I OSK 1423/21

I OSK 1423/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska
Arkadiusz Blewązka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2454/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-12
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 725
art. 24 ust. 2a pkt 2
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a § 1, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2454/19 w sprawie ze skargi D. T. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 września 2019 r. nr 124/2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Starosty [...] z dnia 1 sierpnia 2019 r. nr REGB.6620.05.6.2019; 2. zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz D.T. kwotę 1260 (tysiąc dwieście sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 2454/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.T. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 września 2019 r. nr 124/2019 WG-IV.7513.33.2019.AOS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Z akt sprawy wynikało, że postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2019 r. nr REGB.6620.05.6.2019, Starosta [....] odmówił wszczęcia postępowania z wniosku D.T. o dokonanie zmiany danych, zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków w zakresie oznaczenia rodzaju użytku gruntowego, poprzez zastąpienie obecnego oznaczenia "dr" - drogi na "użytek rolny" w stosunku do działki oznaczonej nr [....], o powierzchni [....] ha, położonej w obrębie [....] gmina [....], a która - zgodnie z prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [....] księgą wieczystą nr [....]- stanowiła własność Gminy [....].
Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ powołał przepisy: art. 61a i 124 k.p.a. oraz art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 725), wyjaśniając przy tym, że pierwszeństwo w aktualizacji ewidencji gruntów i budynków posiada właściciel nieruchomości, a którym w tym przypadku była Gmina. Wnioskodawca był zaś jedynie jej posiadaczem. Ponadto właściciel nieruchomości wielokrotnie zwracał się do wnioskodawcy (cyt.): "o przywrócenie bezprawnie naruszonego posiadania działki". W tym zakresie organ wskazywał na wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 7 września 2018 r. (sygn. akt I Ca 208/18).
Z tych powodów – zdaniem Starosty [....] - nie można było w tym przypadku uznać wnioskodawcy za stronę postępowania.
Po rozpoznaniu zażalenia D.T., Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, postanowieniem z dnia 17 września 2019 r., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu swego stanowiska organ odwoławczy stwierdził, że w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Starostę oraz ich ocenę prawną.
Jednocześnie wyjaśnił też, że aktualizacja danych w ewidencji gruntów może nastąpić na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego a o tym, kto może być stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga posiadanie przez dany podmiot interesu prawnego. Interes ten musi przy tym znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego. Odnosząc zatem powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, podobnie jak organ pierwszej instancji, odwołał się do orzecznictwa sądów cywilnych, dotyczącego sporów, w które zaangażowany był wnioskodawca, wskazując, że z treści wyroku Sądu Rejonowego w [....] z dnia 26 lutego 2018 r. (sygn. akt [....]) wynikało, iż odwołującemu się nakazano zaniechania naruszania prawa własności spornej nieruchomości poprzez prowadzenie jakichkolwiek prac polowych i utrudnianie przejazdu i przechodu.
Na wyżej przedstawione postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 września 2019 r. D.T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi naruszenie: art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. a także art. 61a § 1 k.p.a. i w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a.
W związku z tym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego przez nie w mocy postanowienia Starosty [....].
W odpowiedzi na skargę Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wnosił o jej oddalenie.
Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była ona zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu.
Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd Wojewódzki stwierdził, że (cyt.): "Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego zgodnie z którym informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.
Skarżący wywodzi, że skoro włada gruntem na zasadach samoistnego posiadania Nieruchomości, to z mocy przepisu art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego przysługuje mu przymiot strony a w konsekwencji możliwość żądania aktualizacji wpisów zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Organy obu instancji poglądu tego nie podzieliły uznając, że skoro Nieruchomość stanowi własność Gminy ujawnionej w księdze wieczystej, to Skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
W ocenie sądu rozpoznającego sprawę rację w tym sporze należało przyznać organom administracji.
Przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego daje przewiduje możliwość wystąpienia z wnioskiem o dokonanie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków przez podmioty, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy to jest przez właścicieli nieruchomości, podmioty we władaniu których w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości oraz w przypadku gruntów, dla których nie można ustalić ich właścicieli z uwagi na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów lub innych dokumentów - podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Dodatkowo, art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego przewiduje, że z wnioskiem o aktualizację danych może wystąpić samoistny posiadacz nieruchomości.
Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że pierwszeństwo aktualizacji danych w ewidencji gruntów ma właściciel nieruchomości.
W ocenie sądu rozpoznającego sprawę stanowisko to uznać należy za prawidłowe. W sytuacji w której właściciel w ewidencji gruntów i budynków wpisany jest właściciel, który ujawniony jest również w księdze wieczystej nieruchomości i który jest znany, nie ma podstaw do uznania, że jakikolwiek podmiot trzeci uprawniony jest do żądania wszczęcia postępowania.
Z przepisów art. 2 pkt 8 i art. 4 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego wynika, że ewidencja gruntów i budynków stanowi system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami, Obowiązkiem Starostów jest z kolei zadbanie o aktualność informacji zawartych w ewidencji. Z tego też powodu organy administracji uprawnione są do nakładania obowiązków wynikających z art. 22 ust. 3 i 4 Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
Przyznanie określonemu podmiotowi uprawnienia do żądania wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji danych w ewidencji gruntów wiąże się z jednoczesną możliwością nałożenia przez organ na ów podmiot obowiązku przeprowadzenia czynności niezbędnych dla aktualizacji ewidencji. Jedynie w sytuacji w której właściciel ujawniony w ewidencji gruntów (i wpisany do księgi wieczystej lub zbioru dokumentów) może pojawić się konieczność zwrócenia się do ewentualnego samoistnego posiadacza z żądaniem dopełnienia czynności o których mowa w art. 22 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Natomiast w sytuacji w której właściciel nieruchomości ujawniony w ewidencji jest znany (tak jest w niniejszej sprawie) brak jest zatem podstaw do przyznawania interesu prawnemu do żądania dokonania zmian w ewidencji gruntów.
Przyznanie w takiej sytuacji interesu prawnego podmiotowi innemu niż właściciel oznaczałoby ingerencję w wynikającą z art. 21 ust. 1 Konstytucji zasadę ochrony prawa własności".
Następnie też Sąd Wojewódzki podkreślił, że (cyt.): " jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Skarżący narusza prawo własności przysługujące Gminie. Gmina wystąpiła przeciwko Skarżącemu z powództwem zmierzającym do ochrony przysługującego jej prawa własności i powództwo to zostało uwzględnione (wyrok Sądu Rejonowego w [....] z 26 lutego 2018 r. [....], od którego apelacja Skarżącego oddalona została wyrokiem z 7 września 2018 r. [....]). Co więcej, jak wynika z dołączonego do wniosku o wszczęcie postępowania wyroku z 18 marca 2019 r. [....], Gmina udzieliła osobie trzeciej w stosunku do Skarżącego prawa używania działki 1/2 w zakresie przejazdu i przechodu (jak wynika z uzasadnienia wyroków z 26 lutego 2018 r. [....] i z 7 września 2018 r. [....]18 działka 1/2 stanowi część działki nr 1 ). Zatem nawet dokumenty złożone przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego poddają w wątpliwości, czy rzeczywiście można uznać go za samoistnego posiadacza Nieruchomości."
Końcowo Sąd Wojewódzki nadmienił także, iż znany był mu wyrażany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 in fine Prawa geodezyjnego i kartograficznego tworzy nową jakość, nową autonomiczną podstawę, dającą szczególne uprawnienie podmiotom, które twierdzą, że są samoistnymi posiadaczami i nie są wpisane do rejestru - do złożenia wniosku o aktualizację ewidencji. (por. wyrok NSA z 13 lutego 2018 r. I OSK 765/16), ale pogląd ten – jak podkreślił Sąd - wyrażony został jednak na tle innego stanu faktycznego, niż stan faktyczny istniejący w niniejszej sprawie. Dotyczył on bowiem sytuacji, w której podmioty, przypisujące sobie przymiot samoistnego posiadacza, wnosiły o ujawnienie ich w ewidencji gruntów a tymczasem w niniejszej sprawie skarżący wnosił o dokonanie wpisanie w ewidencji gruntów innego sposobu użytkowania działki.
Odnosząc się zaś do zarzutu objętego art.61a § 1 k.p.a., Sąd wskazał, że (cyt.): "już z dokumentów złożonych przez Skarżącego wynikało, że nie przysługuje mu przymiot strony, z uwagi na fakt, że nie jest właścicielem nieruchomości. Organ pierwszej instancji postąpił zatem prawidłowo stosując art. 61a k.p.a. i odmawiając wszczęcia postępowania".
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, D. T. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie (jak podano w skardze kasacyjnej) – na zasadzie (cyt.): "art. 174 § 1 pkt 2 P.p.s.a." naruszenie:
1. art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 725) - przez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na wadliwym uznaniu, że z jego treści wynika pierwszeństwo w złożeniu wniosku o aktualizację danych w ewidencji gruntów i budynków w zakresie oznaczenia użytku gruntowego, wykluczające uprawnienie do złożenia tego wniosku przez inny podmiot władający tym gruntem na zasadach samoistnego posiadania tego gruntu, mimo że ten inny podmiot włada tym gruntem na zasadach samoistnego posiadania, a która to wykładania nie znajduje oparcia w treści obowiązujących przepisów prawa,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, nie zastosował środka określonego w ustawie - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mimo że organ odmówił wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy z żądaniem jego wszczęcia wystąpiła osoba, będąca stroną w sprawie - w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - a także pomimo, że dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. została ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie do sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, natomiast w realiach niniejszej sprawy kwestia powyższa wymaga co najmniej wyjaśnienia wtoku postępowania dowodowego,
3. art. 145 § 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - przejawiające się w tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że organ nie podjął wszystkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy tj. zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy skarżący faktycznie włada nieruchomością na zasadach samoistnego posiadania, a w konsekwencji wadliwie, arbitralnie przyjął, że skarżący, będąc wnioskodawcą o aktualizację danych w ewidencji gruntów i budynków, nie posiada przymiotu strony (wniosek nie pochodzi od strony), mimo że na przeciwną okoliczność skarżący przedstawił miarodajne dowody, które zostały w całości pominięte przez organ, jak również Sąd pierwszej instancji.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonych postanowień organu pierwszej i drugiej instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych, z uwzględnieniem 34 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, z uwagi na szczególnie złożonych charakter sprawy.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych.
Przedmiotowa skarga kasacyjna (wbrew przekonaniu autora skargi kasacyjnej) została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a,. to jest: na obrazie prawa materialnego w postaci art. 24 ust. 2a pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 725) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W ocenie składu orzekającego, w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. skarga kasacyjna okazała się uzasadniona, natomiast w pozostałym zakresie przedstawione wyżej zarzuty należało uznać za co najmniej przedwczesne.
Zaskarżone do Sądu Wojewódzkiego postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 17 września 2019 r. nr 124/2019 WG-IV.7513.33.2019.AOS oraz utrzymane przez nie w mocy postanowienie Starosty [....] z dnia 1 sierpnia 2019 r. nr REGB.6620.05.6.2019 o odmowie wszczęcia postępowania istotnie naruszały prawo. Postanowienia te zostały wydane w związku z wnioskiem D. T. o dokonanie zmiany danych, zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków w zakresie oznaczenia rodzaju użytku gruntowego, poprzez zastąpienie obecnego oznaczenia "dr" - drogi na "użytek rolny" w stosunku do działki oznaczonej nr [....], o powierzchni [....] ha, położonej w obrębie [....]gmina [....] a która to nieruchomość – jak ustaliły to organy - zgodnie z prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [....] księgą wieczystą nr [....]- stanowiła własność Gminy [....].
W związku z tym – zdaniem organów obu instancji - wprawdzie skarżący był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości a przepis art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego przewiduje, że z wnioskiem o aktualizację danych może wystąpić samoistny posiadacz nieruchomości, tym niemniej pierwszeństwo w aktualizacji ewidencji gruntów i budynków posiada właściciel nieruchomości, a którym w tym przypadku była Gmina. Skoro też - jak podkreślano w uzasadnieniu decyzji Starosty [....] - właściciel nieruchomości wielokrotnie zwracał się do D.T. (cyt.): "o przywrócenie bezprawnie naruszonego posiadania działki" to - zdaniem Starosty [....] - nie można było w tym przypadku uznać wnioskodawcy za stronę postępowania, o którego wszczęcie wnosił.
W zakresie ustaleń faktycznych organ powoływał się także na treść dołączonego do akt postępowania wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 7 września 2018 r. (sygn. akt [....]), wydanego w sprawie z powództwa Gminy [....] przeciwko D.T. o zaniechania naruszeń własności a którym to wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w [....] z dnia 26 lutego 2018 r. (sygn. akt [....]) uwzględniającego powództwo Gminy.
Stanowisko powyższe podzielił następnie Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, który, zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 września 2019 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji zaś pogląd organu II instancji w dalszej kolejności podzielił także Sąd Wojewódzki.
W związku z powyższym skład orzekający pragnie zauważyć, że podstawę odmowy wszczęcia opisanego na wstępie postępowania stanowiła w tym przypadku w zasadzie kwestia materialnoprawna.
Zarówno z treści znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 18 marca 2019 r. (sygn. akt [....]) jak i z uzasadnień zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia, wynikało, że skarżący był posiadaczem przedmiotowej działki. Wprawdzie organy nie przesądziły czy posiadanie to miało charakter samoistny ( uzasadniając swoje stanowisko tę kwestię pozostawiły niejako otwartą), ale z uzasadnień zaskarżonych postanowień wynikało, że podstawą odmowy wszczęcia wnioskowanego przez skarżącego postępowania był pogląd prawny organów, że skoro w księdze wieczystej, prowadzonej dla opisanej na wstępie nieruchomości, jako jej właściciel była wpisana Gmina, to tym samym skarżący nie mógł występować z powyższym wnioskiem. Przyjmując jednak tego rodzaju pogląd organy nie wskazały, z jakiego powodu dokonały tego rodzaju wykładni prawa. Tymczasem, biorąc pod uwagę, literalną treść wspomnianego unormowania prawnego, zawartego w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne, kwestią podlegającą wyjaśnieniu w tym przypadku winno być najpierw ustalenie, czy skarżący był posiadaczem samoistnym w/w nieruchomości a następnie ewentualnie dopiero wyjaśnienie, czy jeśli wnioskodawca był samoistnym posiadaczem danej nieruchomości to - w przypadku, w którym w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości był ujawniony jej właściciel (Gmina) - mógł on również skutecznie wystąpić z przedmiotowym wnioskiem. Jak wyżej bowiem wspomniano, zgodnie z literalną treścią przepisów prawa materialnego, regulujących status strony w postępowaniu o aktualizację danych geodezyjnych, zarówno właściciel jak i posiadacz samoistny danej nieruchomości, mogą wnioskować o dokonanie w ewidencji gruntów i budynków stosownych wpisów.
Na treść powyższego unormowania oraz jego znaczenia w rozpoznawanej sprawie wskazał także Sąd Wojewódzki zauważając, że (cyt.): "Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 24 ust. 2a pkt 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego zgodnie z którym informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania". Sąd Wojewódzki poruszył przy tym zagadnienie samoistności posiadania przedmiotowej nieruchomości przez skarżącego, choć kwestii tej również nie przesądził. Zauważył jedynie, że (cyt.): "dokumenty złożone przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego poddają w wątpliwości, czy rzeczywiście można uznać go za samoistnego posiadacza Nieruchomości." Następnie zaś Sąd I instancji omówił istotne dla postępowania wywołanego wnioskiem o dokonanie zmian w ewidencji gruntów i budynków kwestie materialnoprawne oraz ostatecznie – jak wyżej to nadmieniono – podzielił pogląd organów, zgodnie z którym, (cyt.): "pierwszeństwo aktualizacji danych w ewidencji gruntów ma właściciel nieruchomości".
Dodać też trzeba, że zarówno organy jak i Sąd Wojewódzki w motywach swoich rozstrzygnięć, odwoływały do treści sentencji oraz uzasadnień różnych wyroków sądów cywilnych, które rozstrzygały spory dotyczące przedmiotowej nieruchomości a w które był zaangażowany skarżący.
W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., jeżeli żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podkreślenia jednocześnie w tym miejscu wymaga, że celem regulacji, zawartej w art. 61a k.p.a. jest odróżnienie postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej.
Powyższy przepis ustanawia – jak wynika to z jego treści - m. in. przesłankę podmiotową odmowy wszczęcia postępowania a zatem organ musi na wstępie zbadać, czy wnioskodawcy przysługuje w danym postępowaniu status strony – w rozumieniu art. 28 k.p.a. W myśl bowiem tego ostatniego przepisu, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Omawiany przepis był i jest wielokrotnie interpretowany przez orzecznictwo sądowoadministarcyjne i nawiązując do niego, należy uznać, że słusznie akcentuje autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu, że dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. jest ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, czyli takiego, którego wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Taka sytuacja nie zachodziła jednak w rozpoznawanej sprawie. Organy (pomijając nawet ocenę czy wnioskodawca legitymował się posiadaniem samoistnym spornej nieruchomości) nie wszczynając postępowania administracyjnego, przesądziły bowiem o tym, iż skarżący nie mógł wystąpić z powyższym wnioskiem z tego powodu, że podmiot ujawnionym w księdze wieczystej dla tej nieruchomości jako jej właściciel miał w tym zakresie pierwszeństwo. Ponadto – jak należy domyślać się – wnioskodawca z właścicielem tym pozostawał w sporze.
Zdaniem składu orzekającego, w rozpatrywanej sytuacji przesądzenie o tym, czy skarżącemu we wnioskowanym przez niego postępowaniu przysługiwał (czy nie przysługiwał) status strony, mogło tymczasem nastąpić, ale dopiero w toku postępowania administracyjnego. Wykładnia prawa materialnego i to taka, jaką w niniejszej sprawie zastosowano (czyli nie będąca wyłącznie wykładnią gramatyczną), nie mogła być bowiem dokonywana niejako "poza postępowaniem administracyjnym".
Dodać przy tym trzeba, że ustalenie statusu D.T. we wnioskowanym przez niego postępowaniu wymagało również dokonania szeregu ustaleń faktycznych (np. co do samoistności jego posiadania działki nr [...] położonej w miejscowości [...]). W związku z tym wyjaśnienie tego rodzaju zagadnienia a także dokonanie wspomnianej wyżej wykładni prawa materialnego (w przypadku, gdyby wnioskodawca okazał się posiadaczem samoistnym w/w działki nr [...]) wymagało jednak wcześniejszego wszczęcia zawnioskowanego postępowania.
Przy ponownym zatem rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien wszcząć postępowanie objęte wnioskiem skarżącego i w jego toku zbadać powyższe okoliczności oraz dokonać stosownej wykładni prawa materialnego, które miało w tym przypadku zastosowanie. Jeśli organ dojdzie do wniosku, że skarżącemu nie przysługuje w tym postępowaniu status strony, to umorzy wszczęte postępowanie. W przeciwnym wypadku – wyda decyzję merytoryczną.
Biorąc powyższe pod uwagę oraz uznając, iż istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona , Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 193 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za obie instancje oparto na art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 193 p.p.s.a.