I OSK 1412/24

I OSK 1412/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1066/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-04-11
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i 2 i art. 20 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 2 pkt 6, ust. 7 i 9, art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1805
art. 365
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 217
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 7a, art. 10, art. 11, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 86, art. 107 § 3 art. 138 § 2 i 2a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 174 pkt 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1066/23 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/943/2023/8181/ŁK w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1066/23 oddalił skargę D. G. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/943/2023/8181/ŁK w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając rozstrzygnięcie w całości zarzucił:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwą wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, tj.:
1. art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 16 ust. 1, art. 20 i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2 i art. 20 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z przepisami art. 365 k.p.c. w wyniku czego Sąd błędnie uznał, że organy administracji samorządowej w niniejszej sprawie właściwie zastosowały przepisy prawa;
2. rażące naruszenie krajowego i wspólnotowego materialnego prawa podatkowego szczególności przepisów art. 4 w ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2 i art. 20 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z przepisami art. 365 k.p.c. z powodu jego niewłaściwego zastosowania przez organ oraz poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało istotny wpływ na ostateczną treść decyzji oraz wynikającego z art. 2, art. 31, art. 32, art. 42 ust. 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakazu urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej, zasady domniemania niewinności, zasady uzasadnionych oczekiwań, zakazu niedyskryminacji i zakazu nierównego traktowania, w przekonaniu skarżącego zarówno decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/943/2023/8181/ŁK przedmiocie prawa skarżącego ojca zamieszkującego z dziećmi i utrzymującego dzieci do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. i uznania skarżącego ojca zamieszkującego z dziećmi i utrzymującego dzieci jako osoby nieuprawnionej do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r., skutkujące bezprawnym orzeczeniem "że kwota świadczenia wychowawczego przyznana w okresie od 01.01.2021 r. do 31.03.2021 r. na rzecz dzieci P. G. oraz W. G. wypłacona w łącznej wysokości 3.000,00 zł stanowi kwotę nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego..." i bezprawnym zobowiązaniem "Pana D. G. do zwrotu 3.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami ... ze wskazaniem, że kwota nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 25 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci będzie potracona z bieżących wypłat świadczeń" zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w wyniku czego Sąd błędnie uznał, że organy samorządowe w niniejszej sprawie właściwie zastosowały przepisy obowiązującego prawa;
3. rażące naruszenie krajowego i wspólnotowego materialnego prawa administracyjnego w szczególności przepisów art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2 i art. 20 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z powodu jego niewłaściwego zastosowania przez organ oraz poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało istotny wpływ na ostateczną treść decyzji oraz wynikającego z art. 2, art. 31, art. 32, art. 42 ust. 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakazu urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej, zasady domniemania niewinności, zasady uzasadnionych oczekiwań, zakazu niedyskryminacji i zakazu nierównego traktowania, bowiem w przekonaniu skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę bezkrytycznie przyjął stanowisko organów administracji samorządowej, nie rozpoznał zarzutów skargi i jej kolejnych uzupełnień, dlatego uznał, że zarówno decyzja SKO jak i MOPS nie naruszają obowiązujących przepisów prawa mimo zarzutów skarżącego, iż zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. przez oparcie się przez Sąd na stanie faktycznym, który nie został wyjaśniony przez organy samorządowe w sposób pełny, co w skardze i jej uzupełnieniach szczegółowo przedstawiał skarżący, tj. z naruszeniem przepisów art. 7, art. 7a, art. 10, art. 11, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 86, art. 107 § 3, art. 138 § 2 i 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi zamiast zastosowania środka w postaci uchylenia decyzji organu drugiej instancji w całości;
2. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. przez błędne uznanie, że w stanie faktycznym sprawy przepisy art. 7, art. 7a, art. 10, art. 11, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 86, art. 107 § 3, art. 138 § i § 2a K.p.a. zwalniały organy samorządowe z prowadzenia postępowania dowodowego, którego celem byłoby ustalenie okoliczności faktycznego zajmowania się dziećmi, co w efekcie doprowadziło do błędnego zastosowania środka w postaci oddalenia skargi zamiast stosowania środka w postaci uchylenia decyzji organu drugiej instancji w całości;
3. art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niedoniesienia się do wszystkich zarzutów skargi i kolejnych jej uzupełnień, tj. zarzutów dotyczących naruszenia zasady proporcjonalności określonej w pkt 37 preambuły dyrektywy 2008/118/WE.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zastosowanie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej, uznanie dotychczas złożonego pełnomocnictwa jako uprawniającego do działania pełnomocnika również przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący oświadczył jednocześnie, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, zauważenia wymaga, że powołano w niej obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Co do zasady w takiej sytuacji jako pierwsze podlegają rozpoznaniu zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie zagadnienia materialnoprawne łączą się jednak z procesowymi, gdzie istota sporu sprowadza się do tego, czy słusznie zarówno organy orzekające w sprawie jak i Sąd I instancji uznały pobrane przez skarżącego kasacyjnie świadczenie wychowawcze 500+ na dwoje dzieci w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. za nienależnie pobrane i zobowiązały skarżącego do jego zwrotu (3.000 zł) wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia jego spłaty.
Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2470 ze zm., dalej "p.w.d."). Zgodnie z brzemieniem art. 25 ust. 1 p.w.d. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy). Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia wychowawczego, świadczenia dobry start oraz ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają również potrąceniu z wypłacanego rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, oraz z wypłacanego dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2021 r. poz. 75, 952, 1901 i 2270). Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. (art. 25 ust. 7 i 9 ustawy).
Z akt rozpoznawanej sprawy, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania wynika, że w dniu 19 lipca 2019 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych MOPS w [...] wydał informację o przyznaniu H. G. prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci – P. G. i W. G. na okres odpowiednio od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. oraz od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Z akt sprawy wynika również, że w dniu 11 stycznia 2021 r. do organu wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt [...], na mocy którego rozwiązano małżeństwo H. i D. G., powierzono obydwu stronom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, ustalając miejsce ich zamieszkania w miejscu zamieszkania ojca, obciążono kosztami utrzymania i wychowania dzieci obie strony z tym, że ojca zobowiązano do płacenia alimentów na rzecz córki w kwocie po 600 zł/mies. oraz syna po 500 zł/mies. płatnych do rąk matki.
W dniu 14 stycznia 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci na okres 2019/2021. Decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. MOPS w [...] przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 maja 2021 r.
Decyzją z dnia 25 marca 2021 r. uchylono H. G. prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci począwszy od marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 30 września 2021 r. uchyliło powyższą decyzję oraz umorzyło postępowanie w sprawie. W ocenie organu II instancji, matka dzieci spełniała warunki do pobierania świadczenia wychowawczego.
Z akt sprawy wynika zatem, co również nie jest sporne, że zarówno skarżący kasacyjnie, jak i H. G. (była już małżonka) w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. pobierali świadczenie wychowawcze na dwoje wspólnych dzieci.
Przechodząc do rozpoznania zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że nie mogły one odnieść zamierzonego skutku.
Odnosząc się do zarzutów powołanych w ramach podstawy kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. poprzez niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, tj. art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP, art. 16 ust. 1, art. 20 i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2 i art. 20 ust. 1 i ust. 2 p.w.d. w związku z art. 365 k.p.c. uznać należy za nieuzasadnione.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że ani organy orzekające w sprawie, ani Sąd I instancji, nie stosowały art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2 i art. 20 ust. 1 i ust. 2 p.w.d., bowiem sprawa niniejsza dotyczy zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego. Przepisy te zaś odnoszą się odpowiednio do kwestii podmiotów uprawnionych do pobierania świadczenia wychowawczego, marnotrawienia czy wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z jego celem, a także obowiązku powiadomienia ZUS o zmianie danych. Podstawę prawną decyzji wydanej przez organ I instancji stanowiły natomiast przepisy art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 7, ust. 9 i art. 27 ust. 1 p.w.d. (na dzień wydawania decyzji - Dz. U. z 2019 r., poz. 2407). Istotnym w sprawie jest, na co słusznie zwróciły uwagę zarówno organy jak i Sąd I instancji, że w spornym okresie, tj. od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. wspólne dzieci małżonków zamieszkiwały z ojcem jak i matką w R. pod adresem ul. [...]. Skarżący zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego podał taki adres, jak i w oświadczeniu z dnia 13 stycznia 2021 r. wskazując jednocześnie, że "Oświadczam, że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez obie strony". Taki adres wynika również z systemu PESEL na dzień 9 czerwca 2021 r. Zarówno w decyzji z SKO w [...] z dnia 30 września 2021 r. uchylającej decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 sierpnia 2021 r. i umarzającej postępowanie w sprawie (dot. nienależnie pobranego przez H. G. świadczenia wychowawczego), jak i decyzji SKO w [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. (zaskarżonej w rozpoznawanej sprawie) wskazano, że H. G. w spornym okresie mieszkała wraz z dziećmi pod adresem ul. [...]. Także z oświadczenia H. G. z dnia 27 stycznia 2021 r. wynika, że miejscem jej zamieszkania jest ww. adres. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika natomiast, aby powyższa kwestia była kwestionowana przez którąkolwiek ze stron. Z wyroku Sądu Okręgowego w [...] wynika ponadto, że skarżący zobowiązany jest do płacenia alimentów na oboje dzieci do rąk ich matki. Zgodzić się tym samym należy z Sądem I instancji, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż świadczenie pobrane przez H. G., nie przysługiwało jej w spornym okresie.
Istotnym w sprawie jest również, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z dnia 25 marca 2021 r., na mocy której umorzono postępowanie w sprawie zobowiązania H. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. kwoty 3.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, przyznanego na wspólne dzieci w spornym terminie, tj. od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 30 marca 2021 r. W konsekwencji uznać należy, że świadczenie wychowawcze przyznane matce dzieci zostało już rozdysponowane i "skonsumowane", a wobec ustalenia, iż opiekowała się ona dziećmi w spornym okresie, brak było podstaw do uznania, że było jej nienależne, co potwierdziła decyzja SKO w [...] z dnia 30 września 2021 r.
W konsekwencji powyższego, nie można uznać, że w sprawie zostały naruszone również przepisy konstytucyjne wskazane w petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP, a także powołane przepisy Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Za niezasadne należy uznać także przepisy postępowania postawione w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, tj. art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 tej ustawy. Podkreślić przy tym należy, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 P.p.s.a. są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi administracyjnemu akta administracyjne. Podstawą orzekania przez ten sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Niewątpliwie w postępowaniu administracyjnym organ ma obowiązek dochować standardów rzetelnej procedury, a więc takiej, która gwarantuje wszechstronne zbadanie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wymóg działania zgodnego z prawem, w połączeniu z zasadą zaufania obywateli do państwa, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania podejmowanych rozstrzygnięć w sposób pozwalający na ich merytoryczną weryfikację przez sąd. To organ powinien zebrać materiał dowodowy i dokonać ustaleń faktycznych niezbędnych do merytorycznego załatwienia sprawy tak, aby podjęte rozstrzygnięcie nie nosiło cech arbitralności. Sąd zaś kontrolując przebieg postępowania administracyjnego nie dokonuje własnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, lecz ocenia rzetelność i wszechstronność czynności organu administracji publicznej oraz zgodność podjętego rozstrzygnięcia z prawem materialnym. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji dokonał właściwej oceny, na podstawie materiału zgromadzonego w sprawie oraz przebiegu postępowania administracyjnego. W sposób logiczny i przekonujący wyjaśnił, dlaczego uznał, że przyznane skarżącemu kasacyjnie świadczenie wychowawcze na dzieci we wskazanym wyżej okresie było świadczeniem nienależnym. Przyjmuje się także, że naruszenie określonej w art. 133 § 1 P.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli polega ona na: oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy; pominięciu istotnej części tych akt; oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również w niniejszym przypadku zarzucić skutecznie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 7a, art. 10, art. 11, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77, art. 80, art. 81a, art. 86, art. 107 § 3, art. 138 § 2 i 2a kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegającego na oddaleniu skargi przez Sąd I instancji, zamiast uchyleniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu na wstępie wskazania wymaga, że nie zostały one postawione w sposób precyzyjny. Zauważyć należy, że art. 7a k.p.a. składa się z dwóch jednostek redakcyjnych – paragrafów, art. 10 k.p.a. składa się z trzech jednostek redakcyjnych – paragrafów, art. 77 składa się z czterech jednostek redakcyjnych – paragrafów, art. 81a k.p.a. składa się z dwóch jednostek redakcyjnych – paragrafów.
Przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, wymagającym profesjonalnego sporządzenia, czego wyrazem jest przymus adwokacko-radcowski. To ona wyznacza zakres sprawy kasacyjnej, a to oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może działać w zakresie, który nie został wyznaczony przez stronę, z wyjątkiem nieważności postępowania. Określenie skargi kasacyjnej jako środka formalnego wymaga, stosownie do treści art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postawienia przez stronę zarzutów oraz ich uzasadnienia. Stanowisko strony skarżącej wyrok ma być jednoznaczne i stanowcze w zakresie stawianych zarzutów, bowiem sąd drugiej instancji ma mieć ściśle wyznaczone granice kontroli kasacyjnej, zatem także uzasadnienie zarzutów jest elementem niezbędnym poprawnie sporządzonej skargi kasacyjnej. Brak tego elementu skutkuje niemożnością oceny wyroku z punktu widzenia zarzutu, który nie został uzasadniony bądź niepoprawnie wyartykułowany.
Niezależnie od tego stwierdzić należy, że wskazane zarzuty nie mają prawnego usprawiedliwienia także z tego powodu, że merytorycznie są nietrafne.
Organy orzekające w sprawie zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Do tak ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowały normy prawa materialnego, tj. przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ponadto wypełniły obowiązek wynikający z art. 7 i art. 77 k.p.a. i zgromadziły w aktach sprawy dowody, które są konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, dokonując stosownie do art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. ich wszechstronnej oceny. Swoje stanowisko wyrażone w decyzji przedstawiły na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i czyniąc zadość zasadzie wyjaśniania przesłanek załatwienia sprawy, określonej w art. 11 k.p.a. W sprawie nie wystąpiły wątpliwości co do stwierdzonego stanu faktycznego. Decyzje organów obu instancji są prawidłowe i zostały wydane w skutek jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego i prawnego. Z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że pobrane przez skarżącego w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 marca 2021 r. świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci, w sytuacji, gdy świadczenie to pobierała również ich matka, a także umorzenie postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń przez matkę dzieci i uznanie, że była ona osobą uprawnioną do ich pobierania w spornym okresie, było świadczeniem nienależnie pobranym, o czym zasadnie orzekły zarówno organy orzekające w sprawie, jak i Sąd I instancji.
Również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 1 P.p.s.a. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Podkreślenia wymaga, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to, musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (zob. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach czyni go w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.