I OSK 1404/16

Naczelny Sąd Administracyjny2016-11-23
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo geodezyjneopłatywypis z rejestru gruntówwyrys z mapy ewidencyjnejujawnienie prawa własnościksięgi wieczystegminazwolnienie z opłat

NSA oddalił skargę kasacyjną gminy, uznając, że zwolnienie z opłaty geodezyjnej za wypisy i wyrysy dotyczy tylko pierwotnego ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, a nie kolejnych działań związanych z podziałem nieruchomości.

Gmina W. wniosła o zwolnienie z opłaty geodezyjnej za wypis i wyrys z rejestru gruntów, twierdząc, że są one niezbędne do wyłączenia działki z księgi wieczystej i założenia dla niej nowej, co ma na celu ujawnienie prawa własności gminy. Sądy obu instancji uznały, że zwolnienie z opłaty na podstawie art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. dotyczy wyłącznie pierwotnego ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, a nie późniejszych działań związanych z podziałem nieruchomości i założeniem nowych ksiąg wieczystych. NSA oddalił skargę kasacyjną gminy, potwierdzając ścisłą wykładnię przepisu.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisu art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (P.g. i k.), który przewiduje zwolnienie z opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego, gdy są one żądane przez jednostki samorządu terytorialnego w związku z ich działaniami mającymi na celu ujawnienie prawa do nieruchomości w księdze wieczystej. Gmina W. wniosła o wydanie wypisu i wyrysu z rejestru gruntów, argumentując, że są one niezbędne do wyłączenia działki z dotychczasowej księgi wieczystej i założenia dla niej nowej księgi wieczystej, co ma na celu ujawnienie jej prawa własności. Organ administracji i sądy administracyjne uznały, że zwolnienie z opłaty dotyczy jedynie pierwotnego ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, a nie sytuacji, gdy prawo to jest już ujawnione, a jedynie dochodzi do podziału nieruchomości i założenia nowych ksiąg wieczystych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną gminy, podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Sąd podkreślił, że językowa treść przepisu nie przesądza o szerokim rozumieniu pojęcia "ujawnienie prawa", a wykładnia systemowa, w tym analiza ustawy o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, potwierdza, że zwolnienie dotyczy pierwszego ujawnienia prawa własności. Utworzenie kilku nieruchomości w miejsce większej nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą nie stanowi ujawnienia prawa w rozumieniu tego przepisu, a późniejsze działania wieczystoksięgowe ujawnionego już właściciela podejmowane są w jego własnym interesie i nie uprawniają do ponownego skorzystania ze zwolnienia od opłaty. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, zwolnienie z opłaty dotyczy wyłącznie pierwotnego ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, a nie późniejszych działań związanych z podziałem nieruchomości i założeniem nowych ksiąg wieczystych dla działek, których prawo własności jest już ujawnione.

Uzasadnienie

Sąd przyjął ścisłą wykładnię art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k., zgodnie z którą "ujawnienie prawa" odnosi się do pierwszego wpisania prawa własności do księgi wieczystej. Wykładnia systemowa, w tym analiza ustawy o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, potwierdza, że celem zwolnienia było uporządkowanie stanu prawnego i ujawnienie prawa po raz pierwszy. Późniejsze działania wieczystoksięgowe, takie jak podział nieruchomości i założenie nowych ksiąg, nie mieszczą się w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (8)

Główne

P.g. i k. art. 40b § ust. 2 pkt. 4 lit. a

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Zwolnienie z opłaty za wypisy i wyrysy dotyczy wyłącznie pierwotnego ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej, a nie późniejszych działań związanych z podziałem nieruchomości i założeniem nowych ksiąg wieczystych.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.k.w.i.h. art. 35

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

u.u.p.w.s.p.j.s.t.

Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ścisła wykładnia art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. wskazująca, że zwolnienie z opłaty dotyczy tylko pierwotnego ujawnienia prawa własności. Wykładnia systemowa potwierdzająca, że celem zwolnienia było uporządkowanie stanu prawnego i ujawnienie prawa po raz pierwszy. Późniejsze działania wieczystoksięgowe ujawnionego już właściciela nie uprawniają do ponownego skorzystania ze zwolnienia od opłaty.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Gminy W., że zwolnienie z opłaty obejmuje również założenie nowej księgi wieczystej dla działki odłączonej z dotychczasowej księgi, w której prawo własności jest już ujawnione.

Godne uwagi sformułowania

"nie pobiera się opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego sporządzane i wydawane na żądanie organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego, w związku z ich działaniami mającymi na celu ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej" "nie można się zgodzić" z poglądem o szerokim rozumieniu przepisu "językowa treść art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a P.g.i k. nie przesądza czy chodzi o szerokie rozumienie pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" jako ujawnienie każdego prawa do nieruchomości" "pojęcie "ujawnienia prawa do nieruchomości" użyte w treści art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. należy rozumieć ściśle" "utworzenie kilku nieruchomości w miejsce większej nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą, nie stanowi ujawnienia prawa w rozumieniu art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.i k." "pojęcie ujawnienia występujące w ustawie o księgach wieczystych i hipotece nie może być automatycznie przenoszone na pojęcie ujawnienia uregulowane w innej ustawie dotyczącej innej problematyki" "nie można domagać ponownego zwolnienia z opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego" "Ułatwienie jednostkom samorządu terytorialnego zakładania ksiąg wieczystych przez zwolnienie od opłat geodezyjnych miało na celu osiągnięcie zamierzonego celu ustawowego. Po jego realizacji brak jest podstaw do stosowania tych zwolnień."

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Marzenna Glabas

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisu dotyczącego zwolnienia z opłat geodezyjnych przy ujawnianiu prawa własności w księgach wieczystych, zwłaszcza w kontekście podziału nieruchomości i zakładania nowych ksiąg wieczystych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego przepisu P.g. i k. i jego wykładni w kontekście działań jednostek samorządu terytorialnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy praktycznego aspektu prawa geodezyjnego i opłat, który może być istotny dla samorządów i profesjonalistów zajmujących się nieruchomościami. Wyjaśnia niuanse interpretacyjne przepisów.

Czy gmina zawsze zapłaci za wypis z rejestru gruntów? NSA wyjaśnia kluczowy przepis o zwolnieniu z opłat.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1404/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-06-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer
Marzenna Glabas
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6129 Inne o symbolu podstawowym 612
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Sygn. powiązane
II SA/Wr 856/15 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2016-03-16
I OSK 1004/16 - Wyrok NSA z 2016-08-24
II SAB/Op 91/15 - Wyrok WSA w Opolu z 2015-12-30
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 520
art. 40 b ust. 2 pkt. 4 lit.  a
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 856/15 w sprawie ze skargi Gminy W. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we Wrocławiu z dnia ... października 2015 r. nr . .. w przedmiocie określenia wysokości należnej opłaty geodezyjnej za sporządzenie wypisu z rejestru gruntów oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 856/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Gminy W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości należnej opłaty geodezyjnej za sporządzenie wypisu z rejestru gruntów oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Dyrektor Zarządu Geodezji, Kartografii i Kastratu Miejskiego we W. działając z upoważnienia Prezydenta W. ustalił opłatę za sporządzenie wypisu z rejestru gruntu oraz wyrysuj z mapy ewidencyjnej w wysokości 150 zł. Opłata została nałożona na Gminę W. w związku ze złożonym przez nią wnioskiem o wydanie wpisu i wyrysu. Organ powołał się przy tym na art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (obecnie Dz. U. z 2015 r., poz. 520, dalej P.g. i k.).
W odwołaniu Gmina W. wskazała, że wypis i wyrys był niezbędny do wyłączenia określonej działki gruntu z dotychczasowej księgi wieczystej w celu założenia dla niej nowej księgi wieczystej, a tym samym ujawnienia w nowej księdze wieczystej prawa własności Gminy, co wyklucza pobieranie opłaty.
Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji uznając, że wnioskodawca nie udokumentował uprawnienia do otrzymania wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów i budynków zgodnie z art. 24 ust. 5 P.g. i k. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na skutek skargi Gminy, wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 310/15, uchylił decyzję organu drugiej instancji jako naruszającą art. 40 f ust. 1 P.g. i k.
Ponownie rozpoznając sprawę, zaskarżoną decyzją [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z treści wniosku Gminy wynikało, iż prawo własności działki dla której wypis i wyrys chce uzyskać, jest już ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie zaś z treścią art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. opłaty nie pobiera się za wypisy i wyrysy żądane w związku z działaniem jednostek samorządu terytorialnego mającym na celu ujawnienie przysługującego im prawa. Organ podkreślił, że wyjątek od zasady pobierania opłaty nie może być interpretowany rozszerzająco. W niniejszej sprawie wnioskodawca podjął działanie związane z gospodarką nieruchomościami, nie zaś z zamiarem ujawnienia prawa w księdze wieczystej. Zaś pobranie wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego w celu odłączenia działki z księgi wieczystej, podlega opłacie.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Gmina W. podnosząc, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1460) ma ona obowiązek ujawnienia prawa własności nieruchomości w księgach wieczystych. Każda bowiem nieruchomość ma posiadać księgę wieczystą. Wyłączenie działki gruntu z księgi wieczystej skutkuje założeniem dla niej nowej księgi wieczystej i ujawnieniem w niej prawa własności albo dołączeniem jej do innej księgi wieczystej, w której prawo zostało już ujawnione. Gmina podkreśliła także, że w art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. nieokreślono czy zwolnienie z opłaty dotyczy jednokrotnego (pierwotnego) ujawnienia prawa własności, czy obejmuje również przypadki wyłączenia działki geodezyjnej z księgi wieczystej i założenia dla niej nowej księgi wieczystej. Zdaniem Gminny wypis i wyrys był niezbędny do ujawnienia jej prawa własności w nowej księdze wieczystej założonej dla odłączonej działki, co wprost odpowiada treści przepisu zawierającego zwolnienie z opłaty.
W odpowiedzi na skargę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), wymienionym na wstępnie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że prawidłowa była argumentacja organu postulująca ścisłą wykładnię wyjątku od ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty i rozstrzygania powstałych wątpliwości na korzyść zasad odpłatności.
Zdaniem Sądu utworzenie kilku nieruchomości w miejsce większej nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą, nie wywołuje ujawnienia prawa własności do tych nieruchomości, gdyż prawo zostało już uprzednio ujawnione przy zakładaniu pierwotnej księgi wieczystej. Założenie nowych ksiąg wieczystych musi być połączone z ujawnieniem prawa własności do powstałych nieruchomości, jednak stanowi ono przejaw woli właściciela zmiany przedmiotu prawa już mu przysługującego.
W ocenie Sądu czym innym jest ujawnienie prawa własności w rozumieniu przepisów ustawowych tworzących powinność właściciela założenia księgi wieczystej dla nieruchomości nieposiadającej dotychczas księgi wieczystej, a czym innym ujawnienie prawa będące pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólnie nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej. W tym drugim przypadku wpis prawa własności nie tyle ujawnia prawo do tej pory nieujawnione, lecz stanowi konieczny element wyodrębnienia przedmiotu już ujawnionego prawa. Sąd wskazał, że w sytuacji gdy ustawodawca przynagla jednostki samorządu terytorialnego do zakładania ksiąg wieczystych i ułatwia im to działanie, poprzez zwolnienie od opłat geodezyjnych, to po osiągnięciu zamierzonego celu ustawowego nie ma już podstaw do stosowania tych mechanizmów ustawowych. Trafnie zatem podkreślił organ, że późniejsze działania wieczystoksięgowe ujawnionego już właściciela nieruchomości podejmowane są w jego własnym interesie. Nie są to działania konieczne i nie zmierzają do ujawnienia prawa w księdze wieczystej. Ujawnienie to stanowi jedynie pośredni element działania podjętego w innym celu. O ile zatem ustawa (art. 40 b ust.2 pkt 4 lit. a) P.g. i k.) posługuje się pojęciem "ujawnienia prawa" bez zróżnicowania czy chodzi o ujawnienie prawa dotychczas niewpisanego do księgi wieczystej, czy ujawnienie będące pochodną działań wieczystoksięgowych, to niewątpliwie niepobieranie opłaty geodezyjnej będzie usprawiedliwione jedynie w tym pierwszym przypadku. Ujawnienie prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej dotyczącej prawa już ujawnionego w księdze wieczystej, nie uprawnia gminy do powtórnego wykorzystania ustawowego zwolnienia od opłaty. Prawo to ujawnia wówczas nie gmina, lecz sąd wieczystoksięgowy przy zakładaniu nowej księgi wieczystej dla odłączonej działki. Prawo to nie powstaje w wyniku odłączenia działki z dotychczasowego przedmiotu prawa i w rzeczywistości nie zostaje ujawnione, lecz podzielone w ramach prawa przysługującego nadal temu samemu podmiotowi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Gmina W. zaskarżając go w całości, domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zrzekła się rozprawy. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepobieranie opłaty za wypis i wyrys z operatu ewidencji gruntów i budynków żądany przez jednostkę samorządu terytorialnego w celu ujawnienia prawa do nieruchomości w księdze wieczystej, odnosi się wyłącznie do działania tej jednostki dotyczącego nieruchomości niemającej urządzonej księgi wieczystej i nie obejmuje przypadku założenia księgi wieczystej dla działki odłączanej z dotychczasowej księgi wieczystej, z czym również związane jest ujawnienie prawa jednostki samorządu terytorialnego do tej nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustawodawca w art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. posłużył się pojęciem "ujawnienie prawa" bez zróżnicowania czy chodzi o ujawnienie prawa dotychczas niewpisanego do księgi, czy ujawnienie nastąpi w wyniku działania polegającego na odłączeniu działki z dotychczasowej księgi wieczystej, z czym również związane jest ujawnienie prawa jednostki samorządu terytorialnego do tej nieruchomości. Utworzenie kilku nieruchomości w wyniku wyłączenia poszczególnych części nieruchomości (działek) do nowych ksiąg wieczystych wiąże się zawsze z koniecznością ujawnienia (wpisania) prawa własności nieruchomości. Zdaniem autora skargi kasacyjnej bez znaczenia w świetle brzmienia cytowanego wyżej przepisu pozostają kwestie dotyczące tego czy jednostka samorządu terytorialnego ujawnia swe prawo po raz pierwszy w księdze wieczystej czy też ujawnia je w związku z wyodrębnieniem działki geodezyjnej i koniecznością ujawnienia wówczas prawa w nowo założonej księdze wieczystej bowiem, we wszystkich przypadkach jednostka samorządu terytorialnego prowadzi działania mające na celu ujawnienie prawa do nieruchomości w księdze wieczystej i korzysta ze zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego we W. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jej w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni przepisu art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r., poz. 1629), zgodnie z którym nie pobiera się opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego sporządzane i wydawane na żądanie organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego, w związku z ich działaniami mającymi na celu ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej. W ocenie skarżącej kasacyjnie Gminy W. przepis ten odnosi się nie tylko do działania jednostki samorządu terytorialnego dotyczącego nieruchomości niemającej urządzonej księgi wieczystej ale także obejmuje przypadek założenia księgi wieczystej dla działki odłączonej z dotychczasowej księgi wieczystej. Z poglądem tym nie można się zgodzić.
Podkreślić należy, że analizowana norma nie odpowiada wprost na pytanie jak należy rozumieć pojęcie "ujawnienie prawa do nieruchomości". W omawianym przepisie nie doprecyzowano bowiem, czy użyty termin odnosi się wyłącznie do działania jednostki samorządu terytorialnego dotyczącego nieruchomości niemającej urządzonej księgi wieczystej, czy też norma ta ma odnosić się do sytuacji ujawnienia prawa będącego pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólną nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej. Językowa treść art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a P.g.i k. nie przesądza czy chodzi o szerokie rozumienie pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" jako ujawnienie każdego prawa do nieruchomości. W ramach wykładni językowej mieści się także przyjęcie, że przepis ten dotyczy ścisłego rozumienia pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" jako wykazania prawa do nieruchomości po raz pierwszy. W znaczeniu językowym ujawnić to odkryć coś, stwierdzić istnienie czegoś oraz podać do wiadomości coś, co było trzymane w tajemnicy. Ujawnienie prawa do nieruchomości to również pokazanie czegoś, co dotychczas było ukryte (sjp.pwn.pl/ujawnić). Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za wąskim rozumieniem art.40b ust.2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. i akceptując wykładnię tego przepisu dokonaną przez Sąd I instancji, wskazuje dodatkowo na następujące argumenty. Mianowicie w art. 40 ust. 2 P.g.i k. zawarto katalog zwolnień od pobierania opłaty, zgodnie z powołanym przepisem nie pobiera się opłat na żądanie prokuratury (pkt 1); sądów rozpoznających sprawy, w których stroną jest Skarb Państwa (pkt 2); organów kontroli państwowej w związku z wykonywaniem przez te organy ich ustawowych zadań (pkt 3). Natomiast w art. 40b ust. 2 pkt 4 przewidziane są trzy przypadki, w których nie pobiera się opłaty, są to: a) ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej; b) przeniesienie praw do nieruchomości Skarbu Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego; c) przeniesienie praw do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego na rzecz Skarbu Państwa. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że ustawodawca określając przypadki zwolnienia od opłat posługuje się nie tylko kryterium podmiotowym, ale równocześnie stosuje kryterium przedmiotowe, wskazując tym samym jaki podmiot i w zakresie jakich spraw podlega zwolnieniu. Ustawodawca rozróżnia ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej (pkt 4 lit. a) od przeniesienia praw do nieruchomości pomiędzy Skarbem Państwa i jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie (pkt 4 lit. b i lit. c). Tylko w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie ustawodawca zastosował zwolnienie od opłat, w sytuacji zaś gdy przeniesienie praw następuje pomiędzy Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego zwolnienie z opłat nie przysługuje. Stąd też utworzenie kilku nieruchomości w miejsce większej nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą, nie stanowi ujawnienia prawa w rozumieniu art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.i k. O tym, że użyty w art.40. ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.i k. termin ujawnienia prawa w księdze wieczystej może mieć inny zakres niż termin ten funkcjonujący na gruncie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, świadczy powoływana przez Sąd I instancji ustawa z dnia 7 września 2007r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2012r., poz.1460 ze zm.). Sąd I instancji odnosząc się do tej ustawy zasadnie wskazuje na jej cel, o czym w dalszej części, a w tym miejscu należy zwrócić uwagę na sam tytuł ustawy tj. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Użyty w tytule ustawy termin ujawnienia w księgach wieczystych w sposób bezsporny dotyczy wyłącznie pierwszego ujawnienia Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela określonej nieruchomości. O takim zakresie znaczeniowym terminu ujawnienia w księdze wieczystej, w sposób bezsporny świadczy treść ustawy z dnia 7 września 2007 r. Powyższa okoliczność wskazuje, że ustawodawca posługuje się w poszczególnych ustawach pojęciem ujawnienia w księgach wieczystych w różny sposób, nadając mu zróżnicowany zakres znaczeniowy. Oznacza to, że pojęcie ujawnienia występujące w ustawie o księgach wieczystych i hipotece nie może być automatycznie przenoszone na pojęcie ujawnienia uregulowane w innej ustawie dotyczącej innej problematyki.
Powyższe wskazuje, że sporne pojęcie, o którym mowa w art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.i k. należy odczytywać ściśle. Przepis ten nie przewiduje zatem zwolnienia jednostki samorządu terytorialnego z opłat za udostępnienie wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z mapy ewidencyjnej w sytuacji gdy celem uzyskania tych danych jest wyłączenie działki z założonej już księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Czynności zmierzające do ujawnienia prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej w sytuacji gdy prawo to zostało już ujawnione w księdze wieczystej, nie uprawnia gminy do powtórnego wykorzystania zwolnienia od opłaty.
W przypadku zaś wątpliwości, czy wykładnia językowa jest wystarczająca, uzasadnione jest sięgnięcie do wykładni systemowej. Zauważyć należy, na co właściwie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że czym innym jest powinność właściciela założenia księgi wieczystej dla nieruchomości, która nie posiada księgi wieczystej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r., poz. 719 ze zm.), a czym innym ujawnienie prawa będące pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólnie nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej. Nie można pominąć, że obowiązek zakładania ksiąg wieczystych i ujawniania w nich praw właścicielskich przysługujących Skarbowi Państwa oraz jednostkom samorządu terytorialnego wynika nie tylko z powołanego art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ale również z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1460 ze zm.). Ustawa ta, która weszła w życie z dniem 19 listopada 2007 r., zobowiązuje, głównie starostów oraz inne podmioty reprezentujące Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami do dokonania określonych czynności w wyznaczonych terminach. Podstawowym jej celem miało być ujawnienie (a zatem wykazanie po raz pierwszy) w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz organów innych niż starosta wykonujących prawo Skarbu Państwa na podstawie przepisów odrębnych.
W uzasadnieniu projektu do ww. ustawy z dnia 7 września 2007 r. wskazano m.in., że celem ustawy jest zapewnienie skutecznych możliwości realizacji zasadniczej funkcji ksiąg wieczystych poprzez: 1) uporządkowanie i usprawnienie bazy danych ksiąg wieczystych; 2) uporządkowanie systemu ksiąg wieczystych, tak aby w jak największym stopniu odzwierciedlał rzeczywisty stan prawny nieruchomości; 3) usunięcie istotnych zaniedbań w ujawnianiu rzeczywistego stanu własności nieruchomości w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa oraz nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego; a także 4) aktualizację wpisów prawa własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i organów innych niż starosta wykonujących prawo własności Skarbu Państwa na podstawie przepisów odrębnych wynikających z aktów prawnych wydawanych po 1945 r. w szczególności do własności "poniemieckiej".
Dążenie przez ustawodawcę do uregulowania powyższą ustawą rzeczywistego stanu prawnego własności nieruchomości poprzez ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego przemawia również za tezą, że pojęcie "ujawnienie prawa do nieruchomości" użyte w treści art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g. i k. należy rozumieć ściśle, a zatem na podstawie powołanego przepisu jednostka samorządu terytorialnego nie może domagać ponownego zwolnienia z opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego. Ułatwienie jednostkom samorządu terytorialnego zakładania ksiąg wieczystych przez zwolnienie od opłat geodezyjnych miało na celu osiągnięcie zamierzonego celu ustawowego. Po jego realizacji brak jest podstaw do stosowania tych zwolnień.
W tej sytuacji zastosowanie wykładni systemowej, potwierdziło zasadność dokonanej wykładni językowej, a rezultaty obu wykładni są zgodne.
W konsekwencji powyższego, Sądowi I instancji nie można zarzucić wadliwej wykładni przepisu art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.i k.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI