I OSK 1443/22

I OSK 1443/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1656/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-21
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 1-7, art. 158 § 1, art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Rozwoju i Technologii i [...] Sp. z o.o. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1656/21 w sprawie ze skargi [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr DP-III.025.1.18.2018.JW, DP-III-025-123-96-JW/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia I. oddala skargi kasacyjne, II. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii solidarnie na rzecz [...], [...] i [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1656/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi [...], [...] i [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr DP-III.025.1.18.2018.JW, DP-III-025-123-96-JW/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz [...], [...] i [...] solidarnie kwotę 697 złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rozwoju, Pracy i Technologii na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej "kpa", "k.p.a."), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu wniosku: [...], [...], [...] i [...] (w miejsce którego, w ramach następstwa prawnego, wstąpili [...] i [...]) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r., dalej "orzeczenie nr 30", o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] i S-ka, Spółka z ogr. odp. Poznań, ul. [...], dalej "Spółka/przedsiębiorstwo". Minister wskazał, że na przestrzeni wielu (dziesiątek) lat sprawa była wielokrotnie pod różnym kątem badana przez różne organy i sądy. W ocenie Ministra szczegółowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie pozwala na ustalenie, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu 5 lutego 1946 r. posiadało rzeczywistą zdolność zatrudnienia przekraczającą kryterium upaństwowienia, a zatem organ nacjonalizacyjny prawidłowo ustalił, że spełniało ono kryteria jego upaństwowienia. Brak jest zatem podstaw by twierdzić, że treść ww. decyzji nacjonalizacyjnej pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w sprawie przepisu prawa. Tym samym orzeczenie Nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...], [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. Sąd wskazał, mimo związania organu wytycznymi co do konieczności ustalenia co było przedmiotem faktycznego przejęcia organ nie ustalił czy faktycznie spod upaństwowienia zostały wyłączone dwa fragmenty nieruchomości: działka położona pomiędzy ulicą [...] a torami kolejowymi oraz działka o szerokości 40 m położona wzdłuż ulicy [...]. Sąd przy tym zwraca uwagę, że nie zostało do tej pory ustalone a przynajmniej nie znajduje odzwierciedlenia w decyzji jakim nieruchomościom obecnie odpowiada znacjonalizowana nieruchomość a w konsekwencji nie ustalono czy przedmiotem nacjonalizacji były także tereny wyłączone spod upaństwowienia i którym działkom ewidencyjnym odpowiadają obecnie. Nie ustalono jaki grunt był przedmiotem nacjonalizacji. W świetle stwierdzenia nieważności kontraktu z 1928 r. organ zobowiązany był ustalić które konkretnie działki zostały "odzyskane" przez [...] na mocy wyroku sądu apelacyjnego i jaka jest relacja pomiędzy tymi nieruchomościami a nieruchomościami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa [...] tj. czy przedsiębiorstwo składało się tylko z nieruchomości nabytych od [...] czy też innych. Dopiero tak ustalony stan faktyczny byłby stanem pełnym i pozwalającym na ustalenie zakresu przejęcia.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli: Minister Rozwoju i Technologii oraz [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie.
Minister Rozwoju i Technologii w swojej skardze kasacyjnej (dalej też: środek odwoławczy, środek zaskarżania, skarga kasacyjna nr 1), zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa w zw. z art. 158 § 1 Kpa w zw. z art. 7 Kpa poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że organ w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo - w przypadku niestwierdzenia zaistnienia przesłanek "nieważnościowych" z art. 156 § 1 pkt 1-7 Kpa - jest zobowiązany do dokonania ustaleń w zakresie losów prawnych znacjonalizowanej nieruchomości, w tym ustalenia aktualnych oznaczeń działek wchodzących w jej skład i przedstawienia tych danych w uzasadnieniu decyzji niestwierdzającej nieważności nadzorowanego orzeczenia, podczas gdy ww. ustalenia wykraczają poza zakres takiego postępowania;
2. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), dalej jako "ustawa nowelizująca Kpa", w zw. z art. 153 Ppsa:
- poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że organ jest uprawniony do podejmowania czynności w postępowaniu administracyjnym umorzonym z mocy prawa, co skutkowało sformułowaniem nietrafnych wytycznych w zaskarżonym wyroku, zobowiązujących organ do zastosowania się do przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji oceny prawnej i jednoczesnego uwzględnienia przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kpa;
- poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy zaistnienia skutku w postaci umorzenia postępowania administracyjnego przy spełnieniu przesłanek w nim określonych i bezpodstawne uznanie, że wyrażenie zawarte w tym przepisie - "umarza się z mocy prawa" - dla zaistnienia skutku w postaci umorzenia postępowania wymaga rozstrzygnięcia organu, w sytuacji gdy w obecnym stanie prawnym nie istnieje podstawa do wydania takiego rozstrzygnięcia.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) Ppsa w zw. z art. 153 Ppsa poprzez nieuprawnione przyjęcie, że organ nie wykonał wszystkich wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt IV SA 2477/03 w zakresie ustaleń co do znacjonalizowanej wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 29 kwietnia 2021 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia;
2. art. 153 Ppsa poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2004 r., sygn. akt IV SA 2477/03 odnoszącej się do zakresu postępowania "nieważnościowego", które jako postępowanie kasatoryjne obejmować powinno ocenę orzeczenia nacjonalizującego przedsiębiorstwo pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 Kpa i niedopuszczalności rozstrzygania o poszczególnych działkach gruntu składających się na upaństwowioną nieruchomość - co w konsekwencji doprowadziło do sformułowania przez Sąd w zaskarżonym wyroku bezpodstawnych wskazań dotyczących dalszych ustaleń w zakresie znacjonalizowanej nieruchomości;
3. art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 153 Ppsa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kpa - poprzez pominięcie, w przeprowadzonej przez Sąd I instancji analizie sprawy i ocenie prawnej, istotnych elementów stanu prawnego, który w przypadku wyeliminowania przez Sąd zaskarżonej decyzji nadzorczej powinien być kształtowany w oparciu o art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kpa., a w konsekwencji związanie organu nietrafnymi, wykluczającymi się wzajemnie w świetle przepisów prawa, wskazaniami co do dalszego postępowania.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
[...] sp. z o.o. z/s w Warszawie (dalej też: środek odwoławczy, środek zaskarżania, skarga kasacyjna nr 2), w swojej skardze kasacyjnej zaskarżyła wyrok w całości i zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.
a. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm. - dalej jako "ustawa nacjonalizacyjna") w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotem nacjonalizacji nie mogły być składniki mienia, które stanowiły własność osób trzecich
II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. naruszenie art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491) poprzez pominięcie w Wyroku istotnych elementów stanu prawnego, w wyniku wskazania przez WSA w Wyroku, iż organ pomimo zaistnienia podstaw do obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa powinien w toku dalszego postępowania administracyjnego ustalać jaki grunt był przedmiotem nacjonalizacji, tj. jakie nieruchomości zostały faktycznie wywłaszczone i jakim obecnie działkom ewidencyjnym one obecnie odpowiadają
b. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa w zw. z art. 153 ppsa poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż organ nie wykonał wszystkich wiążących go wytycznych wynikających z zapadłych wcześniej w sprawie wyroków sądowych i nie ustalił jakim nieruchomościom (działkom ewidencyjnym) odpowiada nieruchomość będąca przedmiotem nacjonalizacji.
c. naruszenie art. 153 ppsa poprzez nieuwzględnienie w Wyroku oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004 r. w sprawie o sygn. IV SA 2477/03 wprost zakazującej organowi administracji wykraczania poza zakres postępowania nieważnościowego i wskazywania w osnowie rozstrzygnięcia ustaleń co do działek ewidencyjnych, które miały być przedmiotem przejęcia na własność państwa
Z uwagi na wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii wnieśli [...], [...] i [...] dochodząc jej oddalenia i zasądzenie od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Stanowisko w sprawie skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju i Technologii wniosła także Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w Poznaniu wskazując, że wydanie decyzji umarzającej postępowanie jest w niniejszej sprawie konieczne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skarg kasacyjnych (środków odwoławczych, środków zaskarżania). Granice te są wyznaczone wskazanymi w nich podstawami, którymi mogą być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie wszystkich skarg kasacyjnych istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środkach odwoławczych.
Rozpoznając łącznie wniesione skargi kasacyjne w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie są one zasadne.
W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej podkreślić należy, że przytaczane w skardze kasacyjnej (środku zaskarżania) przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 30 września 2014r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).
Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesione obydwie skargi kasacyjne od wyroku Sądu I instancji nie odpowiadają w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a.
W odniesieniu do stanowiska skargi kasacyjnej Ministra (s. 2) należy stwierdzić, że w zarzucie oznaczonym jako "I.1", nie przywołano jako naruszonego przez kwestionowany wyrok jakiekolwiek przepisu (normy) p.p.s.a.; zarzut ten sformułowany jako naruszenie "(...) art. 156 § 1 pkt 1)-7) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. /.../ w zw. z art. 158 § 1 Kpa w zw. z art. 7 Kpa poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie (...)" nie jest precyzyjny. Środek zaskarżania, nie wymienia (przywołuje, określa) wprost przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., nie uzasadnia też na czym polega naruszenie przez zaskarżony wyrok każdej z przesłanek ulokowanych w art. 156 § 1 k.p.a. Z kolei art. 7 k.p.a. obejmuje kilka zasad postępowania administracyjnego, które są konkretyzowane (uszczegółowiane) przez dalsze przepisy k.p.a. nie powołane w skardze środku odwoławczym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 158 § 1 k.p.a. stanowi o formie rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności, która w sprawie została zastosowana. Powszechnie wiadomo, że wypowiedź normatywna (przepis prawa) umieszczona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie jest przepisem proceduralnym, pomimo ulokowania jej w kodeksie postępowania administracyjnego. Art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. ma charakter materialnoprawny. Wskazując np. na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., należało – co do zasady – powiązać ten przepis z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego). Poza tym wyjaśnić też należy, że zarzutowi naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. winno towarzyszyć – obligatoryjne – dokładne określenie konkretnych przepisów prawa, które, zdaniem autora skargi kasacyjnej, rażąco naruszała kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja, a tym samym zaskarżony wyrok Sądu wojewódzkiego. Wypadało zatem np. bezwzględnie powiązać przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z odpowiednim konkretnym, szczegółowym przepisem (przepisami) prawa materialnego lub ewentualnie procesowego rażąco – w ocenie skarżącego – naruszonym (naruszonymi), a zarazem odnoszącym się, jak stwierdza środek odwoławczy: "(...). do dokonania ustaleń w zakresie losów prawnych znacjonalizowanej nieruchomości, w tym ustalenia aktualnych oznaczeń działek wchodzących w jej skład (...)". Tożsame nieprawidłowości dotyczą zarzutu "II.2" (s. 3) gdzie środek odwoławczy nie wskazał, które konkretnie z przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. naruszył Sąd wojewódzki w związku z art. 153 p.p.s.a.
Natomiast stosunku do stanowiska skargi kasacyjnej [...] należy stwierdzić, że w zarzucie oznaczonym jako "I.a" (s. 2), skupionym również na prawie materialnym – pomimo wydania zaskarżonego wyroku w rezultacie zakończonego nadzorczego (nadzwyczajnego) postępowania administracyjnego – nie przywołano z kolei jako naruszonej przez Sąd I instancji żadnej z przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. ("wzorca kontroli"), np. przesłanki stanowiącej o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ograniczenie się w środku odwoławczym nr 2, w obrębie tego zarzutu tylko do wskazania naruszenia przywoływanych tam przepisów ustawy o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, uniemożliwiło Sądowi odwoławczemu wykonania kontroli wyroku w tym zakresie, bowiem nie został wskazany niezbędny (konieczny) – wzorzec kontroli w nieważnościowym postępowaniu administracyjnym – w środku odwoławczym w myśl p.p.s.a.
Podkreślić należy, co szerzej przedstawiono wyżej, że skarga kasacyjna jest mocno sformalizowanym środkiem odwoławczym (stąd, wymóg przymusu adwokackiego przy jej sporządzaniu, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania ani uzupełniania tego rodzaju środka odwoławczego. Tym samym w/w zarzuty skargi kasacyjnej nr 1 oraz skargi kasacyjnej nr 2 są niezasadne i nie mogły odnieść zamierzonego skutku (zob. wyroki NSA z dnia: 16 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1627/14, 15 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1218/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. H. Knysiak-Sudyka, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 1067–1076).
Ponadto, jak już wyżej podkreślano, w świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie uzasadniając przy tym konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych poszczególnych norm (przepisów), jest nieprawidłowe. W realiach niniejszej sprawy część zarzutów ulokowanych w środkach zaskarżania ewidentnie narusza ten wymóg właściwy dla skargi kasacyjnej na gruncie p.p.s.a.
Z kolei w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, wszystkie skargi kasacyjne pomimo, że kwestionują w całości orzeczenie sądowe w zasadzie nie zarzucają w tym zakresie Sądowi wojewódzkiemu naruszenia przepisów p.p.s.a., w oparciu o które Sąd I instancji przeprowadził kontrolę ostatecznej decyzji.
Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych.
Za Sądem wojewódzkim należy przypomnieć, bez potrzeby ponownego, szczegółowego przywoływania tych treści, że w realiach sprawy zapadło szereg decyzji administracyjnych oraz wyroków sądowych, które zostały powołane w ostatecznej decyzji organu. Jednym z nich jest wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004r. sygn. akt IV SA/WA 2477/03 w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r., który następnie został utrzymany w mocy przez wyrok NSA z dnia 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04. W wyroku tym WSA prawomocnie uznał, że brak protokołu zdawczo-odbiorczego w dacie wydawania badanego orzeczenia nr 30 nie może być oceniany jako podstawa do stwierdzenia nieważności orzeczenia. Nie przedłożenie do zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego także nie może być oceniane jako przesłanka do stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji. Po drugie WSA uznał w tym orzeczeniu (IV SA/WA 2477/03), że błędem było pominięcie w protokole zdawczo-odbiorczym postanowienia Głównej Komisji z dnia 13 lutego 1948 r. zgodnie z którym wymienione i opisowo wskazane nieruchomości nie podlegały nacjonalizacji. Jeżeli więc faktycznie te nieruchomości zostały przejęte to należałoby uznać, że nieruchomość została przejęta w tym zakresie bez tytułu prawnego. Z kolei NSA w wyroku z dnia 13 maja 2005 r., sygn. OSK 1402/04 oddalił skargi kasacyjne co oznacza, że zaakceptował zgodność z prawem zaskarżonego wyroku WSA (IV SA/WA 2477/03), wskazując, że przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego było przedsiębiorstwo a nie poszczególne działki należące do [...] i że obejmowało składniki przedsiębiorstwa bez względu na to czyją stanowiło własność.
Te wszystkie prawomocne wyroki sądowe są wiążce w niniejszej sprawie w myśl art. 153 oraz 170 p.p.s.a., także dla Sądu odwoławczego rozpoznającego obecnie obydwie skargi kasacyjnie. Na kanwie rozpoznawanej niniejszym przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i judykatura jednolicie przyjmują, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także NSA rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki NSA: z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r. II FSK 2506/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzecznictwo trafnie akcentuje, że związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2022 r. III FSK 1531/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przechodząc do rozpoznania środków odwoławczych stwierdzić należy, że najdalej idącym ich zarzutem jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z wskazywanymi przepisami prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw aby uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. wyroki NSA z dnia: 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20, 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 2671/16,19 czerwca 2018 r. sygn. akt II GSK 2336/16, 4 października 2018 r. sygn. akt II GSK 2983/16, 18 października 2016 r. sygn. akt II OSK 702/15, 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15, 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. odpowiednio wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 4 września 2014 r. sygn. akt II CSK 478/13, z 4 września 2014 r. sygn. akt I PK 25/14, 7 listopada 2019 r. sygn. akt I CSK 433/18, 11 marca 2020r. sygn. akt I CSK 573/18 oraz postanowienie z dnia 23 maja 2018r. sygn. akt III CSK 4/18).
Zarzuty skarg kasacyjnych – przede wszystkim – ogniskują się wokół centralnej kwestii spornej, czy w realiach sprawy organ nadzorczy był obowiązany do ustalenia w ramach postępowania nieważnościowego, aktualnych danych ewidencyjnych nieruchomości uprzednio wchodzących w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa na podstawie orzeczenia Nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r., w tym dwóch spornych działek nie podlegających nacjonalizacji. Jak wiadomo, Główna Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w Warszawie postanowieniem z dnia 13 lutego 1948 r. znak: II B.1052/47 zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia 2 października 1947 r. z tą zmianą, że nie uznała za przynależność przedsiębiorstwa działki gruntu leżącej pomiędzy ul. [...] i torem kolejowym oraz działki o szerokości około 40 m, biegnącej wzdłuż ul. [...] w Poznaniu. W uzasadnieniu ww. postanowienia podniesiono, że Komisja Główna uznała za słuszne ustalenie Komisji Wojewódzkiej w Poznaniu, co do samej zasady upaństwowienia, uznała jednak, zgodnie z odwołaniem, że powyżej wskazane nieruchomości nie stanowią "części nieruchomości przeznaczonej na potrzeby czysto przemysłowe".
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej.
W ocenie Sądu odwoławczego kwestionowany przez skargi kasacyjne obowiązek ustalenia nieruchomości podlegających oraz nie podlegających nacjonalizacji wynikał z wydanych uprzednio, wiążących w sprawie orzeczeń sądowych stosowanie do art. 153 p.p.s.a. (w tym wyrok wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004r. sygn. akt IV SA/WA 2477/03 w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r., który następnie został utrzymany w mocy przez wyrok NSA z dnia 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04), co trafnie przyjął Sąd I instancji. Tym samym również w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo związania organu wytycznymi co do konieczności ustalenia co było przedmiotem faktycznego przejęcia organ nie ustalił czy faktycznie spod upaństwowienia zostały wyłączone dwa fragmenty nieruchomości: działka położona pomiędzy ulicą [...] a torami kolejowymi oraz działka o szerokości 40 m położona wzdłuż ulicy [...]. Sąd wojewódzki zasadnie zauważył, że nie zostało do tej pory ustalone, a przynajmniej nie znajduje odzwierciedlenia w decyzji, jakim nieruchomościom obecnie odpowiada znacjonalizowana nieruchomość a w konsekwencji nie ustalono czy przedmiotem nacjonalizacji były także tereny wyłączone spod upaństwowienia i którym działkom ewidencyjnym odpowiadają obecnie. Nie ustalono jaki grunt był przedmiotem nacjonalizacji. W opozycji do zarzutów kasacyjnych brak jest podstaw do zakwestionowania ustalenia zaskarżonego wyroku, że prawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności powinno dać odpowiedź na pytanie jakie nieruchomości zostały faktycznie wywłaszczone, i jakim obecnie działkom ewidencyjnym one obecnie odpowiadają.
W świetle powyższego – wbrew zarzutom środków odwoławczych dotyczącym naruszenia art. 153 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi normami (przepisami) prawa – trafnie przyjął zaskarżony wyrok, że wobec nie ustalenia przez organ czy przedmiotem przejęcia były składniki mienia wyłączone mocą orzeczenia wywłaszczeniowego Nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r. spod przejęcia, Sąd wojewódzki trafnie uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a. W okolicznościach sprawy organ nadzorczy winien był przeprowadzić wskazywane wyżej, konieczne postępowanie dowodowe (wyjaśniające) w ramach tego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, jak to poczynił w szczególności dla ustalenia (zidentyfikowania) przesłanki, o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej – "rzeczywistej zdolności zatrudnienia".
W związku z sformułowanymi zarzutami obydwu środków odwoławczych dotyczącymi naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej też "ustawa nowelizująca k.p.a.", "ustawa zmieniająca k.p.a."), godzi się zauważyć, że sprawowana przez sądy administracyjne wobec ostatecznych decyzji administracyjnych kontrola jest realizowana w oparciu o stan prawny, jaki był właściwy w dacie (chwili) wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. Tym samym, nieuprawnione są wielokrotnie formułowane zarzuty wobec wyroku naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. w związku z kolejnymi przepisami prawa przywoływanymi w poszczególnych skargach kasacyjnych. Sąd wojewódzki bowiem w trakcie sądowoadministracyjnej kontroli decyzji Ministra nie mógł stosować – jako wzorca kontroli – treści (wypowiedzi) normatywnych wynikających z przepisów prawa, które nawet nie były ustanowione przez legislatora w dacie wydania ostatecznej przez Ministra, tj. przepisów prawa (wypowiedzi normatywnych) ulokowanych w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a.
Sąd wojewódzki stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając zaprezentowaną ocenę prawną i mając na uwadze treść art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. wyda rozstrzygniecie odpowiadające prawu.
Zauważyć trzeba, że z przywoływanego fragmentu końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika powinność organu rozstrzygającego sprawę z uwzględnieniem zaprezentowanej oceny prawnej i treść art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. Jak wiadomo, co wyżej wzmiankowano, organy załatwiają (rozstrzygają) sprawy administracyjne według stanu prawnego właściwego na moment (chwilę) wydania decyzji administracyjnej. W dacie (chwili) wydawania zaskarżonego wyroku i aktualnie obowiązuje wypowiedź normatywna (przepis) zawarta w przywoływanym art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. Powyższe nie wyklucza w przyszłości nawet takiej sytuacji, kiedy organ ponownie będzie rozstrzygać przedmiotową sprawę w formie decyzji administracyjnej, że wskutek działań legislacyjnych odnośny stan prawny może ulec ewentualnej modyfikacji czy nawet zniesieniu. W związku z powyższym, w opozycji do stanowisk wyrażonych w środkach odwoławczych, nie zachodzi z pewnością sprzeczność (niespójność, wykluczanie się) w kwestionowanym stanowisku Sądu I instancji, które stanowi o przeprowadzeniu niezbędnego postępowania dowodowego, ale przy uwzględnieniu obecnego brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. Tym samym, w ocenie Sądu odwoławczego podniesione w obydwu skargach kasacyjnych zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. między innymi w związku z art. 153 p.p.s.a. są nieusprawiedliwione, gdyż wskazywane naruszenia odnośnych przepisów (norm) prawa mają charakter pozorny (iluzoryczny). Przecież w demokratycznym państwie prawnym rzetelnie i sprawnie funkcjonujący (działający) organ publiczny, jak już tego wymaga preambuła Konstytucji RP, podejmie działania w myśl powinności urzeczywistniających prawidłowo zasadę praworządności rządzącą – całym – postępowaniem administracyjnym, w tym postępowaniem nadzorczym. W okolicznościach sprawy oznacza to, że organ zrealizuje w przyszłości w następstwie niniejszego wyroku (I OSK 1443/22) czynności (działania) zgodnie porządkiem prawnym, tj. będzie działał tylko na podstawie i w granicach prawa właściwego w chwili (momencie) rozstrzygania tej sprawy administracyjnej w postępowaniu nadzorczym. Bowiem jak wiadomo, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że – co trzeba uwypuklić w odniesieniu do niezasadnych zarzutów kasacyjnych – przepisy prawa uległy zmianie. Orzeczenie Nr 30 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 24 maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia 26 czerwca 1948 r. Nr 58, poz. 351. Tym samym, jeżeli utrzyma się w chwili ponownego rozpoznania i rozstrzygania przez organ nadzorczy niniejszej sprawy stan prawny ukształtowany art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., wtedy organ nadzorczy zastosuje art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a., co nie może budzić wątpliwości w myśl jednoznacznego w tym zakresie zapatrywania orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia: 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 2325/19; 11 maja 2023 r. sygn. akt 125/21 i przywoływane tam wyroki, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe ustalenia – w opozycji do wszystkich zarzutów skarg kasacyjnych – uformowanych nie w pełni do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), należy stwierdzić, że nie miały miejsca naruszenia norm p.p.s.a. w związku z powoływanymi przez strony skarżące konkretnymi (normami) przepisami prawa. Naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie dotyczącej prawidłowo zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 29 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia. Sąd I instancji zasadnie bowiem nie podzielił w całości stanowiska organu i uznał, że nadzorcze postępowanie administracyjne nie zostało – w pełni – przeprowadzone wnikliwie. Zarówno związanie oceną prawną wynikające z wiążących w sprawie uprzednio wydanych orzeczeń sądowych (art. 153 p.p.s.a.) oraz normy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie nie zostały właściwie zinterpretowane i zastosowane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21; 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20; 10 kwietnia 2024 I OSK 712/23 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty obydwu skarg kasacyjnych są nieuprawnione.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargi kasacyjne za pozbawione usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało ich oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.