I OSK 1411/08

I OSK 1411/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-11-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Borowiec
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Werpachowska
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Hasła tematyczne
Stopnie i tytuły naukowe
Sygn. powiązane
I SA/Wa 596/08 - Wyrok WSA w Warszawie z 2008-07-17
Skarżony organ
Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 65 poz 595
art.29 ust.1,art.35
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.133,185 § 1, art.203 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec del.WSA Maria Werpachowska Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S.-H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 596/08 w sprawie ze skargi W. S.-H. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów na rzecz W. S.-H. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 596/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. S.-H. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia naukowego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Centralna Komisja Do Spraw Stopni i Tytułów, po rozpoznaniu wniosku W. S.-H. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2007 r., nr [...] utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] o odmowie zatwierdzenia uchwały Rady Naukowej Instytutu [...] Polskiej Akademii Nauk w Warszawie z dnia [...] października 2004 r. o nadaniu dr W. A. S. - H. stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk [...] w zakresie [...].
Centralna Komisja uznała, że jakość rozprawy habilitacyjnej jest niska, a dorobek habilitantki nie ma w pełni charakteru naukowego, jest przy tym bardzo skromny. Zdaniem organu dorobek i rozprawa habilitacyjna nie stanowią więc liczącego się wkładu w rozwój filozofii, a tym samym nie spełniają wymagań ustawowych, w związku z czym nie pozwalają one na ujawnienie się kompetencji naukowo-badawczych W. S.-H. do stopnia naukowego doktora habilitowanego. Podkreślono, że również niewielka liczba artykułów z zakresu [...] o dość rozstrzelonej tematyce nie poprawia wizerunku autorki. Komisja wskazała, że w dorobku habilitantki brak publikacji w językach obcych, zaś sama autorka przedstawia swój dorobek niezbyt rzetelnie. Organ zauważył, że w niemal wszystkich ocenach rozprawy habilitacyjnej nie uznaje się za wystarczające charakterystyki tytułowych pojęć dokonanych przez autorkę.
Od decyzji Centralnej Komisji Do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] września 2007 r. W. S.-H. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie jej nieważności decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Centralnej Komisji z dnia [...] lutego 2006 r., jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa, a w wypadku niepodzielenia zarzutów skargi w tym zakresie, o uchylenie w całości wyżej wymienionych decyzji jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego i procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła między innymi, że Komisja jako organ nadzoru, jest uprawniona jedynie do oceny prawidłowości uchwały o nadaniu stopnia naukowego pod względem jej zgodności z prawem i orzekania o jej zatwierdzeniu, zaś poza jej kompetencją pozostaje kwestia samodzielnej oceny merytorycznej. Podejmowanie zatem przez Prezydium Centralnej Komisji decyzji w głosowaniu tajnym nie może oznaczać dowolności w rozstrzyganiu sprawy. Podniesiono, że Prezydium Komisji jest obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody, a ocena, czy okoliczność została udowodniona, powinna być wynikiem analizy całokształtu materiału dowodowego.
Skarżąca podniosła, że w pierwszej ze skarżonych decyzji wskazano na jedną z negatywnych recenzji (prof. M. M.) jako na kompetentnego recenzenta. Stanowisko takie, zdaniem skarżącej, jest całkowicie nie do przyjęcia, jako że prof. M. M. jest zgodnie z dyscyplinami KBN specjalistą w zakresie nauk filologicznych o specjalności: hermeneutyka, literaturoznawstwo, teoria literatury, nie zaś specjalistą w zakresie [...]. Zatem skoro przywołano jako decydującą negatywną recenzję profesora M. M., niebędącego specjalistą w danej dziedzinie, już ten sam fakt, zdaniem skarżącej, powinien wzbudzić co najmniej uzasadnione wątpliwości Komisji.
Podniesiono, że stosownie do § 9 statutu Centralnej Komisji w sprawach dotyczących uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego decyzja Komisji, odmawiająca zatwierdzenia tej uchwały, zapada po zasięgnięciu opinii co najmniej dwu recenzentów. Natomiast w niniejszym przypadku, Komisja bez wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, nie mogła uznać, iż dorobek naukowy skarżącej i jej praca habilitacyjna nie spełniają jeszcze wymagań, których oczekuje się od kandydatów do stopnia naukowego. Zdaniem skarżącej, skoro istniały wątpliwości, rolą Centralnej Komisji było rozważenie, czy w tej sytuacji nie zachodzi potrzeba ich wyjaśnienia. Centralna Komisja nie odniosła się natomiast do pozytywnych opinii, nie wskazała, na jakiej podstawie odmówiła im wiarygodności, nie odniosła się także do zawartych w tych opiniach argumentów. Wskazano, że w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji powołano się tylko ogólnikowo na "przeprowadzoną wszechstronnie dyskusję w sekcji", lecz nie przedstawiono kto i w jakim charakterze uczestniczył w posiedzeniach Sekcji.
Skarżąca podniosła, że pierwsza decyzja (z dnia [...] lutego 2006 r.) została wydana na podstawie art. 19 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach i tytule naukowym, oraz na podstawie art. 271 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365). Stwierdziła, że przepis art. 19 ust. 1 powołanej ustawy nie może być podstawą orzekania przez Centralną Komisję z uwagi na to, że nie jest to przepis materialnoprawny, lecz ustrojowy i określa on kompetencje Komisji ale nic w jego treści nie daje podstaw do wydawania decyzji.
W dalszej części skargi podniesiono, że w niniejszej sprawie nie zrealizowano zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, mimo, że art. 10 § 1 K.p.a., nakazuje zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Poza tym, w sposób istotny naruszono art. 79 K.p.a., skoro nie zapewniono stronie udziału w przesłuchaniu biegłych.
Skarżąca podniosła także, iż Statut Centralnej Komisji nie może być podstawą prawną działania wobec strony jest to bowiem akt wewnętrzny i jako taki nie może uzasadniać czynności organu, które zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji muszą mieć podstawę w akcie powszechnie obowiązującym. Wskazano także, że w treści obu decyzji nie wyjaśniono zlecenia aż 8 opinii biegłych, przy czym nie wyjaśniono z jakiego powodu rozbieżne opinie 8 recenzentów mają większy walor niż dwie uchwały Rady Naukowej Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Nie wiadomo także z jakiego powodu wybrano jako recenzentów właśnie te osoby. Nie przedstawiono też szczegółów konkluzji ich opinii.
Wyrokiem z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 596/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę W. S.-H. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wskazał, że postępowanie o nadanie stopnia naukowego ma charakter ekspercki, kontrola Sądu obejmowała zatem jedynie zbadanie, czy w postępowaniu tym Rada Naukowa Instytutu [...] Polskiej Akademii Nauk w Warszawie oraz organy Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów nie naruszyły uprawnień stron oraz czy dochowały nałożonych na nie obowiązków procesowych i trybu postępowania wynikającego, z mających zastosowanie w niniejszej sprawie, przepisów: ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595); wydanego na podstawie art. 35 ust. 5 powołanej wyżej ustawy statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów przyjętego w dniu [...] kwietnia 1991 r. ze zmianami; rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu naukowego (Dz. U. Nr 92, poz. 410 ze zm.) i rozporządzenia MENiS z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie szczegółowego trybu przeprowadzania czynności w przewodach doktorskim i habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. Nr 15, poz. 128); stosowanych odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji oceniając działalność Rady Naukowej Instytutu [...] Polskiej Akademii Nauk w Warszawie i Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o wskazane wyżej przepisy prawa, nie dopatrzył się naruszeń, które mogły by mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy bądź świadczących o kwalifikowanych wadach wydanych w sprawie decyzji.
Zdaniem Sądu, ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wynika, że w niniejszym postępowaniu zachowano reguły postępowania opiniodawczego i jurysdykcyjnego wynikające z przepisów ustawowych i statutowych, tj. art. 16, 17 ust. 1, 19 ust. 2 i 4, 29 ust. 1, 35 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. oraz § 7, 8 ust. 1, 9 ust. 1, 3 i 5, § 10-12 i 14 statutu Centralnej Komisji. Wydane zaś w sprawie decyzje i ich uzasadnienia znajdują pokrycie w materiale dowodowym sprawy, zatem nie można mówić o istotnym naruszeniu przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Sąd podkreślił, że należy zauważyć, iż Centralna Komisja rozpatrywała sprawę zatwierdzenia uchwały o nadaniu dr W. S.-H. stopnia naukowego doktora habilitowanego w postępowaniu zwykłym, a nie nadzorczym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 2, czy art. 29a ustawy z dnia 14 marca 2003 r. W związku z tym zaznaczono, że przedmiot postępowania Komisji musiał dotyczyć oceny legalności przebiegu postępowania przed Radą Naukową i wydanych w sprawie uchwał tej jednostki oraz merytorycznej zasadności stanowiska Rady w zakresie spełniania przez skarżącą wymogów ustawowych odnoszących się do dorobku naukowego i rozprawy habilitacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że samo postępowanie ma charakter niejawny, a zapadające w jego toku uchwały podejmowane są w głosowaniu tajnym, w związku z czym w postępowaniu tym strona nie bierze czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w postępowaniu tym nie przeprowadza się bowiem rozprawy, a protokoły z posiedzenia Sekcji i Prezydium Komisji mają ograniczoną treść. Tym samym, zdaniem Sądu, brak przedstawienia szczegółowych motywów podjęcia decyzji - z uwagi na specyfikę tych rozstrzygnięć - nie może być uznany za naruszenie prawa dające podstawę do uwzględnienia skargi, jeżeli rozstrzygnięcie organu znajduje oparcie w materiale dowodowym sprawy, którym dysponował organ.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej powołania na recenzenta prof. M. M., który nie jest specjalistą z zakresu filozofii, Sąd zauważył, że w postępowaniu o nadanie stopnia naukowego dopuszczalne jest powołanie recenzenta nie tylko z danej, ale i pokrewnej dziedziny nauki.
W ocenie Sądu najpoważniejszym zarzutem w niniejszej sprawie jest zarzut naruszenia przez Centralną Komisję w postępowaniu "pierwszoinstancyjnym" przepisu § 9 statutu Centralnej Komisji. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika bowiem, że Sekcja Nauk Humanistycznych i Społecznych, mimo dwóch formalnie pozytywnych opinii recenzentów, uznała za konieczne powołanie dwóch dodatkowych ekspertów. Sąd wskazał jednakże, iż zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. i § 9 ust. 3 statutu CK decyzja odmawiająca zatwierdzenia uchwały zapada po zasięgnięciu opinii co najmniej dwóch recenzentów, przy czym prawo powołania dodatkowych recenzentów przed powzięciem uchwały przysługuje zarówno Sekcji, jaki i Prezydium. Zdaniem Sądu trudno zatem opowiedzieć się za wadliwością działania Sekcji w sytuacji, gdy przepisy prawa nie formułują ograniczeń, co do maksymalnej liczby powoływanych recenzentów. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Sekcja, podejmując decyzję o powołaniu dodatkowych recenzentów działała w słusznym interesie strony, starając się wyjaśnić podnoszone w recenzjach prof. M. M. i prof. A. B. wątpliwości, co do wartości dorobku naukowego i rozprawy habilitacyjnej skarżącej.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła W. S. - H., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o merytoryczne rozpoznanie, skargi. W każdym z przypadków wniesiono ponadto o zasądzenie od organu kosztów postępowania w sprawie w tym kosztów postępowania odwoławczego oraz kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.35 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65 poz 595) w związku z § 9 pkt 3 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych poprzez przyjęcie, iż Sekcja Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych mogła zasięgnąć opinii dodatkowych recenzentów pomimo istnienia dwóch formalnie (i materialnie) pozytywnych opinii recenzentów,
2) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.35 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w związku z § 9 pkt 4 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych poprzez przyjęcie, iż Sekcja Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych mogła powołać recenzenta dodatkowego pomimo faktu, iż nie otrzymała negatywnej opinii recenzenta a dysponowała pozytywnymi opiniami dwóch recenzentów,
3) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 35 ust. 4 ustawy. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w związku z § 9 pkt 5 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych poprzez przyjęcie, iż Sekcja Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych mogła powołać dodatkowych recenzentów już po powzięciu uchwały (negatywnej) z dnia [...] maja 2005r. w sprawie nadania stopnia naukowego skarżącej W. S.-H.,
4) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 35 ust. 4 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w związku z § 9 pkt 3,4,5 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych poprzez przyjęcie, iż Sekcja Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych mogła podjąć w dniach [...] maja 2005 r. negatywną uchwałę w sprawie nadania stopnia naukowego skarżącej W. S.-H., pomimo faktu, iż posiadała wyłącznie dwie pozytywne opinie recenzentów,
5) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16, art. 17 ust. 1, art. 19 ust.2 i 4, art. 29 ust. 1, art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz § 7, §8 ust. 1, § 9 ust. 1,3,5, § 10-12 i § 14 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych poprzez przyjęcie, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie uzasadniał nadania przez Centralną Komisję nadania stopnia naukowego skarżącej W. S.-H.,
6) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. Nr 153, poz. 1270 ze m.), mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezbadanie w sposób należyty i wszechstronny materiału dowodowego zgromadzonego w toku całego postępowania i uznanie, iż w postępowaniu przed Centralną Komisją do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych o nadanie tytułu naukowego skarżącej W. S. - H. zachowano reguły postępowania opiniodawczego i jurysdykcyjnego wynikające z przepisów ustawowych i statutowych tj. art. 16, art. 17 ust. 1, art. 19 ust.2 i 4, art. 29 ust. 1, art. 35 ust. 4 ustawy o oraz § 7, § 8 ust. 1, § 9 ust. 1,3,5, § 10-12 i § 14 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych,
7) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieorzekanie w oparciu o całość materiału dowodowego a w szczególności orzekanie w oparciu o niekompletne dokumenty przekazane przez organ (brak w aktach sprawy rozprawy habilitacyjnej skarżącej).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zgodnie z brzmieniem § 9 pkt 4 statutu Centralnej Komisji, recenzenta dodatkowego można powołać po otrzymaniu negatywnej opinii recenzenta. Powołanie więc przez sekcję Centralnej Komisji dodatkowego recenzenta w sytuacji, gdy Centralna Komisja posiadała dwie pozytywne opinie recenzentów było, zdaniem skarżącej, działaniem naruszającym dyspozycję § 9 pkt 4 statutu Centralnej Komisji.
Podniesiono, iż Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni pkt 4 § 9 Statutu Centralnej Komisji w sposób zupełnie bezpodstawny przyjął, iż zastrzeżenia zawarte w opinii prof. A. B., są równoznaczne z opinia negatywną, bowiem wniosku takiego nie można wyciągnąć z obowiązujących przypisów prawa.
W ocenie strony skarżącej pkt 3 § 9 Statutu Centralnej Komisji powinien być "odczytywany" w powiązaniu z dyspozycją przepisu pkt 4 § 9 Statutu Centralnej Komisji. Co prawda przepis pkt 3 § 9 Statutu Centralnej Komisji nie formułuje ograniczeń co do maksymalnej liczby powoływanych recenzentów, jednakże Sekcja Centralnej Komisji nie ma możliwości powołania dodatkowego recenzenta, na podstawie pkt 3 § 19 Statutu Centralnej Komisji, w sytuacji, gdy istniejące opinie są pozytywne, gdyż taki zakaz wynika wprost, z dyspozycji pkt 4 § 9 Statutu Centralnej Komisji.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zgodnie z brzmieniem dyspozycji pkt 5 § 9 Statutu Centralnej Komisji, Sekcja powołuje dodatkowych recenzentów lub wnioskuje o ich powołanie przed powzięciem uchwały w danej sprawie, gdy tymczasem uchwała w danej sprawie została podjęta przez Sekcję Centralnej Komisji w dniach [...] maja 2005 r., natomiast wyznaczenie dodatkowych recenzentów j i złożenie przez nich recenzji nastąpiło już po tej dacie co wprost wynika z akt sprawy. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że w niniejszej sprawie powołanie dodatkowych recenzentów nastąpiło już po powzięciu uchwały w danej sprawie, a więc z naruszeniem dyspozycji pkt 5 § 19 Statutu Centralnej Komisji, która to okoliczność, zdaniem skarżącej została zupełnie pominięta przez Sąd pierwszej instancji.
W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że brak określenia przez Centralną Komisję w toku postępowania o nadanie stopnia naukowego skarżącej tego co rozumie ona przez ustawowy termin "znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny", uzasadnia przyjęcie, że Centralna Komisja, a w konsekwencji Sąd pierwszej instancji, który w pełni podzielił w tym zakresie stanowisko Centralnej Komisji, naruszyła prawo materialne, to jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, gdyż nie można stosować normy, której treści nie ustalono.
Podniesiono, że dużym dorobkiem skarżącej jest blisko dziesięć poważnych prac translatorskich. Skomplikowane teksty z filozofii francuskiej zostały przez skarżącą po raz pierwszy przełożone na język polski, skarżąca miała więc za zadanie opracować w całości polską terminologię tych tekstów. W odpowiedzi zaś na zarzut podniesiony przez Centralną Komisję i podzielony przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, o brak publikacji we Francji, strona skarżąca zauważyła, że procedura habilitacyjna tocząca się w Polsce nie wymaga publikacji zagranicznych natomiast wartość merytoryczną rozprawy habilitacyjnej stwierdził i ocenił prof. J. D. w Paryżu na podstawie wersji francuskojęzycznej i obszernego francusko i anglojęzycznego streszczenia, zamieszczonego w książce Nihilizm i Rekonstrukcja.
Skarżąca zwróciła uwagę, że wprawdzie postępowanie o nadanie stopnia naukowego ma charakter ekspercki i kontrola sądu jest w tym zakresie ograniczona, tym niemniej w ocenie strony skarżącej, dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego WSA pominął zupełnie okoliczność, iż skarżąca w świetle zgromadzonego materiału dowodowego spełniała wszelkie wymogi uzasadniające nadanie jej stopnia naukowego wskazane w ustawie z dnia ustawy z dnia 14 marca 2003r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Centralnej Komisji do Spraw Stopi i Tytułów wniosła o jej oddalenie, podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty uznać należało za uzasadnione.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przed rozpoczęciem rozważań nad zasadnością zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny pragnie przypomnieć, że postępowanie w sprawach o nadanie tytułu naukowego oraz stopni naukowych cechuje odrębność związana ze specyfiką tych spraw. Wynika stąd ograniczony zakres kontroli sądu administracyjnego, który nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli recenzji stanowiących podstawę decyzji Centralnej Komisji. Nie dokonuje on bowiem merytorycznej oceny dorobku naukowego osoby ubiegającej się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego oraz tego, czy rozprawa habilitacyjna kandydata stanowiła znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej. Sąd nie jest również uprawniony do rozwiązywania merytorycznych sporów powstałych w świecie nauki. Kontrola sądu administracyjnego ogranicza się zatem jedynie do stwierdzenia, czy w postępowaniu przed Centralną Komisją jej organy nie naruszyły norm postępowania wynikających z przepisów ustawy i statutu Centralnej Komisji, a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Podkreślić przy tym należy, że Decyzje Centralnej Komisji są decyzjami organu kolegialnego podejmowanymi w głosowaniu tajnym, zaś wyników takiego głosowania nie można przedstawić w formie uzasadnienia, o jakim mowa w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, które zresztą stosuje się tylko w zakresie uregulowanym w ustawie i tylko odpowiednio, o czym stanowi art. 29 ust. 1 powołanej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Dlatego też nieprzedstawienie szczegółowych motywów podjęcia takiej decyzji, z uwagi na specyfikę tego rodzaju rozstrzygnięcia, nie może być uznane za naruszenie prawa dające podstawę do uwzględnienia wniesionych zarzutów. Także okoliczność, iż strona skarżąca uważa, że recenzenci wadliwie ocenili jej dorobek, że pominęli okoliczności przemawiające na jej korzyść, a uwypuklili elementy negatywne, że nie podzielili w końcu jej poglądów, nie może prowadzić do kwestionowania na drodze postępowania sądowego wystawionych w procedurze kwalifikacyjnych ocen, nawet, jeżeli skarżąca jest najgłębiej przekonana, że są one krzywdzące.
Rozpoczynając rozważania nad zasadnością zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że jeżeli skargę kasacyjną oparto na obu przesłankach określonych w art. 174 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd odwoławczy najpierw zajmuje się badaniem zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż tylko wtedy, gdy stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub nie został podważony, można przejść do badania zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Przypomnieć należy, iż Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 133 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeka na podstawie akt sprawy, który to obowiązek oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Obejmuje to więc nie tylko obowiązek przytoczenia ustaleń dokonanych przez organ, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Przyjmując zatem ustalony przez organ stan faktyczny Sąd winien odnieść się do zebranych przez organ administracji dowodów i ocenić je w aspekcie treści wydanego rozstrzygnięcia i uzasadnienia decyzji. Zatem badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji ograniczony jest zakresem sprawy, a więc materialnym stosunkiem administracyjnoprawnym, który stanowił przesłankę wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji. A więc to stosunek administracyjnoprawny wyznacza przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego i ramy tego postępowania, a badanie prawidłowości konkretyzacji tego stosunku stanowi istotę postępowania sądowoadministracyjnego i stwierdzenie spełnienia wszystkich istotnych wymagań tego procesu konkretyzacji stanowi w postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawowy warunek uznania zaskarżonej decyzji za legalną. Tak więc zakresem rozpoznania sądu pierwszej instancji objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakiej fazie postępowania administracyjnego zostały wydane, jednak zawsze tylko w granicach stosunku administarcyjnoprawnego wyznaczającego daną sprawę administracyjną.
W niniejszej sprawie uznać należy za słuszny zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku prawa procesowego, tj. art. 133 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z powodu niezbadania w sposób należyty i wszechstronny materiału dowodowego zgromadzonego w toku całego postępowania i uznanie, iż w postępowaniu przed Centralną Komisją do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych o nadanie tytułu naukowego skarżącej W. S. - H. zachowano reguły postępowania opiniodawczego i jurysdykcyjnego wynikające z przepisów ustawowych i statutowych tj. art. 16, art. 17 ust. 1, art. 19 ust.2 i 4, art. 29 ust. 1, art. 35 ust. 4 ustawy o oraz § 7, § 8 ust. 1, § 9 ust. 1,3,5, § 10-12 i § 14 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych.
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie jednak podkreślić, że nie dokonuje on merytorycznej oceny dorobku naukowego osoby ubiegającej się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego, a także nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli recenzji stanowiących podstawę decyzji Centralnej Komisji. W związku z tym, zarzuty skargi kasacyjnej obejmujące tego typu kwestie, nie będą mogły być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 133 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w sposób przedstawiony w pkt 7 skargi kasacyjnej, nie mógł zostać uwzględniony.
Przechodząc do naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że postępowanie przed Centralną Komisją, w tym postępowanie w sprawie zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego podjętej przez radę właściwej jednostki organizacyjnej, uregulowane jest w ustawie z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. Nr 65, poz. 595 ze zm.) i tylko w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 29 ust. 1 tejże ustawy. Charakter postępowania odwoławczego przed Centralną Komisją do spraw Stopni i Tytułów nie jest zatem identyczny, jak w przypadku postępowania odwoławczego od decyzji organu administracji publicznej, prowadzonego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika przede wszystkim ze specyfiki postępowania w sprawie nadawania stopni i tytułów naukowych. Komisja, poza oceną legalności zaskarżonej uchwały rady wydziału, przeprowadza bowiem własne postępowanie co wynika wprost z art. 35 ustawy, a podejmowana decyzja zapada w głosowaniu tajnym, co powoduje, że również przepisy dotyczące postępowania odwoławczego muszą być stosowane odpowiednio, a nie wprost. Określenie, że przepisy "stosuje się odpowiednio" oznacza, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego muszą być stosowane z uwzględnieniem specyfiki organu, jakim jest Centralna Komisja i postępowania przed nim.
Zauważyć należy, że postępowanie przed Centralną Komisją w przedmiocie zatwierdzenia uchwały rady wydziału o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego zostaje wszczęte z chwilą przedstawienia przez radę wydziału uchwały wraz z dokumentacją przewodu habilitacyjnego. Zgodnie z art. 35 ust. 1 powołanej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, Centralna Komisja działa na posiedzeniach plenarnych lub przez swoje organy. Organami Centralnej Komisji są przewodniczący, prezydium i sekcje, o czym stanowi art. 35 ust. 2 ustawy, zaś kompetencje organów Centralnej Komisji, jej tryb działania oraz sposób powoływania recenzentów określa statut, o czym stanowi ust. 5 wskazanego przepisu.
Natomiast w myśl art. 35 ust. 4 powołanej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, Centralna Komisja podejmuje uchwały w sprawach, o których mowa w art. 15 ust. 3 (nadanie stopnia doktora) i w art. 19 ust. 2 (nadanie stopnia doktora habilitowanego), po zasięgnięciu opinii co najmniej jednego recenzenta.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Rada Naukowa Instytutu [...] Polskiej Akademii Nauk uchwałą z dnia [...] września 2003 r. przyjęła wniosek Komisji Rady Naukowej Instytutu [...] Polskiej Akademii Nauk z dnia [...] września 2003 r. o otwarcie przewodu habilitacyjnego W. S.
Następnie w myśl § 9 ust. 3 statutu Centralnej Komisji, przyjętego na posiedzeniu plenarnym w dniu [...] kwietnia 1991 r., który to statut, w myśl wskazanych wyżej przepisów stanowi, iż w sprawach dotyczących zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego decyzja Komisji odmawiająca zatwierdzenia tej uchwały zapada po zasięgnięciu opinii co najmniej dwu recenzentów, powołano takich dwóch recenzentów, którzy wydali pozytywne opinie. Zostały zatem spełnione warunki określone w art. 35 ust. 4 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz przepisy Statutu Centralnej Komisji. Pomimo tego jednak, z niejasnych dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przyczyn, powołano kolejnego recenzenta, którego tym razem opinia była negatywna. Ta właśnie okoliczność, to jest powołanie trzeciego recenzenta, przy istnieniu dwóch pozytywnych opinii stanowi, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie art. 35 ust. 4 wskazanej wyżej ustawy w związku z § 9 ust. 4 przedmiotowego statutu, który stanowi, że w postępowaniu opiniodawczym sekcji po otrzymaniu negatywnej opinii recenzenta powołuje się recenzenta dodatkowego spoza składu Komisji.
W sytuacji zatem, gdy wydano już dwie pozytywne opinie może się wydać wątpliwa zasadność powoływania kolejnego recenzenta. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tę właśnie okoliczność, to jest powód powołania kolejnego recenzenta, przy istnieniu dwóch pozytywnych opinii powinien wyjaśnić Sąd pierwszej instancji, który jednak tego nie uczynił.
Zgodnie z § 9 pkt 5 Statutu Centralnej Komisji, sekcja powołuje dodatkowych recenzentów lub wnioskuje o ich powołanie przed powzięciem uchwały w danej sprawie. Zatem po powzięciu takiej uchwały nie powinni już być powoływani dodatkowi recenzenci, do czego jednak chyba w niniejszej sprawie organ się nie zastosował i do czego również nie ustosunkował się Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.
W związku z tym stwierdzić należy, że, choć art. 35 ust. 4 powołanej ustawy o stopniach i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, nie zabrania wprost powoływania recenzentów w sposób, w jaki uczyniono to w niniejszej sprawie, to jednak, w kontekście § 9 Statutu Centralnej Komisji, zaistniałe wątpliwości uniemożliwiły Sądowi drugiej instancji kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku w zakresie naruszenia art. 35 ust. 4 w związku z powiązanymi z tym przepisem w skardze kasacyjnej zapisami § 9 Statutu Centralnej Komisji. Sąd pierwszej instancji nie poddał bowiem koniecznej w takim przypadku ocenie treści wydanych recenzji, nie poddał także bliższej analizie recenzji pozytywnych, które jednakże zawierały zastrzeżenia, iż dorobek skarżącej nie spełnia określonych wymagań ustawowych. Pamiętać bowiem należy, że o rezultacie postępowania wyjaśniającego w tego rodzaju sprawach nie decyduje arytmetyczna większość pozytywnych lub negatywnych recenzji, lecz całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, poddanego ocenie Prezydium Centralnej Komisji i znajdującego swe odzwierciedlenie w wyniku tajnego głosowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługują natomiast na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu prawa materialnego poprzez przyjęcie, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie uzasadniał nadania przez Centralną Komisję nadania stopnia naukowego skarżącej. Wskazać bowiem w tym miejscu raz jeszcze należy na to, co już na wstępie swych rozważań podnosił Naczelny Sąd Administracyjny, a mianowicie, że sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznej oceny przedstawionych w danej sprawie recenzji, nie ocenia dorobku naukowego osoby ubiegającej się o uzyskanie stopnia naukowego doktora habilitowanego, oraz tego, czy rozprawa habilitacyjna kandydata stanowiła znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej. Sąd nie jest również uprawniony do rozwiązywania merytorycznych sporów powstałych w świecie nauki. Sąd administracyjny dokonuje jedynie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu organu administracji. Dlatego też zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku przepisów prawa materialnego w tym zakresie, nie mogły zostać uwzględnione.
Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Sąd pierwszej instancji rozważy, czy w postępowaniu przed Centralną Komisją jej organy nie naruszyły norm postępowania wynikających z przepisów powołanej ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz statutu Centralnej Komisji, zwłaszcza w kontekście art. 35 ust 4 powołanej ustawy w związku z § 9 statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, to jest przede wszystkim wyjaśni okoliczności i zasadność powołania trzeciego recenzenta, przy istnieniu dwóch pozytywnych opinii w sprawie nadania stopnia naukowego skarżącej, jak również wyjaśni pozostałe nieścisłości wskazane w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podkreślić w tym miejscu także wypada, że przepisy obowiązującego prawa nie dopuszczają możliwości uzupełnienia skargi kasacyjnej po upływie terminu zakreślonego do jej wniesienia, która to sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, zatem podniesione w tymże uzupełnieniu argumenty nie mogły być brane pod uwagę przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu przedmiotowej skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.
O koszach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy.