I OSK 1430/16

I OSK 1430/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer
Karol Kiczka /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2125/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2016-01-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141§ 4, art. 145 § 1kt 1 lit c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paulina Słonecka po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016r., sygn. akt I SA/Wa 2125/15 w sprawie ze skargi [...] i [...], [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 września 2013r., nr 1803/2013 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2125/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...], [...], [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 września 2013 r., nr 1803/2013 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 18 lutego 2013 r. o odmowie przyznania odszkodowania za grunt i nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] o pow. 1926 m2, pochodzący z dawnej nieruchomości położonej przy ul. [...] , oznaczonej jako "[...] oddzielona od dóbr Targówek Kolonia i Grochów" W-1640, działka nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda podzielił argumentację organu I instancji co do niespełnienia w sprawie przesłanki dotyczącej utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. przez jej byłych właścicieli, gdyż z dokumentów zgromadzonych w aktach wynika, iż tej możliwości zostali oni pozbawieni przed tą datą. Organ odwołał się w tym kontekście protokołu zdawczo odbiorczego z dnia 9 kwietnia 1951 r., którym wprowadzono w posiadanie zorganizowanego na nieruchomości przedsiębiorstwa Polski Związek Motorowy. Wówczas objęto w posiadanie nie tylko budynki przedsiębiorstwa, ale także ów plac, na którym było ono zorganizowane. Wskazywał także na protokół z dnia 4 września 1951 r. o objecie w posiadanie na rzecz Państwa zlokalizowanych na gruncie budynków.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...], [...], [...], [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, "faktyczna możliwość władania", o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Zgodzić się należy z oceną organu, że w odniesieniu do gruntu nieruchomości przy ul. [...] (uprzednio oznaczanej adresem ul. [...]), takiej możliwości - jak ustaliły organy - byli jej właściciele zostali pozbawieni w momencie objęcie w przymusowy zarząd zlokalizowanego na gruncie przedsiębiorstwa przez Polski Związek Motorowy w Warszawie, co nastąpiło za protokołem zdawczo odbiorczym z dnia 9 kwietnia 1951 r. Z oceną tą należy się zgodzić bowiem koresponduje ona przy tym z opisanym przez byłego właściciela - [...] - działaniem ówczesnych władz, które po ustanowieniu przymusowego zarządu usunęły z terenu przedsiębiorstwa jego właścicieli. Poza budynkami teren przedsiębiorstwa obejmował w tym czasie także ogrodzony plac o pow. ok. 3000 m2 - uznać zatem należy, że także on jako funkcjonalnie związany z przedsiębiorstwem znalazł się od tego momentu w faktycznym władaniu przymusowego zarządcy. Powyższe okoliczności przesądzają zatem, że byli właściciele faktycznej możliwości władania gruntem pozbawieni zostali na długo przed dniem 5 kwietnika 1958 r. Jak słusznie podnosił przy tym Prezydent m.st. Warszawy, i sam pełnomocnik skarżących w toku postępowania identyfikował ten moment z datą 4 września 1951 r. tj. z dniem objęcia nieruchomości w posiadanie przez Skarb Państwa. W takim zaś stanie faktycznym, możliwość uzyskania odszkodowania za utracony grunt, w świetle art. 215 ust. 2 u.g.n., była niewątpliwie wyłączona.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do uchylenia w całości zaskarżonej decyzji w konsekwencji naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to wskutek naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez niezastosowanie tych przepisów i błędne oraz nie znajdujące uzasadnienia w materiale dowodowym przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że z powodu objęcia w przymusowy zarząd państwowy mieszczącego się na nieruchomości przy ul. [...] (dawniej ul. [...]), przedsiębiorstwa "[...] - [...]" przez Polski Związek Motorowy w Warszawie w dniu 5 marca 1951 roku, właściciele nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania gruntem przed 5 kwietnia 1958 r. i w rezultacie uznanie, że zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego, jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lutego 2013 r., zostały wydane bez naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a.,
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez brak wyczerpującego ustosunkowania się przez Sąd do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli: [...] oraz [...] obaj ją popierający we wniosku o uchylenie wyrok, [...] dodatkowo dochodzący zasądzenia kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r. zawiesił postępowanie sądowe, wskazując, że wniosek o zawieszenie zgłosił w piśmie z dnia 24 kwietnia 2018 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w Warszawie. Sąd podał, że we wniosku tym wskazano, iż rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku toczącego się postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie, sygn. KOC/7371/Go/17. Jak wynika z protokołu rozprawy z dnia 25 kwietnia 2018 r. Pełnomocnik skarżących kasacyjnie po zapoznaniu się z przedmiotowym wnioskiem, w wyniku zarządzonej przerwy w rozprawie w dniu 25 października 2018 r., oświadczył, że przychyla się do wniosku prokuratora w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego. Wobec tego – na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. – NSA zawiesił postępowanie sądowe.
Następnie postanowieniem z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt. I OSK 1430/16 Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 p.p.s.a., podjął zawieszone postępowanie bowiem sprawa ze skargi Prokuratora na decyzję SKO w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r., nr KOC/7371/Go/17, została zakończona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 216/231, którym stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 23 lutego 2024 r
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W ramach wykonywanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy przypomnieć, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620).
Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. nie jest precyzyjny, bowiem art. 7 k.p.a. określa kilka zasad postępowania administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt. I OSK 414/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie wskazano na naruszenie art. 77 k.p.a. pomijając okoliczność, że ta jednostka redakcyjna obejmuje cztery różnej treści jurydycznej § (paragrafy). Powyższego rodzaju nieprawidłowość dotyczy także podnoszonych w końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej ogólnie sformułowanych, bez wymaganego p.p.s.a. umotywowania, zarzutów naruszenia art. 45 i art. 78 Konstytucji RP.
Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. Przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwymi mankamentami (usterkami) środka odwoławczego.
W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej należy stwierdzić, że nieuprawiony jest przede wszystkim zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z wskazywanymi w skardze przepisami (normami) prawa. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Odmienne zapatrywanie na przepisy prawa przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom ustawowym. Podkreślić też w tym miejscu należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź sposobu zastosowania prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 106 § 1 i 3 p.p.s.a. polegający, zdaniem autora skargi kasacyjnej na tym, że Sąd I instancji nie odniósł się w wydanym wyroku do kwestii podnoszonych w tekście skargi i wystąpieniu, co należy uznać za naruszenie art. 141 § 1 i art. 106 § 1 i 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające tylko z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z cytowanego przepisu wynika, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie cytowanego powyżej art. 106 § 3 p.p.s.a. może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego. Strona skarżąca nie wskazała w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jaki dowód z dokumentu Sąd powinien był przeprowadzić i jakie istotne wątpliwości przy jego pomocy wyjaśnić.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, kiedy zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania przedmiotowym gruntem byli właściciele nieruchomości położonej aktualnie przy ul. [...] w Warszawie, w myśl art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej "u.g.n."), warunkującej przyznanie odszkodowania za utracony grunt nieruchomości warszawskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej.
Jak podkreśla judykatura, przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do działki stanowiącej tzw. nieruchomość warszawską przewiduje dwa warunki dla ustalenia odszkodowania: 1. działka przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. nr 50, poz. 279) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne; 2. poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie zatem któregokolwiek z nich powoduje brak podstaw do odszkodowania. Należy również uwypuklić, że orzecznictwo sądowoadministracyjne generalnie wyklucza możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu. Nie ma podstaw do konstruowania takiej definicji art. 215 ust. 2 u.g.n., która obejmowałaby swoim zakresem domniemane sytuacje, w których doszłoby do wywłaszczenia nieruchomości warszawskiej na podstawie dekretu z 1945 r. i faktycznego pozbawienia władztwa dotychczasowego jej właściciela co do całej tej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958r., a następnie w pewnym zakresie (częściowo) władztwo to wywłaszczony właściciel miałby odzyskać na bliżej nieustalonych zasadach również jeszcze przed 5 kwietnia 1958 r. – i następnie ponownie je utracić już po tym dniu. W ocenie Sądu kasacyjnego, jeżeli skutek w postaci pozbawienia poprzedniego właściciela (lub jego następców prawnych) faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpił już w sposób pewny przed 5 kwietnia 1958 r., to nie jest spełniony drugi z warunków określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n. i nie jest możliwe przyznanie odszkodowania (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1202/20; 23 stycznia 2023 r. sygn. akt. I OSK 2729/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. E. Bończak–Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2023, s. 1526–1533; A. Prusaczyk, Komentarz, [w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2023, s. 1278–1288).
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że działka za którą skarżący dochodzili odszkodowania (a dokładniej rzecz ujmując jej część), objęta byłą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. i mogła być przed jego wejściem w życie przeznaczona – wedle obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania z 1931 r. – pod budownictwo jednorodzinne. Ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie poczynione przez organy nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonych w aktach. Podkreślaną już wyżej istotą sporu pozostaje natomiast, czy byli właścicieli pozbawieni zostali faktycznej możliwości władania gruntem przed dniem 5 kwietnia 1958 r., gdyż to na tę okoliczność powoływały się organy odmawiając ustalenia odszkodowania, co również zaakceptował Sąd wojewódzki.
W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie odmowa ustalenia odszkodowania zasadnie w zaskarżonym wyroku nastąpiła przy powołaniu się na brak spełnienia przesłanki "pozbawienia faktycznej możliwości władania". Wbrew zarzutom kasacyjnym podkreślić trzeba, że o pozbawieniu faktycznej możliwości władania działką przy uwzględnieniu wskazanej jako granicznej daty 5 kwietnia 1958 r., w ujęciu obiektywnym, można mówić w sytuacji, gdy możliwym będzie ustalenie, czy doszło do objęcia faktycznego, rzeczywistego władztwa nad nieruchomością przez Państwo. Takim zdarzeniem prawnym, w okolicznościach niniejszej sprawy, jest wskazywane tak przez organy, jak i następnie przez Sąd I instancji – w odniesieniu do gruntu nieruchomości przy ul. [...] (uprzednio oznaczanej adresem ul. [...]) – udokumentowane (zaprotokołowane) objęcie w przymusowy zarząd zlokalizowanego na gruncie przedsiębiorstwa przez Polski Związek Motorowy w Warszawie, co nastąpiło za protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 9 kwietnia 1951 r.
Powyższe, jak zasadnie podkreśla Sąd wojewódzki, koresponduje przy tym z opisanym przez byłego właściciela – [...] – działaniem ówczesnych władz, które po ustanowieniu przymusowego zarządu usunęły z terenu przedsiębiorstwa jego właścicieli. Zważywszy przy tym, że poza budynkami teren przedsiębiorstwa obejmował w tym czasie także ogrodzony plac o pow. ok. 3000 m2, uznać należy, że także plac (grunt) jako funkcjonalnie związany z przedsiębiorstwem znalazł się od tego momentu w faktycznym władaniu przymusowego zarządcy. Godzi się również zauważyć, że część gruntu przedmiotowej nieruchomości (obejmująca aktualne działki nr [...] i [...]), w ramach realizacji inwestycji celu publicznego pn. Osiedle [...], zabudowana została na początku lat pięćdziesiątych budynkami wielolokalowym. Teren ten przekazany został w zarząd i użytkowanie Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli za protokołem zdawczo odbiorczym z dnia 13 marca 1952 r. Pierwsi lokatorzy w tych budynkach meldowani byli zaś już w 1953r., co potwierdzają kopie znajdujących się w aktach archiwalnych ksiąg meldunkowych, co prawidłowo ustalił zaskarżony wyrok.
W związku z powyższym, wynikającym z akt sprawy i dokładanie przedstawionym w zaskarżonym wyroku, należy podzielić ocenę Sądu wojewódzkiego że byli właściciele faktycznej możliwości władania gruntem pozbawieni zostali na długo przed dniem 5 kwietnika 1958 r. Tym samym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, możliwość uzyskania odszkodowania za utracony grunt, w świetle art. 215 ust. 2 u.g.n., nie miała podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi normami (przepisami) prawa wskazywanymi konkretnie w środku odwoławczym. Należy bowiem zauważyć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie dotyczącej zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 września 2013 r. nr 1803/2013 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania. Sąd I instancji zasadnie bowiem podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a wszystkie przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21; 10 kwietnia 2024 I OSK 712/23 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu kasacyjnego nie zostały również naruszone w wskazywane w środku odwoławczym norm (przepisy) Konstytucji RP
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.