I OSK 1391/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-07-12
NSAnieruchomościWysokansa
granica nieruchomościrozgraniczenieprawo administracyjnepostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościart. 153 p.p.s.a.związanie oceną prawnąorzecznictwo NSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu przebiegu granicy nieruchomości, uznając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 153 p.p.s.a. i nie naruszył przepisów postępowania.

Skarżący J.D. i F.D. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku WSA w Opolu, który uchylił decyzje SKO w Opolu dotyczące odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu przebiegu granicy nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez związanie sądu oceną prawną z poprzedniego wyroku, mimo rzekomej zmiany stanu faktycznego i przedstawienia nowych dokumentów. NSA oddalił skargę, uznając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 153 p.p.s.a., ponieważ poprzedni wyrok sądu administracyjnego dotyczący ważności decyzji zamykał drogę do ponownego postępowania w trybie stwierdzenia nieważności.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J.D. i F.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji z 1987 r. ustalającej przebieg granicy nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie art. 153 p.p.s.a., twierdząc, że stan faktyczny sprawy uległ zmianie w związku z przedstawieniem nowych dokumentów, co czyniło wcześniejszą ocenę prawną sądu nieaktualną. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, przypomniał, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna sądu wiąże organy i sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd odwołał się do uchwały NSA z 7 grudnia 2009 r. (I OPS 6/09), która stanowi, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, jeśli sąd rozważył okoliczności odpowiadające przesłankom nieważności. W tej sprawie WSA w Opolu w wyroku z 21 listopada 2013 r. stwierdził, że decyzja z marca 2013 r. nie była dotknięta wadą z art. 156 § 1 K.p.a. NSA uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 153 p.p.s.a., ponieważ poprzedni wyrok sądu administracyjnego zamykał drogę do ponownego postępowania w trybie stwierdzenia nieważności. Podnoszone przez skarżących nowe okoliczności faktyczne nie mogły stanowić podstawy do wyłączenia zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim prawomocnym wyroku, jeśli sąd ten rozważył okoliczności odpowiadające przesłankom nieważności decyzji. Nowe okoliczności faktyczne nie mogą stanowić podstawy do wyłączenia zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu w świetle art. 153 p.p.s.a.

Uzasadnienie

NSA oparł się na uchwale I OPS 6/09, zgodnie z którą prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję administracyjną zamyka drogę do ponownego postępowania w trybie stwierdzenia nieważności, jeśli sąd rozważył przesłanki nieważności. W tej sprawie WSA w wyroku z 2013 r. stwierdził brak wad z art. 156 § 1 K.p.a., co wykluczało dalsze postępowanie w trybie nadzwyczajnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (26)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193 § zdanie 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7b

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 170

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 171

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 148 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości art. 8 § ust. 1

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 153 p.p.s.a. przez sąd pierwszej instancji było prawidłowe, ponieważ poprzedni wyrok sądu administracyjnego dotyczący ważności decyzji zamykał drogę do ponownego postępowania w trybie stwierdzenia nieważności. Przedstawienie nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji nie stanowi podstawy do wyłączenia zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu w świetle art. 153 p.p.s.a. w kontekście postępowania o stwierdzenie nieważności.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, mimo że stan faktyczny był odmienny od przyjętego przez sąd w poprzednim orzeczeniu, a ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku stała się nieaktualna. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie był istotny fakt zaniechania przez organ podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji gdy strona powołała się na określone i ważne dla niej okoliczności związane z nieuwzględnieniem przy wydaniu decyzji z [...] sierpnia 1987r. Nr [...] decyzji nr [...] z [...] stycznia 1966r.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania co do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu

Skład orzekający

Anna Wesołowska

sprawozdawca

Marek Stojanowski

przewodniczący

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych w kontekście postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych oraz rozróżnienie między trybem stwierdzenia nieważności a wznowieniem postępowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której sąd administracyjny już rozstrzygnął o ważności decyzji administracyjnej. Interpretacja może być odmienna, gdy sąd nie badał meritum sprawy lub gdy pojawią się zupełnie nowe okoliczności, które nie mogły być przedmiotem wcześniejszego postępowania sądowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawomocnością orzeczeń i możliwością ponownego kwestionowania decyzji administracyjnych. Jest to istotne dla prawników procesowych i administracyjnych.

Czy prawomocny wyrok sądu zamyka drogę do kwestionowania decyzji administracyjnej? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1391/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Op 5/22 - Wyrok WSA w Opolu z 2022-03-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 lipca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D. i F. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 5/22 w sprawie ze skargi J. D. i F. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie ustalenia przebiegu granicy nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu skargi J. D. i F. D. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (Kolegium) z 7 stycznia 2020 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie ustalenia przebiegu granicy nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z 13 sierpnia 2019 r. i zasądził od Kolegium na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarżący wnieśli od powyższego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływy na wynik sprawy, a to :
I. art. 153 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, mimo że stan faktyczny był odmienny od przyjętego przez sąd w poprzednim orzeczeniu, a ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku z 21 listopada 2013 r. stała się nieaktualna, nie przystająca do nowych okoliczności faktycznych.
II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie był istotny fakt zaniechania przez organ podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji gdy strona powołała się na określone i ważne dla niej okoliczności związane z nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji z [...] sierpnia 1987r. Nr [...] decyzji nr [...] z [...] stycznia 1966r.
Skarżący na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wnieśli o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych
W uzasadnieniu wyjaśnili, że nie zgadzają się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji bowiem w ich ocenie Sąd błędnie uznał, iż w niniejszej sprawie zachodziło związanie oceną prawną wyrażoną wcześniejszym wyroku.
Podnieśli, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołali się na dokumenty, które istniały w dacie wydania decyzji z [...] marca 2013 r. jak i decyzji z [...] sierpnia 1987 r., określające stan prawny działek gruntowych o nr ewid. [...] i [...],: a które przy wydaniu decyzji z [...] sierpnia 1987 r. zostały pominięte. Dokumenty na które wskazali obejmowały decyzję nr [...] z [...] stycznia 1966 r., operat [...] oraz protokół i szkic z [...] marca 1965r., sporządzony przez geod. S. P.
Z decyzji z [...] sierpnia 1987 r. i protokołu z dnia 24 lipca 1987 r. geodety Z. W. wynika, że granica pomiędzy działkami nr [...] i [...] określona punktami 7,8,1 nie została określona na podstawie decyzji z [...] stycznia 1966 r. wraz z protokołem z 29 marca 1965r. o czym świadczy brak ich przywołania. Oba te dokumenty dotyczyły granicy pomiędzy działkami [...] i [...] i mimo ich mocy dowodowej nie zostały uwzględnione, usytuowanie zaś punktów oznaczonych jako 7,8,1 w decyzji z [...] sierpnia 1987r. jest odmienne od tych określonych w decyzji z [...] stycznia 1966r.
Skarżący podnieśli, że w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, związanie prawne przewidziane w art. 153 p.p.s.a. doznaje wyłączenia. Przepis ten nie dotyczy sytuacji, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny jest inny (uległ zasadniczej zmianie) i jest odmienny od przyjętego przez sąd w poprzednim orzeczeniu. W takiej sytuacji ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku staje się nieaktualna, nieprzystająca do nowych okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2022r. III FSK 4775/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 lutego 2022r. II SA/Łd 291/21).
Mimo przywołanych dokumentów Kolegium nie zwróciło się o przesłanie przez organ - Burmistrza P. oryginałów dokumentów; ograniczając ocenę wniosku Skarżących do trzech dokumentów wskazanych przez Urząd Miejski w P. przy piśmie z 31 października 2019 r. Na kwestie te Skarżący wskazali w skardze na decyzję Kolegium z [...] stycznia 2020 r. podnosząc zarzut naruszenia art. 7,7 b i 8 §1 k.p.a. Sąd. l instancji w tej sytuacji również zaniechał wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ograniczając się wyłącznie do przywołania art. 153 P.p.s..a. i uznania , iż w sprawie doszło do jego naruszenia. Sąd mimo zarzutów Skarżących w skardze z dnia 3 grudnia 2021 r. nie zwrócił się o uzupełnienie materiału dowodowego, ani też nie uchylił zaskarżonej decyzji przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W sytuacji gdy stan faktyczny jest inny i odmienny od przyjętego przez sąd w poprzednim orzeczeniu, ocena prawna dokonana przez sąd w prawomocnym wyroku staje się nieaktualna, nie przystająca do nowych okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020r. I OSK 567/20).
W tej sytuacji ocena Sądu I instancji co do związania oceną prawną wyrażoną w wcześniejszym prawomocnym wyroku z 21 listopada 2013r. II SA/Op 403/13 było co najmniej przedwczesny skoro, ani Kolegium ani Sąd I instancji nie dokonali oceny jaki wpływ - w ocenie Skarżących istotnych - miała decyzja z [...] stycznia 1966 r. na ocenę prawną, wyrażoną w wcześniejszym wyroku.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Na wstępie przypomnieć należy istotę sporu zaistniałego w sprawie.
Decyzją z [...] sierpnia 1987 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy w P. (Kierownik) ustalił przebieg granicy nieruchomości położonej w S. - działki nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, w sposób opisany w protokole granicznym z dnia 24 lipca 1987 r. i oznaczony w dokumentacji rozgraniczeniowej punktami od nr 1 do nr 8, z sąsiednimi działkami, tj. działką nr [...], będącą własnością H. B. (granica oznaczona punktami nr 7, 8, 1) oraz działkami nr [...], nr [...], nr [...], będącymi własnością Skarbu Państwa (granica oznaczona punktami nr: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości. Decyzja ta uzyskała przymiot ostateczności.
Skarżący pismem z 2 września 2010 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] sierpnia 1987 r.
Kolegium decyzją z [...] marca 2013 r. uchyliło swoją decyzję z dnia [...] października 2011 r. i odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 10 sierpnia 1987 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Op 403/13 oddalił skargę Skarżących na decyzję Kolegium, stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę kasacyjną Skarżących wyrokiem z 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 647/14.
Skarżący 23 lutego 2018 r. zwrócili się do Kolegium o stwierdzenie nieważności jego decyzji z [...] marca 2013 r. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] marca 2013 r. Na skutek wniosku Skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium, decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu opisało stan faktyczny sprawy, szeroko omówiono charakter prawny instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, a także materialna podstawę do orzekania przez organ w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości tj. przepisy dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, poz. 298 ze zm.). Kolegium przeanalizowało własną decyzję z [...] marca 2013 r. i poprzedzające jej wydanie postępowanie i nie dostrzegło którejkolwiek z podstaw do stwierdzenia nieważności, określonych w art. 156 § 1 K.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. decyzje organów obu instancji zwrócił uwagę, że decyzja z [...] marca 2013 r. poddana była kontroli sądu administracyjnego, który prawomocnym wyrokiem wypowiedział się już pozytywnie w kwestii jej zgodności z prawem (ważności). Stosownie do treści art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Otwierając jeszcze raz postępowanie w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego i orzekając w kwestii zgodności z prawem opisanej wyżej decyzji z [...] marca 2013 r. Kolegium naruszyło w ocenie Sądu pierwszej instancji art. 153 P.p.s.a. Organ ten był bowiem związany sformułowaną w prawomocnym wyroku Sądu oceną prawną swojej decyzji. Sąd pierwszej instancji uznał, że oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skargi na decyzję Kolegium z [...] marca 2013 r. stanowi przedmiotową przeszkodę do ponownego wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności. Wniosek Skarżących, który zainicjował postępowanie zakończone decyzją zaskarżoną obecnie do Sądu, powinien był zatem ponownie skutkować wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a K.p.a.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, bowiem zaskarży wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Skarżący uzasadniając zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. wywodzili, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w związku z przedstawieniem przez nich nowych dokumentów.
Odnosząc się do tego zarzutu przypomnieć należy, że przedmiotowa sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z [...] marca 2013 r. która poddana była już kontroli sądu administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zgodnie z uchwałą naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. I OPS 6/09 żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa.
W uzasadnieniu uchwały wyjaśniono, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie organu administracyjnego oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia zapadłego wyroku. Pomimo bowiem użycia w art. 153 p.p.s.a. pojęcia "orzeczenie", chodzi w nim nie tylko o sentencję, lecz także o uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. To w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej. Analiza treści uzasadnienia wyroku pozwala także na sprecyzowanie zakresu przedmiotowego ferowanych ocen, tj. ustalenie, co wziął pod uwagę sąd uwzględniając wniesioną skargę lub oddalając ją. Oceny te są zawsze rezultatem konstruowania tzw. zwrotów stosunkowych o zgodności/niezgodności z normą prawną zaskarżanych aktów lub czynności organów administracji publicznej (teoretyczne podstawy tej koncepcji wytyczył J. Wróblewski: Zwroty stosunkowe – wypowiedzi o zgodności z normą, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno-Społeczne", seria I, Prawo, z. 62, Łódź 1969, s. 3 i n.). Dokonując tak pojmowanych zabiegów, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Może on wykroczyć poza zakres podniesionych zarzutów, uwzględniając także okoliczności i naruszenia prawa, których nie podniosła strona skarżąca.
W uchwale zwrócono następnie uwagę na art. 171 p.p.s.a., w myśl którego, prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej "tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia". Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w uchwale pogląd, iż fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia na nią skargi przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko "w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego" – T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 515.
W konsekwencji w uchwale wskazano, że w razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.), wymaga zbadania, co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji). Możliwa jest wszakże i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu, np. fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania.
Przepis art. 157 § 3 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania uchwały przewidywał, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Na skutek nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn. zm., dalej "nowelizacja z 3 grudnia 2010 r.") § 3 art. 157 k.p.a. został wykreślony. Nowelizacją z 3 grudnia 2010 r. wprowadzono natomiast do k.p.a. przywołany przez Sąd pierwszej instancji art. 61a, który w paragrafie 1 przewiduje, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Oznacza to, że stanowisko Sądu pierwszej instancji co do braku podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, która poddana została kontroli sądu administracyjnego jest prawidłowe jeżeli oddalenie skargi w poprzednio prowadzonym postępowaniu sądowym nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.). W innym przypadku, organy są uprawnione do wszczęcia i prowadzenia postępowania co do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
Podnoszony przez Skarżących zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. byłby zatem uzasadniony jedynie w sytuacji, w której wykazaliby oni, że podnoszone przez nich okoliczności dotyczące nieważności decyzji z [...] marca 2013 r. nie były rozważane przez Sąd Wojewódzki wydający wyrok z 21 listopada 2013 r. Skarżący tymczasem powołują się na przedstawienie w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] stycznia 2020 r. nowych dokumentów, które w ich ocenie oznaczają, że decyzja z [...] sierpnia1987 r. dotknięta była wadą rażącego naruszenia prawa.
Postępowanie w niniejszej dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z 21 listopada 2013 r. II SA/Op 403/13 wskazane zostało wprost, że przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, to jest decyzji z [...] marca 2013 r. nie wykazała, aby dotknięta była ona wadą, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził już, że decyzja z [...] marca 2013 r. nie jest dotknięta żadną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., w świetle stanowiska wyrażonego w cytowanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. z zachodziła przesłanka wyłączająca możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] marca 2013 r. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie winno podlegać umorzeniu na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Powoływanie się na nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji mogłoby stanowić ewentualną podstawę dla złożenia wniosku o wznowienia postępowania, przy czym Sąd kasacyjny sygnalizuje, że na obecnym etapie sprawy brak jest podstaw dla oceny, czy ewentualny wniosek o wznowienie postępowania mógłby zostać uznany za złożony zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 145 § 1 w związku z art. 148 § 1 k.p.a.
Tryb wznowienia postępowania jest trybem odmiennym niż stwierdzenie nieważności decyzji, w obu trybach badane są inne podstawy ewentualnej wadliwości decyzji, inne są też skutki wzruszenia decyzji w każdym z trybów. W świetle powyższych wywodów przywoływane przez Skarżących nowe okoliczności faktyczne nie mogą być podstawą dla wyłączenia zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu w świetle którego decyzja z [...] marca 2013 r. nie była dotknięta żadną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 153 p.p.s.a.
Nieuwzględnienie dokumentów przywołanych przez Skarżących nie może być zatem uznane za naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI