była konieczność sprawowania opieki nad matką, nie została przez organ odwoławczy dokładnie i wnikliwie wyjaśniona, przy możliwości skorzystania z art. 136 k.p.a., na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Zgodzić się należy również z stanowiskiem Sądu I instancji, że Kolegium nie uzupełniło postępowania dowodowego organu I instancji co do zakresu, rodzaju czynności, jak również tego, ile czasu zajmują skarżącej wykonywane czynności opiekuńcze wobec matki.
Niesporne w niniejszej sprawie jest to, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu dysfunkcji narządu ruchu, chorób układu oddechowego i krążenia, a także innych chorób. Przeszła również zawał serca, sepsę, operację biodra, zaćmy, raka trzonu macicy. Wykryto u niej guza tarczycy. Leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, dnę moczanową, przepuklinę, porusza się przy pomocy kul. Oczekuje na kolejny zabieg na zaćmę. Przyjmuje stale leki na choroby serca, nadciśnienie, dnę moczanową, a także silne leki przeciwbólowe. Pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów: onkologa, ginekologa, kardiologa i ortopedy.
W świetle tych okoliczności słusznie Sąd Wojewódzki stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organ odwoławczy nie jest konsekwentny w swoim stanowisku co do niespełnienia przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z jednej strony nie zakwestionował konieczności sprawowania czynności opiekuńczych przez skarżącą, zaś z drugiej strony stwierdził, że zakres tych czynności nie zajmuje jej tyle czasu, aby z uwagi na konieczność ich wykonywania nie mogła podjąć zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że powyższe stanowisko organu odwoławczego nie znajduje oparcia ani w aktach sprawy, ani w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W aktach sprawy brak jest materiału dowodowego, z którego wynikałoby ile czasu danego dnia zajmują skarżącej wykonywane czynności opiekuńcze i czy pozostały jej czas w danym dniu byłby wystarczający do podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium również nie wykazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, aby matka skarżącej mogła pozostawać sama w domu na co najmniej kilka godzin dziennie i jakie czynności mogłaby wykonywać samodzielnie bez pomocy skarżącej.
Z informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika, że skarżąca pomaga matce w czynnościach higienicznych - kąpiel, mycie, przygotowywanie posiłków oraz zapewnia dowóz do lekarzy, na wizyty kontrolne i inne badania, a także do kościoła, dba także o higienę otoczenia matki i jej higieny osobistej.
Z powyższego wynika, że zawarty w wywiadzie opis czynności jest niewystarczający do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy dotyczącego zakresu, rodzaju, charakteru i czasochłonności czynności wykonywanych przez skarżącą wobec matki. Wobec tego nie można nie zgodzić się z Sądem I instancji, że organ odwoławczy zaskarżoną decyzję wydał z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co też skutkowało wadliwą oceną, czy skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy uznać za nieuprawniony, jak również za nieuprawniony należy uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
W konsekwencji nie ma podstaw do uznania za zasadny zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 151 p.p.s.a., skoro niewątpliwie organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI