I OSK 1440/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-11-08
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościPKPuwłaszczenieprawo własnościużytkowanie wieczysteposiadaniedowodypostępowanie administracyjnesąd administracyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, uznając brak dowodów na posiadanie nieruchomości przez PKP w kluczowej dacie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej PKP S.A. od wyroku WSA, który oddalił skargę na decyzję Ministra Rozwoju odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa. Kluczowym zagadnieniem było udowodnienie posiadania nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r., co jest warunkiem uwłaszczenia na podstawie ustawy o komercjalizacji PKP. Organy administracji i sąd administracyjny uznały, że przedstawiona przez PKP dokumentacja (wypisy z rejestrów, oświadczenia) nie potwierdzała posiadania gruntu w wymaganej dacie, mimo że nieruchomość była wykorzystywana jako infrastruktura kolejowa. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko sądów niższych instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. (PKP S.A.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Ministra Rozwoju. Decyzja ta utrzymywała w mocy rozstrzygnięcie Wojewody Wielkopolskiego odmawiające stwierdzenia, że grunt stanowiący własność Skarbu Państwa stał się z dniem 27 października 2000 r. przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A. na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (u.k.r.PKP). Podstawowym warunkiem uwłaszczenia, zgodnie z art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP, było posiadanie gruntu przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Organy administracji oraz WSA uznały, że PKP S.A. nie wykazało spełnienia tej przesłanki. Przedłożona dokumentacja, w tym wypisy z rejestrów gruntów i środków trwałych z 2019 r. oraz oświadczenie wnioskodawcy, nie odnosiła się do stanu faktycznego z 1990 r. Mimo że nieruchomość była wykorzystywana jako infrastruktura kolejowa (skarpa, podtorze, rów odwadniający), PKP S.A. nie przedstawiło dowodów na datę powstania tych elementów ani na faktyczne posiadanie gruntu w kluczowej dacie. NSA, analizując zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, stwierdził, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo. Podkreślono, że ciężar dowodu w zakresie posiadania gruntu w 1990 r. spoczywał w dużej mierze na wnioskodawcy, który dwukrotnie był wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów, lecz nie uczynił tego. Sąd uznał, że brak dowodów na posiadanie gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. uzasadniał odmowę stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, przedsiębiorstwo nie nabyło prawa użytkowania wieczystego, ponieważ nie wykazało w sposób niebudzący wątpliwości posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Pomimo istnienia infrastruktury kolejowej, brak było dowodów na datę jej powstania i faktyczne władztwo nad gruntem w kluczowej dacie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowym warunkiem uwłaszczenia na podstawie art. 34 u.k.r.PKP jest udowodnienie posiadania gruntu przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Przedłożona dokumentacja (wypisy z rejestrów, oświadczenia) nie spełniała tego wymogu, ponieważ nie odnosiła się do stanu z 1990 r. Mimo że nieruchomość była wykorzystywana jako infrastruktura kolejowa, wnioskodawca nie wykazał daty powstania tej infrastruktury ani faktycznego posiadania gruntu w wymaganej dacie, mimo wezwań organów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (17)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.k.r.PKP art. 34 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

u.k.r.PKP art. 34 § ust. 3

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

u.k.r.PKP art. 34 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach art. § 2

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego (art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP) przez błędne przyjęcie, że nie zaszły przesłanki do stwierdzenia nabycia użytkowania wieczystego. Naruszenie prawa procesowego (art. 151, 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a.) przez zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów i nierozpatrzenie materiału dowodowego wszechstronnie, w tym nieuwzględnienie faktycznego posiadania nieruchomości i infrastruktury kolejowej. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte uzasadnienie wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

Przedłożona dokumentacja nie potwierdziła spełnienia przesłanki posiadania przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Dokumenty opracowane według stanu istniejącego w dniu ich sporządzenia, tj. na dzień 22 lutego 2019 r., a nie według stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. Oświadczenie wnioskodawcy z 8 kwietnia 2019 r. nie może stanowić samoistnej podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt pozostawał w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych 5 grudnia 1990 r. przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na posiadanie przedmiotowego gruntu w tej dacie. Ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki posiadania przez PKP określonej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., w znacznej mierze powinien spoczywać na wnioskodawcy, który ma najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej na określonym terenie infrastruktury kolejowej. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), nie może oznaczać obowiązku organu poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie.

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Aleksandra Łaskarzewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie przesłanek nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego przez przedsiębiorstwa państwowe na podstawie przepisów przejściowych, zwłaszcza w kontekście udowodnienia posiadania nieruchomości w określonej dacie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy (u.k.r.PKP) i stanu prawnego z lat 90. XX wieku. Kluczowe jest udowodnienie posiadania konkretnymi dowodami odnoszącymi się do daty wskazanej w ustawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z uwłaszczeniem nieruchomości przez PKP, co ma znaczenie dla sektora transportu i zarządzania nieruchomościami. Choć nie zawiera nietypowych faktów, pokazuje praktyczne problemy dowodowe w sprawach administracyjnych.

PKP S.A. nie uwłaszczyło się na gruncie Skarbu Państwa – kluczowe znaczenie dowodów z przeszłości.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1440/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 631/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-16
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 631/20 w sprawie ze skargi P.S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 listopada 2020 r., I SA/Wa 631/20 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 15 stycznia 2020 r. nr DO-II.7610.747.2019.PO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 7 listopada 2019 r. znak SNV.752.28.2019.9, działając na postawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U.2018.1311 ze zm.), dalej jako u.k.r.PKP", w związku z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz.U.2001.4.29), dalej jako "rozporządzenie", odmówił stwierdzenia, że grunt położony w D., oznaczony geodezyjnie jako obręb: [...], ark. mapy 1, działka nr [...] o powierzchni 0.1000 ha. zapisany w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Wągrowcu KW nr [...], stał się z dniem 27 października 2000 r. przedmiotem użytkowania wieczystego Polskich Kolei Państwowych, obecnie Polskie Koleje Państwowe S.A., natomiast budynki i inne urządzenia na nim posadowione stały się własnością Polskich Kolei Państwowych S.A. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji wniesionego przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Poznaniu, Minister Rozwoju decyzją z dnia 15 stycznia 2020 r. znak: DO-II.7610.747.2019.PO utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody Wielkopolskiego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem sprawy jest ocena prawidłowości odmowy stwierdzenia nabycia, na podstawie art. 34 u.k.r.PKP z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa. Na mocy art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast zgodnie z art. 34 ust. 3 u.k.r.PKP., budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Zgodnie z art. 34 ust. 4 u.k.r.PKP nabycie prawa, o którym mowa w ust. 1 i ust. 3, nie może naruszać praw osób trzecich. W toku prowadzonego postępowania organy ustaliły, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...]o powierzchni 0,1 ha, stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...]. Kolejną przesłanką zastosowania art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP jest posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Wnioskodawca na potwierdzenie posiadania ww. działki gruntu przedłożył wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 22 lutego 2019 r., wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia 22 lutego 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych oraz oświadczenie wnioskodawcy z dnia 8 kwietnia 2019 r. złożone na okoliczność posiadania przez Polskie Koleje Państwowe S.A. przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Organ odwoławczy uznał, że przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja nie potwierdziła spełnienia przesłanki posiadania przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Organ uznał, że dokumentacja w postaci wypisu z rejestru gruntów z dnia 22 lutego 2019 r. oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej z dnia 22 lutego 2019 r. wskazują jedynie, iż ww. działka oznaczona została w rejestrze gruntów jako tereny kolejowe, co nie stanowi dowodu na posiadanie przedmiotowego gruntu. Ponadto ww. dokumenty opracowane zostały według stanu istniejącego w dniu ich sporządzenia, tj. na dzień 22 lutego 2019 r., a nie według stanu istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. Znajdujący się w aktach sprawy wypis z ewidencji środków trwałych wskazuje, że na przedmiotowej działce zlokalizowana jest skarpa, podtorze oraz rów odwadniający, jednakże brak jest w tej kwestii dalszych informacji, w szczególności daty powstania środka trwałego, co uniemożliwia stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Ponadto przedłożone do akt sprawy oświadczenie wnioskodawcy z 8 kwietnia 2019 r. nie może stanowić samoistnej podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt pozostawał w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych 5 grudnia 1990 r. przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na posiadanie przedmiotowego gruntu w tej dacie. Organ I instancji dwukrotnie wzywał wnioskodawcę (pisma z dnia 14 sierpnia 2019 r. i z 4 października 2019 r.) m.in. do przedłożenia wypisu i wyrysu z mapy ewidencyjnej według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., wykazu środków trwałych znajdujących na przedmiotowej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. wraz ze wskazaniem daty ich budowy. Pisma te pozostały bez odpowiedzi. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu, że organ I instancji rażąco naruszył przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a. przez zaniechanie przeprowadzenia postępowania w niezbędnym dla sprawy zakresie. Organ wskazał, że jeżeli strona odmawia przedstawienia żądanego przez organ dokumentu, z którego wywodzi dla siebie określone uprawnienia, a okoliczności tej nie można ustalić w inny sposób, organ może odmówić żądaniu strony, a taka odmowa nie narusza prawa. Organ wyjaśnił też, że przesłanka posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r., stanowi okoliczność ściśle związaną z działalnością podejmowaną przez Polskie Koleje Państwowe na użytkowanych przez siebie gruntach, dlatego przede wszystkim to wnioskodawca powinien mieć najpełniejszą i najlepszą wiedzę, popartą stosowną dokumentacją archiwalną, która pozwoliłaby na ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość pozostawała w dniu 5 grudnia 1990 r. we władaniu poprzednika prawnego PKP S.A. Wnioskodawca, wobec otrzymania pisma z dnia 4 października 2019 r. informującego o możliwości niekorzystnego dla siebie wyniku sprawy, miał możliwość przedłożyć dodatkowy materiał dowodowy wyjaśniający wszelkie wątpliwości. Możliwość uzupełnienia materiału dowodowego zaistniała także na etapie złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji, z czego strona wnosząca odwołanie nie skorzystała.
Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została wniesiona przez Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku z dnia 16 listopada 2020 r. stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem w ustalonym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego ww. działki nr [...]. Sąd I instancji wskazał, że nie budzi wątpliwości przysługujące Skarbowi Państwa prawo własności ww. działki. Bezspornie prawo własności powyższej działki przysługiwało Skarbowi Państwa również w dniu 5 grudnia 1990 r. Natomiast przedłożony przez wnioskodawcę materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że w dacie 5 grudnia 1990 r. grunt ten znajdował się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP, gdyż przedłożone przez skarżącą dokumenty nie odnoszą się do stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiodła PKP S.A. w Warszawie, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP przez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A.;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego. tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.;
2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP S.A. w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy i podtorza, potwierdzającego przeznaczenia nieruchomości jako infrastruktury kolejowej linii [...], co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi;
3. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nie odniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznanie zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Będący podstawą rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przepis art. 34 ust. 1, 3 i 4 u.k.r.PKP stanowi, iż grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 27 października 2000 r., z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, zaś budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na ww. gruntach, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP (ust. 1 i 3). Przy czym, nabycie powyższych praw nie może naruszać praw osób trzecich (ust. 4).
Przenosząc powyższe na okoliczności badanej sprawy należy stwierdzić, iż nie jest kwestionowany tytuł własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. Kontrowersję budzi natomiast wypełnienie kolejnej przesłanki wskazanej w tym przepisie, tj. posiadania przedmiotowej nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Mając na uwadze konieczność kumulatywnego wypełnienia przesłanek warunkujących uwłaszczenie PKP S.A. w powyższym trybie, brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek uniemożliwia uwłaszczenie.
W skardze kasacyjnej w zakresie ww. przesłanki posiadania przedmiotowej nieruchomości sformułowany został zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów oraz brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, a w szczególności nieuwzględnienie znajdowania się na nieruchomości rowu odwadniającego, skarpy i podtorza, potwierdzającego przeznaczenia nieruchomości jako infrastruktury kolejowej linii [...], a w konsekwencji faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Odnosząc się do powyższego zarzutu należy zauważyć, iż – wbrew temu co twierdzi skarga kasacyjna - przesłanka posiadania przedmiotowej nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. została zbadana w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w sposób wnikliwy. Dochodząc do konkluzji, że PKP nie posiadał przedmiotowej nieruchomości w powyższym dniu organy wszechstronnie rozważyły całokształt okoliczności sprawy. Dodatkowo, mając na uwagę specyfikę uwłaszczenia w powyższym trybie, wynikającą m.in. z charakteru podmiotu, na którego rzecz zastrzeżono możliwość uwłaszczenia, a także charakteru gruntów wykorzystywanych przez PKP w prowadzonej działalności, w toku postępowania administracyjnego umożliwiono stronie skarżącej zaprezentowanie dowodów, które wskazywałyby na fakt posiadania tejże nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Jakkolwiek w toku postępowania strona skarżąca wykazała, że przedmiotowy grunt zajęty jest aktualnie pod infrastrukturę kolejową (skarpa, podtorze, rów odwadniający), to jednak nie wykazała, kiedy powstały te elementy infrastruktury, w szczególności nie wskazała daty powstania środka trwałego na ww. nieruchomości, a tym samym nie jest możliwe ustalenie faktu posiadania tej nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. Trafnie dostrzeżono w toku dotychczasowego postępowania, iż zarówno wypis z gruntów i budynków, wyrys z mapy ewidencyjnej, a także wypis z ewidencji środków trwałych obrazują stan z 2019 r. Tego rodzaju dokumentacja nie może potwierdzać faktów istotnych z punktu widzenia treści art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP. Te bowiem miały miejsce 5 grudnia 1990 r., a więc blisko 30 lat wcześniej, a stan zagospodarowania nieruchomości istniejący w 2019 r. nie oznacza automatycznie spełnienia przesłanki posiadania przez PKP przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. W takiej sytuacji dowodowej trafnie uznano w toku dotychczasowego postępowania, iż przedłożone przez PKP S.A. oświadczenie z 2019 r. o posiadaniu przedmiotowej nieruchomości przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r., nie może stanowić samoistnej podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt pozostawał w posiadaniu tegoż przedsiębiorstwa 5 grudnia 1990 r. Brak jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na posiadanie przedmiotowego gruntu przez PKP w owej dacie nakazuje sceptycznie odnieść się do tego rodzaju oświadczenia samego wnioskodawcy. Przy czym należy podkreślić, że w toku postępowania wnioskodawca dwukrotnie był wzywany do przedłożenia dokumentów, z których wynikałaby data powstania środków trwałych znajdujących na przedmiotowej nieruchomości. Pisma te pozostały bez odpowiedzi ze strony PKP S.A. Powyższe prowadzi do wniosku, iż w toku postępowania administracyjnego nie ustalono okoliczności wskazujących na posiadania przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. ww. działki nr [...] położonej w D.
Jakkolwiek art. 7 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek ustalenia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej, to ugruntowane jest także stanowisko, iż obowiązek ten nie zwalnia stron postępowania z czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i inicjowania przeprowadzenia określonych środków dowodowych (vide: wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., I OSK 1253/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Specyfika sprawy administracyjnej na gruncie art. 34 ust. 1 u.k.r.PKP prowadzi do wniosku, iż ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanki posiadania przez PKP określonej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., w znacznej mierze powinien spoczywać na wnioskodawcy, który ma najpełniejszą wiedzę w zakresie istniejącej na określonym terenie infrastruktury kolejowej. Korzystanie z tej wiedzy, daje organom administracji realną możliwość wykazania przesłanki posiadania nieruchomości w dacie istotnej z punktu widzenia treści art. 34 usta. 1 u.k.r.PKP., w tym przez wykazanie momentu zajęcia gruntu pod infrastrukturę kolejową i sprawowania faktycznego władztwa nad tym gruntem. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż organ I instancji dwukrotnie podejmował nieudane próby uzyskania powyższych informacji od wnioskodawcy. W takiej sytuacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznaje się, iż obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), nie może oznaczać obowiązku organu poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (vide: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2019 r., I OSK 3577/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro pisma załączone do wniosku nie stanowiły dowodu na posiadanie przedmiotowej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., a nadto bez odpowiedzi pozostały wezwania skierowane w toku postępowania o wyjaśnienie kwestii powstania infrastruktury technicznej, to za prawidłową należy uznać konkluzję organów o braku obowiązku dalszego poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń wnioskodawcy, w sytuacji, gdy on sam takich środków nie przedstawia, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Powyższe pozwala uznać, iż postępowanie wyjaśniające w badanej sprawie zostało przeprowadzone w sposób odpowiadający wymogom art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Poprawnie wypełniony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w następstwie swobodnej oceny dowodów. Powinnością organów administracji nie jest bowiem prowadzenie postępowania wyjaśniającego tak długo, aż znalezione zostaną dowody potwierdzające żądanie strony. Tym samym nie doszło w badanej sprawie do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Mając na uwadze, iż w niniejszej sprawie nie została potwierdzona przesłanka posiadania przez PKP przedmiotowej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., prawidłowo organy zastosowały art. 34 ust. 1 u.PKP, odmawiając stwierdzenia nabycia przez stronę skarżącą prawa użytkowania wieczystego tejże nieruchomości. Zarzut kasacyjny wadliwej subsumpcji powyższego przepisu okazał się zatem nietrafny.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów należy zauważyć, iż przepisy art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. mają charakter przepisów wynikowych na gruncie postępowania sądowego. W konsekwencji zarzut ich naruszenia nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów, jest zobowiązany bezpośrednio powiązać zarzut ich naruszenia z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym uchybił sąd I instancji nieprawidłowo rozstrzygając sprawę (vide: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., II OSK 2077/10; wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r., I OSK 87/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W przedmiotowej sprawie brak jest takiego powiązania ww. przepisów wynikowych, co w konsekwencji oznacza nieskuteczność zarzutu naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Ponadto należy dostrzec, iż rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji zgodne jest z dyspozycją zastosowanej normy prawnej, tj. art. 151 p.p.s.a.
Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku, podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010/3/39; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W skardze kasacyjnej wskazano co prawda na tego rodzaju wadliwość, ale nie jest to twierdzenie oparte na prawdzie bowiem z uzasadnienia wyroku jasno wynika podstawa faktyczna i prawna wyrokowania. Natomiast niezgodne z oczekiwaniami strony skarżącej rozwinięcie poszczególnych wątków w treści uzasadnienia, nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. lecz może być skutkiem błędnej wykładni lub nieprawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa, które autor kasacji, będący profesjonalistą, winien przytoczyć w podstawach kasacyjnych.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI