I OSK 1399/25

I OSK 1399/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Odrzucenie sprzeciwu
Sygn. powiązane
II SA/Gd 994/24 - Postanowienie WSA w Gdańsku z 2024-10-25
I OZ 314/25 - Postanowienie NSA z 2025-05-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 50 § 1, art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 994/24 o odrzuceniu sprzeciwu w sprawie ze sprzeciwu M.T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/3467/23 w przedmiocie zasiłku okresowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 25 października 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 994/24 odrzucił sprzeciw M.T. (dalej: skarżąca) od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 9 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/3467/23. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że sprawa dotyczyła wniosku z 14 lutego 2023 r., złożonego przez I.T., matkę skarżącej, która wnosiła odwołanie od odmownej decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z 24 marca 2023 r., wydanej po rozpatrzeniu tego wniosku. Z tej przyczyny Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie ma legitymacji do wniesienia sprzeciwu w niniejszej sprawie, skoro postępowanie administracyjne nie dotyczyło konkretyzacji jej uprawnień ani obowiązków, lecz jej matki. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca nie należy także do grupy podmiotów wymienionych w art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ani nie jest podmiotem, któremu przepisy szczególne przyznają prawo do wniesienia skargi. Sąd zauważył, że skarżąca występowała przed organami administracji publicznej obu instancji jako pełnomocnik swojej matki, jednakże sprzeciw złożyła we własnym imieniu, sprzeciw został opatrzony podpisem elektronicznym skarżącej i zawarte są w nim jedynie jej dane osobowe. Skarżąca nie przedłożyła pełnomocnictwa do reprezentowania swojej matki w postępowaniu przed sądem administracyjnym ani nie wskazała, że występuje ze sprzeciwem w tej sprawie w imieniu swojej matki.
W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu i rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 46 § 3 p.p.s.a. w zw. art. 49 § 1 p.p,s.a. przez brak wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu, które uniemożliwiały sprawie nadanie prawidłowego biegu w postaci pełnomocnictwa oraz - w razie powzięcia przez Sąd I instancji wątpliwości w zakresie podmiotu wnoszącego sprzeciw - wyjaśniania w czyim imieniu skarżąca wnosiła tenże sprzeciw, mimo że sprzeciw dotyczył decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym, w którym skarżąca występowała w charakterze pełnomocnika swojej matki, na podstawie udzielonego przez nią pełnomocnictwa, co z kolei skutkowało naruszeniem:
- art. 50 § 1 p.p.s.a przez uznanie - na skutek ograniczenia analizy przedmiotowej sprawy wyłącznie do literalnego brzmienia sprzeciwu bez uwzględnienia okoliczności towarzyszących tej sprawie - że skarżąca w niniejszej sprawie nie działa w imieniu swej matki, a występuje jako podmiot nieposiadający legitymacji do wniesienia sprzeciwu, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem:
- art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. przez co najmniej przedwczesne odrzucenie przez Sąd I instancji sprzeciwu na decyzję organu Il instancji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że zarówno wniosek z dnia 14 lutego 2023 r., jak i odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia 24 marca 2023 r. zostały sporządzone i wniesione przez skarżącą w imieniu I.T. na podstawie pełnomocnictwa znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej. Co więcej, korespondencja wysyłana w tej sprawie przez organy administracji publicznej każdorazowo była adresowana do skarżącej i przez nią odbierana, zaś sama skarżąca w pismach składanych do organu wskazywała w petitum tych pism własne dane, nie zaś dane matki, której sprawa ta dotyczy. Na żadnym etapie postępowania administracyjnego skarżąca nie została pouczona przez organy administracyjne o błędnym podaniu swoich danych zamiast prawidłowych danych swej matki. Nadto, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w decyzji z 9 sierpnia 2024 r., SKO Gd/3467/23 wskazało, że owa decyzja "została wydana po rozpoznaniu odwołania M.T." i decyzja ta została doręczona wyłącznie M.T. z pouczeniem, że może ona wnieść sprzeciw w przedmiotowej sprawie, nie wskazując przy tym, że do sprzeciwu należy załączyć stosowne pełnomocnictwo. Dodatkowo, matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a wobec tego nie jest możliwym, aby była zdolna do samodzielnej reprezentacji swych interesów.
Skarżąca i jej matka nie miały wiedzy, że pełnomocnictwo, na które skarżąca powoływała się w toku postępowania administracyjnego nie jest wystarczające do skutecznego reprezentowania matki przed sądami administracyjnymi; o powyższym nie zostały poinformowane ani przez organ administracyjny Il instancji, ani przez Sąd.
Sąd powinien wezwać skarżącą do złożenia wyjaśnienia czy sprzeciw składa we własnym imieniu czy w imieniu matki, a dodatkowo winien wezwać skarżącą do przedłożenia stosownego pełnomocnictwa, w sytuacji, gdy w sprawie występuje jako pełnomocnik. Niewątpliwie niedołączenie do skargi stosownego pełnomocnictwa stanowi brak formalny, jest on jednak brakiem usuwalnym, zaś w wyniku zaniechań Sądu matka skarżącej została pozbawiona prawa do sądu w postaci zweryfikowania przez wymiar sprawiedliwości prawidłowości wydanej przez organ administracji publicznej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Mając podstawę do zastosowania tego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. W myśl przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca jest adresatką decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 9 sierpnia 2024 r., SKO Gd/34667/23, która została wydana po rozpatrzeniu jej odwołania z 10 maja 2023 r. od decyzji z 24 marca 2023 r., nr 5928/REJON2/2023 w sprawie odmowy przyznania matce skarżącej pomocy w postaci zasiłku okresowego. Decyzja ta została doręczona skarżącej, jako adresatce decyzji. Już tylko z tego względu wadliwe jest stanowisko Sądu, że skarżącej nie przysługiwała legitymacja do wniesienia sprzeciwu. W sposób oczywisty jest to sprzeczne z przepisami art. 50 § 1 w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. Niezależnie zatem od argumentacji zarzutu skargi kasacyjnej zmierzającego do wykazania, że skarżąca miała intencję występowania w postępowaniu sądowym w imieniu swojej matki, doszło do naruszenia wskazywanych w skardze kasacyjnej ww. przepisów. Zwrócić należy uwagę, że w treści zaskarżanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wyjaśniło, że skarżąca doręczyła do odwołania pełnomocnictwo udzielone przez matkę do działania w jej imieniu, w tym do składania pism i odbierania korespondencji (złożone w organie 28 lutego 2022 r.), a organ nie uzupełniając akt w tym zakresie uznał wniosek skarżącej złożony w imieniu matki za prawidłowy, jednocześnie nie doręczając decyzji pełnomocnikowi (skarżącej), lecz jej matce. Kolegium podkreśliło, że w sytuacji, gdy organ uznał, iż strona działa przez pełnomocnika, decyzję należy doręczyć pełnomocnikowi. Z tego względu Kolegium uznało, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uchylenie decyzji organu I instancji miało zatem, m.in. związek z naruszeniem prawa strony do udziału w postępowaniu. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie także w świetle znajdującej się w aktach administracyjnych informacji (k. 12 akt), że już w 2023 r. w toku było postępowanie z wniosku Prokuratora o ubezwłasnowolnienie skarżącej, a termin wysłuchania skarżącej w sprawie XV Ns 373/22 ustalono na 9 lutego 2023 r.
Stwierdzając uprawnienie skarżącej do wniesienia sprzeciwu od decyzji, wydanej po rozpoznaniu odwołania skarżącej oraz mając na względzie uzasadnienie decyzji organu II instancji, brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 46 § 3 p.p.s.a. w zw. art. 49 § 1 p.p.s.a. przez brak wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu przez załączenie stosownego pełnomocnictwa do działania w mieniu matki w postępowaniu sądowym. Ze złożonego sprzeciwu wynika wprost, że skarżąca złożyła go w imieniu własnym, zgodnie ze skierowanym do adresata decyzji administracyjnej pouczeniem o przysługującym uprawnieniu, jako stronie, która wniosła odwołanie. Kwestia prawidłowości decyzji Kolegium w zakresie uznania, że skarżąca wnosząc odwołanie działała w imieniu własnym, nie jest przedmiotem tego postępowania. Poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kwestia wpływu niezdolności do samodzielnej egzystencji matki skarżącej w odniesieniu do podnoszonego w skardze kasacyjnej braku możliwości samodzielnego reprezentowania swoich interesów przez matkę skarżącej. Zakwestionowane skargą kasacyjną rozstrzygnięcie Sądu I instancji dotyczy odrzucenia sprzeciwu skarżącej, nie jej matki.
Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.
Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawarty w skardze kasacyjnej nie podlegał rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.