I OSK 1442/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-09-09
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościkomunalizacjamienie państwoweprzedsiębiorstwo państwowetytuł prawnysamorząd terytorialnygminawłasnośćprawo administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki kolejowej, potwierdzając, że nieruchomość nie należała do niej na mocy prawa i podlegała komunalizacji.

Sprawa dotyczyła nabycia z mocy prawa przez gminę nieruchomości, która według spółki kolejowej stanowiła jej mienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał ten wyrok w mocy. Sąd uznał, że spółka nie wykazała posiadania tytułu prawnego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., co było warunkiem wyłączenia jej spod komunalizacji.

Sprawa rozstrzygnęła o nabyciu z mocy prawa przez Gminę T. własności nieruchomości położonej w G., która według spółki [...] S.A. stanowiła jej mienie. Wojewoda D. stwierdził nabycie nieruchomości przez gminę na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała tę decyzję w mocy. Spółka [...] S.A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących mienia przedsiębiorstw państwowych i ustawy komunalizacyjnej. WSA oddalił skargę, uznając, że spółka nie wykazała tytułu prawnego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że kluczowe było posiadanie przez spółkę tytułu prawnego do nieruchomości, a nie samo jej posiadanie czy zarządzanie. Ponieważ spółka nie wykazała takiego tytułu, nieruchomość podlegała komunalizacji z mocy prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przedsiębiorstwo państwowe nie może sprzeciwić się komunalizacji nieruchomości, jeśli nie wykazało posiadania do niej tytułu prawnego na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe dla komunalizacji jest posiadanie przez podmiot tytułu prawnego do nieruchomości, a nie samo jej posiadanie czy zarządzanie. Brak takiego tytułu oznacza, że nieruchomość podlega komunalizacji z mocy prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (5)

Główne

Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 § ust. 1 pkt. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Określenie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej w sensie prawnym (posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Brak tytułu prawnego powoduje, że nieruchomość podlega komunalizacji z mocy prawa.

Pomocnicze

Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 1989 nr 26 poz 138 art. 16

Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"

Przepis ten nie ustanawia z mocy prawa zarządu nad konkretnymi nieruchomościami ani nie potwierdza istniejącego zarządu w sposób wyłączający je spod komunalizacji, jeśli brak jest odrębnego tytułu prawnego.

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 11 § ust. 1 pkt 1

Wyłączenie spod komunalizacji wymaga posiadania tytułu prawnego do mienia, a przedsiębiorstwo musi być ujęte w wykazie określonym przez Radę Ministrów.

Dz. U. Nr 13, poz. 87 art. 2 § ust. 1

Dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich

Podstawa nabycia własności Skarbu Państwa do nieruchomości.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieruchomość nie należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w dniu 27 maja 1990 r., ponieważ spółka [...] S.A. posiadała do niej tytuł prawny (zarząd/użytkowanie wynikający z art. 16 ustawy o PKP). Mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym podlega wyłączeniu spod komunalizacji.

Odrzucone argumenty

Spółka [...] S.A. nie wykazała posiadania tytułu prawnego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Samo dysponowanie lub zarządzanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe nie jest równoznaczne z posiadaniem do niej tytułu prawnego w rozumieniu ustawy komunalizacyjnej. Przedsiębiorstwo [...] nie zostało ujęte w wykazie przedsiębiorstw, których mienie nie podlega komunalizacji.

Godne uwagi sformułowania

Określenie "należące do", użyte w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, oznaczało przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Posiadanie jako stan faktyczny nie dawało natomiast tytułu prawnego do nabycia prawa zarządu, jak również nie stanowiło przeszkody w nabyciu tego prawa przez gminy w drodze komunalizacji. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są przecież tożsame z pojęciem "należy do", które -co ważne - w swym zakresie semantycznym wskazuje na aspekt prawnorzeczowy.

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący-sprawozdawca

Irena Kamińska

członek

Wojciech Mazur

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"należące do\" w kontekście komunalizacji mienia państwowego, rozróżnienie między posiadaniem/zarządzaniem a tytułem prawnym, wyłączenie mienia przedsiębiorstw państwowych spod komunalizacji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu transformacji ustrojowej i przepisów przejściowych. Wymaga analizy konkretnych tytułów prawnych do nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu transformacji ustrojowej i komunalizacji mienia, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Czy zarząd nieruchomością oznacza jej własność? NSA rozstrzyga kluczową kwestię komunalizacji mienia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1442/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Mazur
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 367/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-05-07
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1 pkt. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Wojciech Mazur Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 9 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 367/07 w sprawie ze skargi [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa z mocy prawa przez gminę oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 367/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa z mocy prawa przez gminę.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wojewoda D. decyzją z dnia [...], na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę T. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w G., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie G. jako działka nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda D. podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość w dniu [...] stanowiła własność Skarbu Państwa -władający [...] Dyrekcja Okręgowa [...] w W., na podstawie art. 2 ust.1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U Nr 13, poz. 87, z późn. zm.).
Po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] nr [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody D. z dnia [...].
Zdaniem organów administracyjnych, z materiału dowodowego sprawy wynika, że powyższe przedsiębiorstwo nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu jemu tego gruntu w formie prawem przewidzianej. Stwierdzono, że zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych jest nietrafny, ponieważ przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Organ drugiej instancji podkreślił, że na tle przepisów art. 5 ust. 1 powołanej ustawy należy odróżnić władztwo administracyjno-prawne, które przysługiwało wyłącznie organom terenowym administracji państwowej, od władztwa cywilnoprawnego, które mogło przysługiwać między innymi przedsiębiorstwom państwowym.
Organ drugiej instancji podkreślił ponadto, że odwołujący nietrafnie wskazał, iż [...] przejęły sporną nieruchomość w zarząd i użytkowanie po kolejach niemieckich, bowiem nie przedstawiono w toku postępowania komunalizacyjnego żadnych dowodów na tę okoliczność.
Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] [...] S.A. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując na naruszenie art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, iż nieruchomość gruntowa oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...], należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, podczas gdy nieruchomość ta stanowiła mienie "[...]" S.A. w stosunku do którego wykonywała ona wszelkie uprawnienia; oraz naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż sporna nieruchomość stanowi mienie Gminy T., w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość nie należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego i w związku z tym nie podlega komunalizacji.
Wyrokiem z dnia 7 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 367/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa z mocy prawa przez gminę, wskazując, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje jednoznacznie, iż na dzień 27 maja 1990 r., [...] nie legitymowało się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, z którym to terminem ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, wiąże przejście na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy.
Sąd podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa we władaniu [...] Dyrekcji Okręgowej [...] w W., nabytą na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U Nr 13, poz. 87, ze zm.), co potwierdza załączone do akt zaświadczenie Starosty O. z dnia [...].
Sąd wskazał, że w orzecznictwie administracyjnym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym zarówno obecny trwały zarząd, który jest sprawowany przez państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jak też dawny zarząd (użytkowanie), który mógł być sprawowany m. in. również przez przedsiębiorstwa państwowe, powstaje i powstawał na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu, w wyniku przekazania oraz z mocy prawa w wyniku nabycia nieruchomości przez jednostkę organizacyjną. Posiadanie jako stan faktyczny nie dawało natomiast tytułu prawnego do nabycia prawa zarządu, jak również nie stanowiło przeszkody w nabyciu tego prawa przez gminy w drodze komunalizacji.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, brak po stronie [...] tytułu prawnego do spornego gruntu powoduje, że zachodzi przesłanka określona w art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa. Podkreślono przy tym, że dla [...] prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości nie wynika także z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Sąd za Krajową Komisją Uwłaszczeniową przyjął, że z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138), nie wynika, aby miał on ustanawiać z mocy prawa zarząd na rzecz PKP w stosunku do konkretnych nieruchomości albo choćby potwierdzać ustanowiony uprzednio zarząd [...].
Wskazano, ze także w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301), przedsiębiorstwo państwowe "[...]" nie zostało ujęte.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyły "[...]" S.A w W., Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W., wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 1989 r. Nr 26, poz. 138), poprzez jego niezastosowanie i w następstwie przyjęcie, iż skarżąca nie posiada tytułu prawnego do nieruchomość położonej w G., oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu G. jako działka nr [...], podczas, gdy zastosowanie wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, iż wskazana nieruchomość stanowiła mienie "[...]" S.A. w stosunku do którego wykonywała ona wszelkie uprawnienia, i tym samym posiada tytuł prawny do tej nieruchomości;
2) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż sporna nieruchomość stanowi mienie Gminy T., w sytuacji, gdy nie miał on zastosowania, albowiem w rzeczywistości przedmiotowa nieruchomość stanowi mienie "[...]" S.A.;
3) art. 11 ustawy ust 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, z związku z art. 1 powołanej ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji, gdy z analizy wskazanych przepisów wynika, że skarżąca została powołana do wykonywania między innymi zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość, podlega wyłączeniu spod komunalizacji, jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji pominął w całości uregulowania wynikające z przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", a w szczególności pominął uregulowania objęte art. 16 tej ustawy, zgodnie, z którym mienie [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego.
Wskazano, że w myśl art. 16 ust. 2 tej ustawy, mienie [...] stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 9 maja 1989 r.) oraz środki nabyte przez [...] w toku jego działalności. Kolejny ustęp stanowił, że [...], gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie. Natomiast w ustępie 4 wskazano, że [...] wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.
Podkreślono, że ponieważ w sprawie bezspornym jest, iż skarżąca spółka dysponowała przedmiotową nieruchomością w dniu wejścia w życie wskazanej wyżej ustawy, to nieruchomość ta stała się jej mieniem, co do którego skarżąca się wykonywała wszelkie uprawnienia, w związku z czym nieruchomość ta nie mogła należeć do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, nie została, więc spełniona przesłanka przewidywana w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zaspokajanie obronności i bezpieczeństwa państwa należą do zadań organów administracji rządowej, zatem skoro wolą ustawodawcy było przyznanie "[...]" zadań w tym zakresie, świadczy to tym samym, iż pozostające w jej władaniu mienie podlegało wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez [...] S.A. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2007 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wskazuje podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną stanowiąc w punkcie 1), że podstawą taką może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w punkcie 2), że podstawę kasacyjną może stanowić naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie składająca ją strona postawiła zaskarżonemu wyrokowi zarzut, w którym przedstawiła naruszenie przepisów prawa materialnego.
Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu. Naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko pojęcia występującego w jego treści. Błędna wykładnia przepisu prawa ma miejsce wówczas, gdy sąd dokonuje niewłaściwej jego interpretacji, czyli takiej, która nie odpowiada żadnej z dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Z kolei, niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Wadliwość tej postaci naruszenia prawa sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopuścił się błędnej wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.
Postępowanie komunalizacyjne, dotyczące nieruchomości położonej w G., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie G. jako działka nr [...], prowadzone było na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), a więc w trybie przepisów regulujących przejście z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie tej ustawy własności mienia ogólnonarodowego (państwowego), należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej, na rzecz właściwych gmin.
[...] S.A w W., Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w W. naruszenie powyższego przepisu uczyniło zasadniczym zarzutem złożonej skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wielokrotnie prezentowany w orzecznictwie, że określenie "należące do", użyte w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, oznaczało przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak już wspomniano, jest w tej mierze utrwalone (zob. wyroki: z dnia 26 września 2000 r. o sygn. akt I SA 1342/99, publ., LEX nr 78921; z dnia 2 lutego 2006 r. o sygn. akt I OSK 1295/05, publ., LEX nr 194864; z dnia 16 marca 2006 r. o sygn. akt 583/05, publ., LEX nr 198195).
Należy przy tym wskazać, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, a więc w dniu 27 maja 1990 r., obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze. zm.), która w rozdziale 6 szczegółowo regulowała kwestie dotyczące mienia [...], stanowiąc w art. 16 m.in., że mienie [...] jest wydzieloną częścią mienia ogólnonarodowego, a Przedsiębiorstwo wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.
Tak więc, rozpatrując postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego, trzeba zauważyć, że istota sprawy sprowadza się do oceny, czy w dniu 27 maja 1990 r. [...] S. A. z siedzibą w W. legitymowały się tytułem prawnym do spornej nieruchomości. Za prawidłowe należało zatem uznać stanowisko, jakie w sposób szczegółowy przedstawiła Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w decyzji z dnia [...] przywołując stosowne przepisy. Stanowisko to zostało wzmocnione przez wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. o sygn. akt K 30/03, którą Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Powyższe zaś oznacza, że jedynie istniejący po stronie [...] tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego względu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa.
W świetle art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunatizacyjnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy znaczenie ma więc stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Oznacza to, że rozważania Sądu pierwszej instancji są prawidłowe, chyba że [...] wykaże istnienie negatywnej przesłanki do komunalizacji nieruchomości, a przesłanką taką może być wyłącznie tytuł prawnorzeczowy, przysługujący [...] do przedmiotowej nieruchomości. Brak tytułu prawnorzeczowego spowoduje, że sporny grunt będzie objęty przesłanką określoną w art. 5 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy i w konsekwencji podlegać będzie komunalizacji z mocy prawa. Decyzja wydawana na jego podstawie jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym, mocą której stwierdza się jedynie stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca przy tym uwagę, że proces komunalizacji nie jest procesem powszechnego uwłaszczenia gmin na majątku Skarbu Państwa. Na taki wniosek nie pozwala zwrot "należące do", który jest warunkiem skuteczności komunalizacji. Zatem podmiot, któremu przysługuje tytuł prawny do takiego majątku, nie może zostać tegoż mienia pozbawiony w wyniku komunalizacji. Z drugiej zaś strony, dysponowanie, czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są przecież tożsame z pojęciem "należy do", które -co ważne - w swym zakresie semantycznym wskazuje na aspekt prawnorzeczowy.
Materiał dokumentacyjny sprawy wskazuje, że [...] nie wylegitymowało się na dzień 27 maja 1990 r. (moment, w którym ustawa komunalizacyjna wiąże przejście prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy na właściwe gminy) tytułem prawnym do spornego gruntu. Podzielić tu należy stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie dla [...] prawnorzeczowy tytuł do przedmiotowej nieruchomości nie wynika z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "[...]".
Brak po stronie [...] tytułu prawnorzeczowego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z 10 maja 1990 r. i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa. Błędny jest przy tym pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, że w sprawie tej miał zastosowanie art. 11 ust 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające..., wyłączający spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym. Otóż po pierwsze, określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego, (którego [...] do nieruchomości położonej w G., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie G. jako działka nr [...] nie posiadało), a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie określonym przez Radę Ministrów zgodnie z art. 11 ust. 2 w/w ustawy.
W wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301) nie zostało ujęte przedsiębiorstwo państwowe "[...]". Nie został też naruszony zaskarżonym wyrokiem art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ponieważ komunalizacja spornego mienia nie ma wpływu na ewentualne uwłaszczenie przedsiębiorstwa w trybie omawianego przepisu, jeżeli spełnia ono przesłanki uwłaszczenia.
W kwestii zarzutu dotyczącego niezastosowania art. 16 ustawy o PKP należy stwierdzić, że ogólnikowość powołanej przez autora skargi kasacyjnej podstawy (art. 16 tej ustawy składa się z 4 ustępów, a w skardze kasacyjnej nie wskazano, który z nich został naruszony), uniemożliwia sprawdzenie zasadności tej podstawy. Tym samym zwalnia to Naczelny Sąd Administracyjny od podejmowania próby skontrolowania wymienionego zarzutu, bowiem Sąd w postępowaniu kasacyjnym nie jest uprawniony do przypisywania wnoszącemu skargę kasacyjną zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej.
Odnośnie zaś zawartego w skardze kasacyjnej stwierdzenia, że stanowisko skarżącej zostało potwierdzone w dwóch wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadłych w sprawach o tożsamym charakterze, zauważyć należy, że kluczowym problemem w tych sprawach była kwestia ustalenia, czy [...] S.A przysługuje prawo strony w postępowaniu komunalizacyjnym, a więc kwestia pozostająca poza sporem w niniejszej sprawie.
Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa i z tego względu uznając skargę kasacyjną za niezasadną należało ją, na podstawie art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI