I OSK 1420/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. w sprawie nabycia z mocy prawa przez gminę nieruchomości, potwierdzając, że brak udokumentowanego zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. skutkuje jej komunalizacją.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Decyzja ta stwierdzała nabycie przez gminę z mocy prawa nieruchomości, która wcześniej znajdowała się w zarządzie PKP. PKP argumentowało, że brak formalnych dokumentów nie wyklucza istnienia zarządu, a nieruchomość powinna być wyłączona z komunalizacji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, opierając się na uchwale 7 sędziów NSA z 2017 r. i stwierdzając, że brak udokumentowanego prawa zarządu na dzień 27 maja 1990 r. zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz przepisami wykonawczymi, skutkuje nabyciem nieruchomości przez gminę.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PKP na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Decyzja ta uchyliła wcześniejszą decyzję Wojewody i stwierdziła nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości. Nieruchomość ta, będąca wcześniej w zarządzie PKP, miała stać się własnością gminy w ramach procesu komunalizacji. Polskie Koleje Państwowe S.A. zarzuciły sądowi niższej instancji naruszenie prawa materialnego, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi w ich zarządzie lub użytkowaniu, a także przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym. Skarżąca podnosiła, że brak formalnych dokumentów potwierdzających zarząd nie wyklucza jego istnienia, a nieruchomość powinna być wyłączona z komunalizacji. Kwestionowano również sposób dowodzenia zarządu i zarzucano naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, odwołał się do uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 27 lutego 2017 r. (sygn. akt I OPS 2/16). Uchwała ta jednoznacznie stwierdziła, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego przysługiwania prawa zarządu, zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym. Sąd podkreślił, że przepis art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a zarząd musi mieć podstawę prawną, którą w tym przypadku nie było udokumentowane prawo. Sąd uznał również, że przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenie z 1998 r., stanowią lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia i nie naruszają zasady równej mocy środków dowodowych. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, brak udokumentowanego prawa zarządu zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (art. 38 ust. 2) oznacza, że nieruchomość nie przeszła w zarząd PKP i podlega komunalizacji.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale 7 sędziów NSA, która jednoznacznie stwierdziła, że brak udokumentowanego zarządu nieruchomością na dzień 27 maja 1990 r. zgodnie z wymogami ustawy gruntowej skutkuje tym, że nieruchomość należała do organów administracji państwowej i podlega komunalizacji.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. art. 38 ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Brak takiego udokumentowania oznacza, że nieruchomość nie przeszła w zarząd.
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. art. 5 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Przyjęcie, że w okolicznościach sprawy występuje przesłanka komunalizacji, gdyż grunt należący do przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym nie został wyłączony spod komunalizacji.
Pomocnicze
Dz.U. 1998 nr 23 poz 120 art. § 4 ust. 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu
Wykazanie zarządu nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy dokumentów wskazanych w § 4 ust. 1 rozporządzenia, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu.
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. art. 4 ust. 1 pkt b1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Uznano, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu.
Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. art. 87 ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Niezastosowanie przepisu, który stanowił, że grunty które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa.
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. art. 11 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Niezastosowanie przepisu wyłączającego mienie z komunalizacji, gdy grunt należał do przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym.
p.p.s.a. art. art. 145 §1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Niezastosowanie przepisu, który mógłby prowadzić do uwzględnienia skargi.
p.p.s.a. art. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Błędne zastosowanie przepisu, skutkujące oddaleniem skargi.
k.p.a. art. art. 75 §1
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady równej mocy środków dowodowych poprzez ograniczenie możliwości dowodzenia zarządu.
k.p.a. art. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. art. 77 §1
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udokumentowanego prawa zarządu nieruchomością na dzień 27 maja 1990 r. zgodnie z przepisami ustawy gruntowej skutkuje tym, że nieruchomość należała do organów administracji państwowej i podlega komunalizacji. Przepisy wykonawcze, w tym rozporządzenie z 1998 r., stanowią lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia i określają katalog dowodów dopuszczalnych w sprawach uwłaszczeniowych.
Odrzucone argumenty
Argumentacja PKP S.A. o istnieniu zarządu mimo braku formalnych dokumentów. Argumentacja PKP S.A. o wyłączeniu nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Zarzut naruszenia zasady równej mocy środków dowodowych w postępowaniu administracyjnym.
Godne uwagi sformułowania
pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego przysługiwania prawa, w sposób określony w art 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...) oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego treść przepisu art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (...) jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych żadna wykładnia przepisu prawa nie może bowiem prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem danego przepisu, czy też do odmowy jego zastosowania w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę przepisy te stanowią w takim przypadku lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w kodeksie postepowania administracyjnego
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący sprawozdawca
Karol Kiczka
sędzia
Arkadiusz Blewązka
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej komunalizacji nieruchomości pozostających w zarządzie PKP bez udokumentowanego prawa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z komunalizacją nieruchomości w okresie transformacji ustrojowej, z uwzględnieniem przepisów z lat 80. i 90. XX wieku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego procesu komunalizacji i interpretacji przepisów z okresu transformacji ustrojowej, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.
“PKP straciło nieruchomość na rzecz gminy. NSA potwierdza: brak dokumentów to brak prawa.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1420/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-10-22 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-08-05 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Blewązka Karol Kiczka Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA/Wa 72/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-11-04 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1998 nr 23 poz 120 § 4 ust. 3 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. 4 ust. 1 pkt b1, art. 38 ust. 2, art. 87 ust. 1 Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Dz.U. 1990 nr 32 poz 191 art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 2 Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 72/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 4 listopada 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 72/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 15 listopada 2019 r. nr [...] uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia 27 września 2018 r. (nr [...]) i stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] - z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r. - nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości, położonej w obrębie ewidencyjnym [...], jednostce ewidencyjnej [...] Miasto, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o powierzchni [...] ha (KW nr [...]). W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - naruszenie: a) prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci: 1) §4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.) - poprzez uznanie, że wykazanie zarządu nie może odbyć się inaczej niż przy pomocy dokumentów wskazanych w § 4 ust. 1 rozporządzenia, pomimo że takie ograniczenie nie wynika z tego przepisu, 2) art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości [Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez uznanie, że tylko decyzja o oddaniu gruntu w zarząd może stanowić podstawę stwierdzenia przez właściwy organ dotychczasowego prawa zarządu, mimo że oddanie gruntu w zarząd nie miało skutków cywilnoprawnych, w praktyce następowało zazwyczaj na drodze czynności faktycznych, dany grunt był niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych albo statutowych, a państwowa jednostka organizacyjna uiszczała stosowne opłaty, 3) art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nie uwzględnienie, iż grunty które w dniu wejścia w życie ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa, 4) art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) - poprzez jego niezastosowanie oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy - poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie występuje przesłanka negatywna komunalizacji co umożliwia stwierdzenie, iż mienie to staje się komunalnym, pomimo iż grunt należący do przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym został wyłączony spod komunalizacji, b) przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1) art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. - poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post - faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienie, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uwzględniona. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżąca wnosiła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie a także o przedstawienie pełnemu składowi Izby Ogólnoadministracyjnej zagadnienia prawnego, polegającego (cyt.): "na ustaleniu rozumienia < >". Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Natomiast w piśmie z dnia 28 maja 2021 r. Gmina [...] wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych. Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.) i art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 38 ust. 2 a także art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) i art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) a także na istotnym naruszeniu przepisów postepowania takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w powiązaniu z art. 75 § 1 ab initio oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. Tak określone zarzuty kasacyjne były przy tym ze sobą ściśle powiązane a co uzasadniało ich łączne rozpoznanie. Jak wspomniano na wstępie, zaskarżonym wyrokiem, Sąd Wojewódzki oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 15 listopada 2019 r. nr [...] uchylającą decyzję Wojewody [...] z dnia 27 września 2018 r. (nr [...]) i stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawa własności nieruchomości, położonej w obrębie ewidencyjnym 0001 [...], jednostce ewidencyjnej [...] Miasto, oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o powierzchni [...] ha (KW nr [...]). Podstawą w/w rozstrzygnięcia był bowiem fakt, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu komunalizacyjnym, a w którym zostało ustalone, że opisana na wstępie nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 28 września 1959 r. (sygn. akt I Ns [...]). Na w/w nieruchomości znajdowały się zaś: budynek mieszkalno - usługowy oraz pięć niemieszkalnych budynków o charakterze gospodarczym a także od 1967 r. mieściła się na niej Kolejowa Przychodnia Lekarska, która od 1976 r. została podporządkowana Zarządowi Służby Zdrowia [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w [...]. Z ustaleń organu wynikało przy tym, że spółka PKP SA w Warszawie, jakkolwiek faktycznie władała powyższą nieruchomością, to jednak nie przedstawiła żadnego dokumentu, potwierdzającego istnienie prawa zarządu lub użytkowania na dzień 27 maja 1990 r. Ostatecznie zatem organ przyjął, że skoro nie udokumentowano, iż ww nieruchomość Skarbu Państwa - w dacie określonej ustawą z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych – pozostawała w zarządzie innych niż Państwo państwowych osób prawnych oraz by podlegała wyłączeniu z komunalizacji na podstawie art. 11 i 12 w/w ustawy, to trzeba było uznać, iż należała ona do podmiotów wyszczególnionych w jej art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Powyższy pogląd podzielił w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki. Zdaniem tego Sądu, skoro przedsiębiorstwo państwowe PKP nie legitymowało się w dniu 27 maja 1990 r. (to jest w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych) tytułem prawnym do w/w nieruchomości, to fakt ten oznaczał, że w/w nieruchomość należała wówczas – w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (ustawa komunalizacyjna) - do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Z tym stanowiskiem nie zgadzała się skarżąca, która twierdziła, że ponieważ przedmiotowy grunt znajdował się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe to - z mocy art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) - przeszedł on z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa. Skarżąca wskazywała przy tym na treść przepisów art. 4 ust. 1 i art. 38 ust. 2 w/w ustawy gruntowej z 1985 r. zwracając uwagę, że – jej zdaniem - zarząd polegał na przekazaniu nieruchomości do korzystania "swojej" jednostce wewnętrznej, z pozostawieniem wszelkich tytułów cywilnoprawnych Państwu. Nie powinno też dziwić, że w poprzednim ustroju nie zawsze dochowywano należytej staranności przy formalnym ustanawianiu zarządu i w późniejszym przechowywaniu dokumentów. Ewentualne zaś uchybienia organu administracji nie powinny rodzić negatywnych skutków dla podmiotów spoza aparatu państwa. Akcentowano też, że - w świetle stosunków panujących przed transformacją ustrojową - przedsiębiorstwa państwowe nie miały środków prawnych ani realnej możliwości i potrzeby ich stosowania do wymuszenia na organie administracji państwowej wydania, sporządzenia, czy przechowywania dokumentów, określonych w §4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120 ze zm.). Z tego też powodu autor skargi kasacyjnej podnosił, że wykazanie zarządu mogło by być wykazywane inaczej aniżeli przy pomocy dokumentów, wskazanych w §4 ust. 1 w/w rozporządzenia. Wreszcie skarżąca twierdziła również, że mienie, którym władało przedsiębiorstwo PKP było wyłączone spod komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z komunalizacyjnej z 1990 r. W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że problematyka statusu prawnego gruntów, pozostających w dniu 27 maja 1990 r. we władaniu Przedsiębiorstwa Państwowego Polskie Koleje Państwowe, od wielu lat stanowiła i nadal stanowi przedmiot orzecznictwa sądów administracyjnych obu instancji. W celu zaś ujednolicenia poglądów prawnych, występujących w tego rodzaju sprawach, Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 27 lutego 2017 r. (sygn. akt I OPS 2/16, ONSAiWSA 2017/4 poz. 59) w składzie 7 sędziów uchwałę, w której stwierdził, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego przysługiwania prawa, w sposób określony w art 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), oznacza, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego - w rozumieniu art 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Dodać też trzeba, że treść przepisu art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (...) jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Zgodnie z jego brzmieniem, państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. W takiej więc sytuacji brak było jakichkolwiek podstaw prawnych, aby nadawać temu przepisowi inną treść, aniżeli ta, która wynika z jego literalnej wykładni. Żadna wykładnia przepisu prawa nie może bowiem prowadzić do skutków oczywiście sprzecznych z wyraźnym brzmieniem danego przepisu, czy też do odmowy jego zastosowania w brzmieniu ustalonym przez ustawodawcę. Z tego powodu, zdaniem składu orzekającego, zbędne było w tym przypadku przedstawianie składowi pełnej Izby Ogólnoadministracyjnej do rozpoznania zagadnienia prawnego związanego z rozumieniem pojęcia pozostawania nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowania prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej z 1985 r., zwłaszcza, że postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2019 r. (sygn. akt I OPS 4/17), Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając w pełnym składzie, odmówił podjęcia uchwały w przedmiocie zagadnienia, jakim była kwestia: "Czy do wykazania zarządu nieruchomością wykonywanego w dniu 27 maja 1990 r. przez państwowe jednostki organizacyjne znajduje zastosowanie katalog środków dowodowych określony w § 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Ponadto niewątpliwie zarząd, w rozumieniu przepisów prawno-administracyjnych, musi mieć dla swego powstania podstawę i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu, a poza tym - jako szczególna forma władania nieruchomością - może on powstać albo z mocy samego prawa (ex lege), albo na skutek wydania z ustawowego upoważnienia decyzji administracyjnej ustanawiającej takie prawo na rzecz osoby trzeciej. W tym drugim wypadku decyzja administracyjna jest podstawą powstania i wykonywania zarządu przez osobę niebędącą właścicielem gruntu i ma charakter konstytutywny, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Tak ustanowione prawo, w drodze czynności administracyjnej, trwa tak długo, jak długo w obrocie prawnym istnieje decyzja statuująca powstanie prawa. W wypadku wyeliminowania decyzji z obrotu prawo zarządu wygasa. W takiej więc sytuacji ustawodawca wprowadził zasadę, że istnienia zarządu można dowodzić jedynie poprzez zastosowanie określonych jedynie środków dowodowych. Jednocześnie, zdaniem składu orzekającego, nie można było przy tym twierdzić, że w toku postępowania administracyjnego organy naruszyły § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu oraz art. 75 §1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. bo w postępowaniu tym ograniczono zasadę równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie było nieuzasadnione i nie wynikało wprost z przepisu ustawy, a przerzucało na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej a ponadto przez wprowadzenie takiego wymogu ex post, faktycznie pozbawiało stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych. Wyjaśnić bowiem w tym miejscu należy, że na podstawie delegacji ustawowej, określonej w art. 206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Rada Ministrów wydała w dniu 10 lutego 1998 r. wspomniane wyżej rozporządzenie w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Określa ono m. in szczegółowe zasady i tryb stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne. W ocenie składu orzekającego, wprawdzie ani zarząd, ani trwały zarząd, nie były i nie są prawami rzeczowymi – w rozumieniu kodeksu cywilnego – ale uprawnienia wynikające z prawa zarządu oraz trwałego zarządu są mocno zbliżone do praw rzeczowych, takich jak własność czy użytkownie wieczyste. Ponadto legitymowanie się - w określonej dacie – prawem zarządu w stosunku do danej nieruchomości przez państwową jednostkę organizacyjną prowadzi do nabycia – i to z mocy prawa – przez tę jednostkę prawa użytkowania wieczystego do owej nieruchomości a więc prawa rzeczowego, traktowanego najczęściej, na równi z prawem własności. W takim zatem stanie rzeczy nie może budzić żadnych wątpliwości udzielenie przez ustawodawcę delegacji Radzie Ministrów do określenia w przepisach szczególnych zasad dowodzenia istnienia (w tym przypadku) prawa zarządu. Przepisy te stanowią w takim przypadku lex specialis do ogólnych zasad dowodzenia określonych w kodeksie postepowania administracyjnego a stan taki nie jest odosobniony w polskim ustawodawstwie. Przykładowo bowiem w tym miejscu można wskazać choćby na regulację prawną, dotyczącą kwestii dowodowych, a przewidzianą w art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 w zw. z ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 oraz Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 i Dz. U. z 2016 r. poz. 2042). Ponadto, podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa dotyczyła postępowania komunalizacyjnego a nie postępowania o wydanie decyzji uwłaszczeniowej PKP a zatem argument skarżącej, że (cyt.): "omawiane rozporządzenia nie może stanowić podstawy do oceny stanu występującego w dacie 5 grudnia 1990 r. bo zostało uchwalone dopiero w dniu 10 lutego 1998 r." nie było adekwatne do przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Zatem jedynie na marginesie skład orzekający pragnie wyjaśnić, że omawiane rozporządzenie stanowi akt wykonawczy do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami a więc ustawy, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r. ustawa ta zawiera m. in. art. 200, który odnosi się do stanu faktycznego z dnia 5 grudnia 1990 r. Przepis ten jest zaś przepisem znajdującym się w dziale VII zatytułowanym: "przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe a z jego treści wynika, iż stanowi on kontynuację regulacji prawnej, zawartej poprzednio w ustawie z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jak wyjaśnił to bowiem Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r (sygn. akt U 6/99), przepis ten w zasadzie przejął regulacje zawarte w ustawie z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Podkreślić zaś trzeba, że w/w regulacji ustawowej towarzyszyły przecież także przepisy wykonawcze, to jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, wydane na podstawie art. 2d ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który został wprowadzony ustawą z dnia 7 października 1992 r. - Dz.U. Nr 91, poz. 455). Wspomniane rozporządzenie z dnia 10 lutego 1998 r. jest zatem kontynuacją poprzedniego aktu wykonawczego, regulującego zasady na jakich następowało ustalenie posiadania przez państwowe i komunalne osoby prawne zarządu nieruchomości. Jak wyjaśnił przy tym Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku, mimo, iż w chwili stanowienia ustawy o gospodarce nieruchomościami minęła już data definitywnego zakończenia możliwości występowania o uwłaszczenie, ustawodawca liczył się z koniecznością kontynuowania i rozstrzygnięcia spraw wszczętych przed dniem 31 grudnia 1996 r. Dlatego w art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami sformułowano wspomnianą wyżej delegację dla Rady Ministrów, a która miała określić "rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach". Dodać też w tym miejscu trzeba, że problematyka ta została w sposób obszerny i wyczerpujący wyjaśniona w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r. (sygn. akt I OPS 2/16), a okoliczność, że skarżąca nie zgadzała się z treścią tej uchwały i jej uzasadnienia nie mogła - per se – oznaczać, że – jak twierdziła skarżąca w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – konieczne było odstąpienie od poglądów wyrażonych w w/w uchwale. W tej sytuacji, biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI