I OSK 1392/21

II SA/Łd 612/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /przewodniczący/
Michał Zbrojewski
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 6, ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Dnia 16 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.) Sędzia WSA Michał Zbrojewski Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2025 roku sprawy ze skargi T. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 czerwca 2025 roku znak KO.441.40.2025 w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego T.Ś. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 czerwca 2025 r., KO.441.40.2025 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania T. Ś., od decyzji Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 11 kwietnia 2025 r., nr ZŚR.4202.000649.2025 o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego na córkę M. Ś., w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 48.488,36 zł za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty:
1. uchyliło w całości decyzje organu I instancji;
2. orzekło o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego na córkę M. Ś., w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. w wysokości 48.427,80 zł za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż jak wynika z dokonanych ustaleń faktycznych ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 17 maja 2022 r., nr ZŚR.4202.000524.2022 T. Ś. (dalej także skarżący) przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od dnia 22 marca 2022 r., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką M. Ś.. Powyższe rozstrzygnięcie zmieniane było kolejnymi ostatecznymi decyzjami organu uprawnionego w zakresie wysokości wypłacanego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy wynika nadto, że pismem z dnia 24 lutego 2025 r., znak sprawy 010070/673/186619/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował M. Ś. o przyznaniu, na złożony przez nią wniosek z dnia 5 lutego 2025 r., świadczenia wspierającego na okres od dnia 4 stycznia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2031 r.
O fakcie przyznania córce świadczenia wspierającego skarżący poinformował Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego w dniu 19 marca 2025 r., oświadczając jednocześnie, że z uwagi na powyższe rezygnuje z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, otrzymywanego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką. Ponadto skarżący oświadczył, że zobowiązuje się zwrócić świadczenie pielęgnacyjne za okres od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r.
Ostateczną decyzją z dnia 8 kwietnia 2025 r., nr ZŚR.4202.000637.2025 Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego orzekł o uchyleniu, z dniem 8 kwietnia 2025 r. decyzji własnej z dnia 17 maja 2022 r. wraz z decyzjami zmieniającymi w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieka nad niepełnosprawną córką M. Ś..
Następnie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 13 czerwca 2025 r. Prezydent Miasta Piotrkowa Trybunalskiego orzekł o uznaniu pobranego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. w łącznej wysokości 48.488,36 zł za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. Ś., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie, zarzucał naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie pobranego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w spornym okresie za świadczenie nienależnie pobrane, z pominięciem braku złej woli po stronie skarżącego, który pobierając świadczenie pielęgnacyjne nie był w stanie przewidzieć, iż wnioskowane przez córkę świadczenie wspierające, zostanie jej w ogóle przyznane i dodatkowo za okres wstecz, od dnia 4 stycznia 2024 r. W konsekwencji, zdaniem strony skarżącej doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 8 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz w zw. z art. 63 ust. 6 u.ś.w.
W uzasadnieniu podjętej w sprawie, kwestionowanej niniejszą skargą decyzji z dnia 13 czerwca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim podkreśliło, iż w związku z wejściem w życie, z dniem 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.w., świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez opiekuna w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu sprawowanej opieki nad osoba niepełnosprawną nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 63 ust. 6 u.ś.r.). Dalej przywołując art. 30 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wskazało, iż ustawodawca wprowadził zasadę obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a przesłanki uznania wypłaconego świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane, określono w art. 30 ust. 2 pkt 1-5 ustawy. Zaznaczyło, że zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. nienależnie pobrane świadczenie stanowi również świadczenie pielęgnacyjne wypłacone opiekunowi za okres, za który osoba niepełnosprawna otrzymała świadczenie wspierające. Ponadto wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 2b, ust. 8 u.ś.r. kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W rozpoznawanej sprawie, uwzględniając dokonane ustalenia faktyczne, Kolegium stwierdziło, iż bezspornym pozostaje, że za sporny okres (od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r.), w którym skarżącemu wypłacono świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną córką, M. Ś. wypłacono świadczenie wspierające. Tym samym w ocenie Kolegium, mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów, pobrane przez skarżącego świadczenie pielęgnacyjne za w/w okres, w łącznej kwocie 45.427,80 zł uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane i jako takie podlegające zwrotowi wraz z odsetkami.
Przesłanką uzasadniającą uchylenie, wskutek wniesionego odwołania, decyzji z dnia 11 kwietnia 2025 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, zgodnie z uprawnieniem wynikającym z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a, było nieprawidłowe ustalenie przez organ I instancji kwoty nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, który podał w sentencji decyzji kwotę łączna obejmująca odsetki ustawowe, naliczone na dzień podjęcia decyzji.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. Ś., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucał naruszenie:
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, w szczególności brak przeanalizowania wystąpienia ustawowych przesłanek umożliwiających uznanie wypłaconego skarżącemu w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane; uznanie wypłaconego skarżącemu świadczenia za nienależnie pobrane w sytuacji, gdy po stronie skarżącego brak było złej woli, który pobierając świadczenie pielęgnacyjne nie był w stanie przewidzieć, iż wnioskowane przez córkę świadczenie wspierające, zostanie jej w ogóle przyznane i dodatkowo za okres wstecz, od dnia 4 stycznia 2024 r.;
- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, to jest uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do meritum sprawy, pomimo, że w sprawie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie;
- art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 8 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz w zw. z art. 63 ust. 6 u.ś.w. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie wypłaconego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z odsetkami.
Z uwagi na powyższe skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej wraz z poprzedzającą ją decyzją organu i instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego. Wnosił nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przedstawiał obszerną argumentację, co do zasadności stawianych zarzutów. W szczególności podkreślał brak świadomości po stronie skarżącego, iż pobierane przez niego świadczenie pielęgnacyjne w spornym okresie stornie się nie należy. To zaś, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów, jest warunkiem niezbędnym dla możliwości uznania wypłaconego świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane. Tym bardziej, że skarżący nie mógł przewidzieć, że przyznane jego córce świadczenie pielęgnacyjne w ogóle zostanie przyznane, a dodatkowo z mocą wsteczną. Nie bez znaczenia, zdaniem pełnomocnika skarżącego pozostaje także ta okoliczność, że strona po uzyskaniu informacji o przyznaniu córce świadczenia wspierającego, niezwłocznie poinformowała o tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Piotrkowie Trybunalskim.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 16 października 2025 r., obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącego popierał wniesioną skargę oraz prezentowaną w niej argumentację.
Podkreślał, że w jego ocenie brak jest w ogóle przesłanek do uznania pobranego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane, w szczególności z uwagi na brak świadomości skarżącego, odnośnie do powyższego, co pełnomocnik opiera na oświadczeniu swojego mocodawcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi T. Ś., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 czerwca 2025 r., uchylającą i orzekającą co do istoty sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzję Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 11 kwietnia 2025 r. w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego, wypłaconego skarżącemu na córkę M. Ś., w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r., za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.
Kwestionowane skargą rozstrzygnięcie podjęte zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w.
Wskazać na wstępie należy, że obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisy u.ś.w. zmieniły między innymi zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2024 r. jest przyznawane wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Świadczenie pielęgnacyjne zostało więc zastąpione w obecnym stanie prawnym (w przypadku osób pełnoletnich) świadczeniem wspierającym. Nie można też nie zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne było przyznawane na rzecz opiekuna, obecnie zaś świadczenie wspierające przyznawane jest na rzecz osoby niepełnosprawnej.
Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.ś.w lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 u.ś.w.). Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. ZUS wydaje zaś decyzję w sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (art. 13 ust. 1 i 4 u.ś.w.). Prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, zostanie złożony wniosek, prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia (art. 26 ust. 1-2 u.ś.w.).
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powoływana powyżej decyzja ustalającą poziom potrzeby wsparcia to decyzja, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 913)
W rozdziale 7 u.ś.w. zawarto przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym (u.ś.r. – uwaga Sądu), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustęp 2 stanowi zaś, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – uwaga Sądu), nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Zgodnie z art. 61 ust. 11 u.ś.w., za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z wykładni powyższych przepisów wynika zatem, że świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził bowiem regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne pomiędzy stronami pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że skarżący w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieka nad niepełnosprawną córką M. Ś.. Świadczenie to zostało przyznane skarżącemu ostateczną decyzją ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 17 maja 2022 r., począwszy od dnia 22 marca 2022 r. do bezterminowo. Kwota wypłacanego skarżącemu świadczenia była corocznie waloryzowana. Przyznane skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uchylone ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Piotrkowa Trybunalskiego z dnia 8 kwietnia 2025 r.
Bezsporna pozostaje także ta okoliczność, iż pismem z dnia 24 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował M. Ś. o przyznaniu, na jej wniosek z dnia 5 lutego 2025 r., świadczenia wspierającego na okres od 4 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. Wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego został złożony w terminie 3 miesięcy od daty wydania decyzji wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia 20 grudnia 2024 r. (znak [...]) ustalającej potrzebę wsparcia M. Ś. na poziomie 99 punktów, na okres od 4 stycznia 2024 r. do 4 stycznia 2031 r. Skarżący nie kwestionuje, że przyznane M. Ś. świadczenie wspierające, należne za okres od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. zostało wypłacone.
Sporną pozostaje natomiast zasadność uznania wypłaconego skarżącemu w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 48.427,80 zł, za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, z uwagi na brak po stronie skarżącego świadomości (złej woli) o wystąpieniu okoliczności skutkujących ustaniem przyznanego stronie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia.
Mając na uwadze tak zakreśloną istotę sporu wskazać należy, że co do zasady problematyka nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uregulowana została w przepisach u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 u.ś.r.). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. (art. 31 ust. 2b, ust. 8 u.ś.r.).
Przy czym, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, co do zasady w pełni podziela i akceptuje, zgodnie z którym warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.ś.r., jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Inaczej mówiąc dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21; wyrok WSA w Łodzi z 21 listopada 2024 r., II SA/Łd 593/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Niemniej jednak, w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie istotnym dla jej rozstrzygnięcia pozostaje powoływany już wcześniej przepis art. 63 ust. 11 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.
Z treści przywołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie wynika, aby w przypadku wystąpienia określonej w nim przesłanki do uznania wypłaconego świadczenia lub zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane, ustawodawca odsyłał do odpowiedniego stosowania, czy też stosowania wprost przepisów art. 30 ust. 2 u.ś.r. Tego rodzaju odesłanie nie wynika również z jakiejkolwiek innej regulacji u.ś.w.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu uznać należy, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję nienależną i odrębną od analogicznej definicji nienależnie pobranego świadczenia zawartej art. 30 ust. 2 u.ś.r. i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Nie ocenia się także skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna jednego ze świadczeń w nim wskazanych, w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., II SA/Rz 1573/24; wyroki WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2025 r., II SA/Gl 94/25; z 22 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stąd też bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone w skardze argumenty, co do braku po stronie skarżącego złej woli, który pobierając świadczenie pielęgnacyjne nie był w stanie przewidzieć, iż wnioskowane przez córkę świadczenie wspierające, zostanie jej w ogóle przyznane i dodatkowo za okres wstecz, od dnia 4 stycznia 2024 r., a co za tym idzie nie miał świadomości, iż nie powinien pobierać przedmiotowego świadczenia w spornym okresie.
Na marginesie zaznaczyć należy, że wbrew stanowisku strony skarżącej, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się kierowane do skarżącego pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Piotrkowie Trybunalskim, zawierające informację dotyczącą obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. zmian dotyczących warunków i zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz nowo wprowadzanego świadczenia wspierającego. W treści pisma zawarto między innymi pouczenie, z którego wynika, że "świadczenie pielęgnacyjne bądź specjalny zasiłek pielęgnacyjny wypłacony opiekunowi osoby niepełnosprawnej za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzyma świadczenie wspierające, stanowiły będą świadczenie nienależnie pobrane. Opiekun będzie zobowiązany do zwrotu takiego nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami". Powyższe pismo zostało doręczone skarżącemu w trybie określonym w art. 44 k.p.a., w dniu 18 października 2023 r. pod aktualnym adresem skarżącego – ul. [...], [...] P. (wskazanym także we wniesionej skardze). Dodatkowo, w złożonym w dniu 19 marca 2025 r. oświadczeniu skarżący zobowiązał się do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. wypłaconego na córkę M. Ś.. Z akt sprawy nie wynika również, aby pobierając świadczenie pielęgnacyjne w spornym okresie skarżący nie miał wiedzy o tym, że jego córka podjęła równoległe działania zmierzające do uzyskania świadczenia wspierającego. Przeciwnie, z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna M. Ś. jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, a jej opiekunami prawnymi ustanowieni zostali rodzice – B. Ś. i T. Ś..
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również podnoszona przez pełnomocnika skarżącego argumentacja, co do długiego okresu procedowania w sprawie przyznania córce świadczenia wspierającego oraz jego wypłaty z wyrównaniem za okres wstecz, pokrywający się z okresem pobierania przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. Powyższe okoliczności pozostają bez wpływu na obiektywny fakt zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 u.ś.w. obligującej organ administracyjny do wydania w takiej sytuacji decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyć również należy, że wypełniając elektroniczny wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego możliwy jest wyboru daty przyznania tego świadczenia. Wobec powyższego, celem uniknięcia nienależnego pobrania świadczenia przez opiekuna, podopieczny lub osoba uprawniona może zdecydować, aby świadczenie wspierające było przyznane dopiero począwszy od miesiąca, w którym składa wniosek o jego przyznanie, dzięki czemu nie otrzymałby wyrównania za wcześniejszy okres, w którym jego opiekun pobierał świadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie Sądu, z powyższych względów procedujące w sprawie organy słusznie uznały, stosownie do art. 63 ust. 6 i ust 11 u.ś.w., iż pobrane przez skarżącego w okresie od 4 stycznia 2024 r. do 31 marca 2025 r. świadczenie pielęgnacyjne na córkę M. Ś. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Stąd też zarzuty skargi, co do naruszenia art. 63 ust. 6 u.ś.w. oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r. nie zasługują na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu, Kolegium błędnie przyjęło natomiast możliwość naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego. Warto zaznaczyć, że przepis art. 30 ust. 2b u.ś.r. jasno określa, że od nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Co istotne, w/w regulacje nie obejmują sytuacji, gdy świadczenie pielęgnacyjne pobierane jest równolegle ze świadczeniem wspierającym przyznanym osobie wymagającej opieki, jak również brak jest przepisów u.ś.w., które odsyłałyby do ich odpowiedniego stosowania, czy też stosowania wprost. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub też z decyzji właściwego organu. W konsekwencji Sąd stwierdził, biorąc również pod uwagę wyrażone wcześniej stanowisko, co do tego, że art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem odrębnym od art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., że w opisanym przypadku nie ma podstaw prawnych do naliczania ustawowych odsetek od kwoty pobranego nienależnie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak bowiem przepisu, który dawałby organowi możliwość orzeczenia w drodze decyzji o obowiązku uiszczenia odsetek (por. wyroki WSA w Lublinie z 10.06.2025 r., sygn. II SA/Lu 159/25; z 8.05.2025 r., II SA/Lu 74/25; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 30 ust. 2b i 8 u.ś.r. w zw. art. 6 k.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, w stopniu obligującym Sąd do wyeliminowania kwestionowanej skargą decyzji z obrotu prawnego.
Natomiast wbrew argumentacji pełnomocnika skarżącego, procedujące w sprawie organy administracji obu instancji działały w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania oraz wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają minimum wymogom określonym w art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a.
Rozpatrując sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim zobowiązane będzie, stosownie do art. 153 p.p.s.a., do uwzględnienia ceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i do wydania decyzji z pominięciem zobowiązania skarżącego do zwrotu odsetek za opóźnienie.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku). W przedmiocie zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 2 wyroku).
ds